Пляменьнік чарадзея

	Пляменьнік чарадзея
	The Magician’s Nephew
Жанр:	дзіцячы фэнтэзійны раман, хрысьціянская літаратура
Аўтар:	Клайв Стэйплз Льюіс
Мова арыгіналу:	ангельская
Публікацыя:	2 траўня 1955
Асобнае выданьне:	2 траўня 1955
Выдавецтва:	The Bodley Head
Сэрыя:	Хронікі Нарніі
Колькасьць старонак:	183
Ілюстратар:	Паўліна Бэйнз
Носьбіт:	папера (цьвёрдая вокладка)
Папярэдні твор:	Конь і ягоны хлопчык
Наступны твор:	Апошняя бітва
ISBN:	978-0-00-671683-9

«Пляме́ньнік чарадзе́я» (па-ангельску: The Magician’s Nephew) — эпічны фэнтэзійны дзіцячы раман Клайва Стэйплза Льюіса, шосты паводле парадку выданьня (1955), але першы паводле храналёгіі падзеяў у сэрыі «Хронікі Нарніі».

У «Пляменьніку чарадзея» апавядаецца пра стварэньне Нарніі львом Асланам, пры якім прысутнічаюць выпадковыя сьведкі зь Лёндану. Яны бяруць удзел у першых падзеях, якія адбываюцца за 1000 гадоў да апісаных у «Льве, Вядзьмарцы й Адзежнай шафе».

Льюіс пачаў працу над кнігай неўзабаве па сканчэньні «Льва, Вядзьмаркі…», каб адказаць на пытаньні пра ліхтарню, якая невядома адкуль узялася, аднак стварэньне твору заняло больш за пяць гадоў. У аповедзе прысутнічаюць пэўныя аўтабіяграфічныя элемэнты і хрысьціянскія павучаньні пра збаўленьне, прыроду граху, спакусу і парадак рэчаў.

Сюжэт

Дзеяньне пачынаецца ў Лёндане ўлетку 1900 року. Двое дзяцей, Дыгары Керк і Полі Пламэр, знаёмяцца падчас гульні ля сваіх хатаў. Іхнія дамы злучаныя гарышчам, якое дзеці вырашаюць дасьледаваць. Адчыніўшы ня тыя дзьверы, яны трапляюць у працоўны кабінэт(en) дзядзькі Дыгары — Эндру. Дзядзька Эндру, як высьветлілася, займаецца магіяй, і падманам ды шантажам дамагаецца ад дзяцей падарожжа з выкарыстаньнем пярсьцёнкаў, якія могуць пераносіць іх паміж рознымі сьветамі.

Полі і Дыгары апынаюцца ў санлівым лесе, поўным ставаў. Яны здагадваюцца, што гэта яшчэ ня іншы сьвет, а «Лес паміж сьветамі», і кожная з лужынак — вакно ў асобны сьвет. Абраўшы адну зь іх, дзеці трапляюць у закінутае места старажытнага сьвету Чарн. У разбураным палацы яны знаходзяць скамянелыя постаці колішніх каралёў і каралеваў Чарну, якія сьпярша былі справядлівымі і мудрымі, аднак паступова зьмяніліся няздольнымі і жорсткімі. Дзеці бачаць звон і молат з надпісам:

Зрабі выбар, адважны вандроўнік:
Пазвані ў звон і чакай бяды
Альбо вагайся, пакуль не звар’яцееш,
Што было б, каб ты гэта зрабіў.

Полі пратэстуе, аднак Дыгары грукае ў звон. Ён абуджае апошнюю са статуяў, каралеву Джадыс, якая калісьці, каб пазьбегнуць паразы ў бітве, забіла ўсё жывое ў Чарне «Жаласьлівым словам», а пасьля заснула зачараваным сном, які мог быць перапынены толькі ўдарам у звон.

Дзеці бачаць злую натуру Джадыс і спрабуюць уцячы, аднак яна пасьпявае ўхапіцца за іх падчас пералёту дадому. У Ангельшчыне яна ўсьведамляе, што ейнае чараўніцтва тут ня дзейнічае, аднак звышчалавечая моц засталася. Джадыс робіць дзядзьку Эндру сваім рабом і выпраўляецца на заваёву Зямлі.

Полі і Дыгары апранаюць свае чароўныя пярсьцёнкі і пераносяць вядзьмарку ў Лес паміж сьветамі; зь імі ж туды трапляюць дзядзька Эндру і возьнік Фрэнк са сваім канём, бо ўсе яны датыкаліся адзін аднаго ў момант пералёту. Уся купка кідаецца ў балотца, каб патрапіць у Чарн, аднак замест гэтага апынаюцца ў цёмнай пустэчы. Яны становяцца сьведкамі стварэньня новага сьвету львом Асланам, ад сьпеву якога паступова паўстаюць элемэнты, зоркі, расьліны і жывыя істоты. Джадыс намагаецца забіць Аслана жалезным прутом, адарваным ёй ад ліхтарні ў Ангельшчыне, аднак прут ня шкодзіць льву і вырастае ў новае ліхтарнае «дрэва». Джадыс зьнікае.

Аслан надзяляе некаторых жывёлаў здольнасьцю гаварыць, каб яны карысталіся гэтым дарам у імя справядлівасьці і весялосьці. Дыгары павінен адказаць за тое, што прывёў у гэты цудоўны сьвет вядзьмарку Джадыс, і леў загадвае яму дапамагчы вызваліць Нарнію ад ліха. Аслан ператварае фурманавага каня ў крылатага, на якім Дыгары з Полі ляцяць у сад вымока ў гарах. Тут Дыгары мусіць сарваць яблык і пасадзіць яго ў Нарніі. У садзе Дыгары знаходзіць знак:

Прайдзі праз залатыя вароты ці ні празь якія,
Сарві мой плод для іншых ці ўстрымайся.
Тыя, хто скрадзе ці тыя, хто ўзьбярэцца па сьцяне,
Атрымаюць запаветнае жаданьне і безвыходнасьць.

Дыгары зрывае адзін зь яблыкаў і стрымліваецца, каб не адкусіць яшчэ адзін, бо той жа такі пахкі. Пакідаючы сад, ён сустракае вядзьмарку Джадыс, якая зьела адзін зь яблыкаў і стала неўміручай, аднак цяпер ейны твар «сьмяротна бляды»; Дыгары разумее сэнс апошняга радку папярэджаньня. Джадыс заклікае і Дыгары пакаштаваць яблык і стаць бесьсьмяротным, альбо ўзяць яшчэ адзін на Зямлю для сваёй паміраючай матулі. Дыгары супрацьстаіць спакусе, ведаючы, што ягоная мама не ўхваліла б крадзеж. Вядзьмарка, нічога не дамогшыся, адлятае на поўнач. Дыгары вяртаецца ў Нарнію і саджае яблык. Зь яго вырастае дрэва, якое, паводле Аслана, праз стагодзьдзі будзе супрацьстаяць Вядзьмарцы. Аслан паведамляе Дыгары, што скрадзены яблык мог бы ацаліць ягоную маці, аднак жахлівай цаной: скрадзены яблык выканае запаветнае жаданьне, аднак у непрывабнай форме, як гэта здарылася зь Вядзьмаркай. Больш за тое, чароўныя яблыкі цяпер для яе жах, і менавіта таму яблыня будзе ёй суперніцай. З дазволу Аслана Дыгары бярэ для сваёй мамы яблык з новага дрэва. Дыгары, Полі і дзядзька Эндру вяртаюцца ў Ангельшчыну, а возьнік Фрэнк з жонкай Гелен становяцца першымі каралём і каралевай Нарніі.

Яблык ацаляе Дыгараву маці, ён з Полі застаюцца сябрамі назаўжды. Дзядзька Эндру зьмяняецца і закідае заняткі чараўніцтвам. Дыгары закопвае сарцавіну яблыка і чароўныя пярсьцёнкі ў агародзе цёткавай хаты ў Лёндане. Шмат гадоў пазьней дрэва, якое вырасла на гэтым месцы, вырывае з каранямі бура. Дыгары расьпілаваў яго на дошкі і зрабіў адзежную шафу, якая пасьля зьяўляецца ў «Льве, Вядзьмарцы й Адзежнай шафе».

Стварэньне

Льюіс першапачаткова не зьбіраўся ствараць працягаў «Льва, Вядзьмаркі й Адзежнай шафы». Аднак калі ягоны знаёмы з інклінгаў пацікавіўся пра паходжаньне ліхтарні пасярод нарнійскага лесу, Льюіс быў настолькі заінтрыгаваны пытаньнем, што вырашыў адказаць на яго раманам.

«Пляменьнік чарадзея», здаецца, даўся аўтару найцяжэй з усіх кніг сэрыі: астатнія шэсьць раманаў былі напісаныя паміж 1948 і 1953 рокамі, а гэты адзін заняў каля шасьці гадоў (1949—1954). Праца вялася з двума перапынкамі на некалькі гадоў.^[1]. Сам аўтар назваў твор «Полі і Дыгары»; вядомую нам назву даў выдавец^[2].

Аўтабіяграфічныя элемэнты

У некалькіх эпізодах падзеі «Пляменьніка чарадзея» пераклікаюцца з жыцьцём самога Льюіса. Дыгары прыкладна таго ж узросту, што й аўтар, абодва марылі пра поні, абодва сутыкнуліся са сьмерцю маці ў дзяцінстве. Дыгараў бацька жыве ў Індыі; Льюіс па сьмерці маці навучаўся ў Ангельшчыне, а бацька застаўся ў Ірляндыі; ён меў яшчэ брата ў Індыі. І Дыгары, і Клайв любілі чытаць.