Маладэчанскі замак

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Замак
Маладэчанскі замак
Маладэчанскі замак (рэканструкцыя)
Маладэчанскі замак (рэканструкцыя)
Краіна Беларусь
Горад Маладэчна
Каардынаты 54°20′5″ пн. ш. 26°52′22″ у. д. / 54.33472° пн. ш. 26.87278° у. д. / 54.33472; 26.87278Каардынаты: 54°20′5″ пн. ш. 26°52′22″ у. д. / 54.33472° пн. ш. 26.87278° у. д. / 54.33472; 26.87278
Першае згадваньне 16 сьнежня 1388
Статус Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь
Маладэчанскі замак на мапе Беларусі
Маладэчанскі замак
Маладэчанскі замак
Маладэчанскі замак

Маладэ́чанскі за́мак — цэнтар абароны сярэднявечнага Маладэчна, які быў пабудаваны на правым балоцістым беразе ракі Вуша і існаваў у ХIV—ХVIII стагодзьдзях.

Архітэктура й стыль[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крэпасьць разьмяшчалася на востраве й уяўляла сабой даволі грознае для таго часу ўмацаваньне. Пры ўзьвядзеньні будаўнікі ўдала выкарысталі нізкі балоцісты рэльеф і прыродныя ўмацаваньні. У ходзе будаўніцтва была падведзена плаціна, на балоце бярвёнамі вымашчаны ўчастак 120×80 м, з жвіру й пяску насыпаная штучная пляцоўка вышынёй 4 м. Па яе краі ўзьведзены пясчана-гліняныя валы вышынёй да 3,5 м і шырынёй 11 м. За землянымі валамі ішла сыстэма ўмацаваньняў зь бярвеньня. Спачатку тут стаялі абарончыя сьцены і вежы, у тым ліку ўязныя вароты. Акружаў замак роў з вадой. Па краі рова праходзіў яшчэ адзін земляны вал, у аснову якога закладваліся валуны.

У XVII ст. замак быў мадэрнізаваны. Для ўмацаваньня яго боегатоўнасьці каля падножжа земляных валоў была ўстаноўлена агароджа з завостраных калоў, замест вуглавых вежаў пабудаваны бастыёны галяндзкага тыпу. Гэта адпавядала зьмяненьням у тактыцы абароны і аблогі. Для прадухіленьня апаўзаньня зямлі каля падножжа бастыёнаў была агароджа слупавой канструкцыі, якая да таго ж павінная была стрымаць наступ ворагаў. Унутры вала, у месцах яго прыляганьня да варотаў, насыпы былі арміраваныя каменнымі сьценкамі.

На тэрыторыі замку быў невялікі каменны храм, які існаваў на працягу ХVI—ХVIII ст. Як сьведчаць археалягічныя раскопкі, ён меў памеры 11×24 м і быў размаляваны фрэскамі.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Як сьведчаць пісьмовыя крыніцы, 16 сьнежня 1388 року ў Маладэчанскім замку ноўгарад-северскі князь Дзьмітры Альгердавіч падпісаў грамату на паслушэнства вялікаму князю літоўскаму Ягайлу. Гэта дата лічыцца першым пісьмовым згадваньнем пра Маладэчна.

У розныя часы яго ўладальнікамі былі князі Заслаўскія, Мсьціслаўскія, Сангушкі, Кішкі, Агінскія.

У 1519 (двойчы) і 1533 замак асаджвалі наўгародзка-пскоўскія ратнікі на чале з князем М. Кісьліцам і, напэўна, спалілі яго. Сьляды агню ў профілі замкавага валу й культурным слоі пацьвярджаюць шматразовыя пажары ўмацаваньняў. У 1567 року ў Маладэчне праходзілі папярэднія перамовы паміж прадстаўнікамі ВКЛ і Польшчы пра ўмовы заключэньня Люблінскай уніі. У пачатку ХVІІ ст. уладальнікам Маладэчна быў Леў Сапега. Існуе меркаваньне, што Карл XII у час Паўночнай вайны пабываў у Маладэчанскім замку.

У ХVІІІ ст. Маладэчна належала роду князёў Агінскіх. У замку знаходзілася іх рэзыдэнцыя. На падвор’і замку быў узьведзены сьвецкі палац, дзе была сабраная багатая бібліятэка й калекцыя карцінаў. Гаспадары замку стварылі цэлыя садова-паркавыя ансамблі са штучнымі сажалкамі, узгоркамі, каналамі, разьбілі парк. Гонарам палацу-паркавага комплексу былі яго аранжарэі, дзе расьлі нават апэльсіны, ананасы, лімоны і гранаты.

Пад час вайны паміж Расеяй і Францыяй у 1812 року напалеонаўскія войскі двойчы прайшлі праз Маладэчна: пры наступленьні на Маскву ў чэрвені і пры адступленьні ў лістападзе 1812. 22 лістапада (паводле старога стылю) атрады расейскай арміі пад камандаваньнем А. Ярмолава, Я. Чапліца, а таксама казакі М. Платава разьбілі французаў пад Маладэчнам. Маладэчанскі бой стаў апошнім у зімовай кампаніі 1812 году. Страты ў вайне 1812 году былі вельмі вялікімі, замак напалавіну разбураны.

Напачатку ХІХ ст. Міхал Клеафас Агінскі ня раз наведваў свайго дзядзьку ў Маладэчне, а пасьля яго сьмерці, вясной 1814, стаў уладальнікам Маладэчанскага замку. Міхал Клеафас не адважыўся на капітальны рэмонт палацу. Ён перадаў палавіну будынку зь бібліятэкай і калекцыяй музычных інструмэнтаў дваранскай пяцікляснай павятовай вучэльні.

У канцы ХІХ ст. замак прыйшоў у поўны заняпад.

Сучасны стан[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

На месцы замку засталіся толькі земляныя валы, якія лічацца археалягічным помнікам. Згодна зь дзяржпраграмай «Замкі Беларусі» да 2014 року будзе праведзена добраўпарадкаваньне тэрыторыі Маладэчанскага замчышча.

Вонкавы спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Histvalue sign export.svg Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь, шыфр  613В000295