Марцінас Мажвідас

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Марцінас Мажвідас
Martynas Mažvydas
JokubonisMazvydas.jpg
Помнік Марцінасу Мажвідасу ў Нацыянальнай бібліятэцы Летувы
Род дзейнасьці першадрукар, пісьменьнік, сьвятар
Дата нараджэньня к. 1510
Месца нараджэньня Жамойць, Вялікае Княства Літоўскае
Дата сьмерці 21 траўня 1563
Месца сьмерці Рагніт, Прусія
Альма-матэр Кёнігсбергскі ўніверсітэт[d]
Занятак пісьменьнік, тэоляг і перакладнік
Першая друкаваная летувіская кніга «Катэхізісу простыя словы» (1547)

Марцінас Мажвідас (па-летувіску: Martynas Mažvydas; к. 1510, Жамойць, Вялікае Княства Літоўскае — 21 траўня 1563, Рагніт, Прусія) — летувіскі першадрукар, пісьменьнік.

Жыцьцяпіс[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Мажвідас нарадзіўся ў заходняй Жмудзі (Вялікае Княства Літоўскае) каля Новага Места(lt). З маладых гадоў далучыўся да Рэфармацыі. У 1539—1542 роках навучаўся ў віленскай пратэстанцкай калегіі. Падчас перабываньня ў Вільні пазнаёміўся з Абрагамам Кульваю ды Юрыем Заблоцкім(lt), творы якіх пазьней выдаваў.

З прычыны перасьледу каталіцкай царквы Мажвідас у 1546 року прыняў запрашэньне прускага герцага Альбэрта і пераехаў у Каралявец, дзе вывучаў багаслоўе ў Альбэртынскім унівэрсытэтце (1546—1548).

Дзеля распаўсюду пратэстанцкай веры ў Прусіі герцаг Альбэрт спрыяў перакладу і выданьню лютэранскіх тэкстаў па-старапруску і летувіску. У 1547 року, яшчэ падчас навучаньня, Мажвідас з калегамі выдалі першую летувіскамоўную кнігу «Катэхізісу простыя словы» (лет. Catechismusa Prasty Szadei), перакладзенай з польскамоўнага выданьня Лютэравага «Kleiner Katechismus».

У 1549 Мажвідас быў пастаўлены сьвятаром у Рагніце. Тут ён выдаў «Песьню сьв. Амброзія» з прадмовай па-летувіску. У 1554 стаў архідыяканам Рагніту. У 1559 выдаў у Кёнігзбэргу пераклад зь нямецкай мовы «Формы хрышчэньня». Сярод іншых ягоных працаў — першы летувіскі сьпеўнік «Хрысьціянскія гімны», выдадзеныя ўжо па ягонай сьмерці Барталямэўсам Вілентасам.

Памёр у Рагніце.

Бібліяграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Catechismvsa prasty szadei, makslas skaitima raschta yr giesmes… — Königsberg: H. Weinreich, 1547. — 79p.
  • Giesme s. Ambraseijaus bey s. Augustina… — Königsberg. H. Weinreich, 1549. — 16p.
  • Forma chrikštima… — Königsberg: J. Daubman, 1559. — [42]p.
  • Gesmes chriksczoniskas, gedomas bažniczosu per adventa ir kaledas ik gramniču / [išleido B.Vilentas]. — Königsberg: J. Daubman, 1566. — [94]p.
  • Gesmes chrikščoniškas, gedomas bažniczosu per velikas ir sekminias ik adventa / [parengė ir išleido B.Vilentas]. — Königsberg: J. Daubman, 1570. — [350]p.
  • Lietuviškos maldos. — Karaliaučius, 1574.
  • Trumpas klausimas ir prieprovimas… // M.Liuteris Enchiridion: Katechismas mažas… — Königsberg: G.Osterberger, 1579, p.[67—72].
  • Parafrasis permanitina poteraus malda… — Königsberg, G. Osterberger, 1589. — 14 p.

Ушанаваньне памяці[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У 1979 року бронзавая статуя Мажвідаса пастаўленая ў Бірштанах, у 1997 — у Клайпедзе. З 1988 року імя Марцінаса Мажвідаса носіць Нацыянальная бібліятэка Летувы.

Імя Мажвідаса носяць вуліцы ў Вільні[1], Коўне й іншых населеных пунктах Летувы.

У 1990 у гонар Мажвідаса выдадзеная мастацкая маркіраваная капэрта.

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ M. Mažvydo gatvė Vilniuje(лет.) Vilniaus katalogas Праверана 2016-12-10 г.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Trilupaitienė, Jūratė. Martynas Mažvydas: The First Lithuanian Hymns — Vilnius: Baltos lankos, 1998, 27 p.
  • Bense, Gertrud: Zum regionalen und personalen Umfeld des früheren preußisch-litauischen Schrifttums. In: Annaberger Annalen 4 (1996), Seite 55—67
  • Korsakas, Kostas et all. Martynas Mažvydas: Pirmoji lietuviška knyga. Vilnius, 1974.

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg Марцінас Мажвідассховішча мультымэдыйных матэрыялаў