Максім Рыльскі

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Максім Рыльскі
Максим Тадейович Рильський
Рильський М.gif
Асабістыя зьвесткі
Нарадзіўся 19 сакавіка 1895
Кіеў
Памёр 24 ліпеня 1964 (69 гадоў)
Кіеў
Пахаваны Байкавыя могілкі
Бацькі Фадзей Разеслававіч Рыльскі[d]
Літаратурная дзейнасьць
Род дзейнасьці паэт, перакладнік, публіцыст
Гады творчасьці 1907—1964
Кірунак нэаклясыцызм, сацрэалізм
Мова украінская
Значныя творы «Ружы й вінаград»
Узнагароды
Сталінская прэмія Ордэн Леніна Ордэн Працоўнага Чырвонага Сьцяга СССР Ордэн Чырвонай Зоркі Мэдаль «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» Ленінская прэмія Мэдаль «За перамогу над Нямеччынай у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»
Подпіс

Максім Тадэевіч Рыльскі (па-ўкраінску: Максим Тадейович Рильський; 19 сакавіка [ст. ст. 7 сакавіка] 1895, Кіеў — 24 ліпеня 1964, Кіеў) — украінскі паэт, перакладнік, публіцыст, грамадзкі дзяяч, акадэмік АН Украіны.

Жыцьцяпіс[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Бацька Максіма, этнограф, грамадзкі дзяяч і публіцыст Тадэвуш-Томаш-Зьбігнеў Рыльскі, быў сынам памешчыка Разяслава-Кароля-Тэадора-Яна Рыльскага і княгіні Трубяцкой. Адзін з продкаў Рыльскіх у XVII стагодзьдзі быў кіеўскім мескім пісарам. Прапрадзед Рамуальд быў вучнем базылянскай школы і пад час захопу Ўмані гайдамакамі ў 1768 року ледзь не загінуў.

Маці Максіма, Мяланія Фёдараўна, была простаю сялянкаю зь вёскі Раманаўка (цяпер у Папяльнянскім раёне Жытомірскай вобласьці).

У 1902 памёр бацька Максіма, і сям’я пераехала з Кіева ў Раманаўку. Максім сьпярша навучаўся ў хатніх умовах, пасьля (з восені 1908 року) ў прыватнай гімназіі ў Кіеве.

Змалку пазнаёміўся з кампазытарам Міколам Лысенкам, этнографам, дасьледнікам і зьбіральнікам украінскіх народных дум і песьняў Дмітром Равуцкім, акторам і рэжысэрам Панасам Саксаганскім, этнографам і фальклярыстам Аляксандрам Русавым, якія аказалі на яго вялікі ўплыў. Пэўны час ён жыў і выховываўся ў сем’ях Лысенкі і Русава.

Пасьля прыватнай гімназіі Навуменкі Рыльскі навучаўся на мэдычным факультэце Кіеўскага ўнівэрсытэту сьв. Ўладзімера, потым на гісторыка-філялягічным факультэце Народнага ўнівэрсытэту ў Кіеве, заснаваным за гетманам Паўла Скарападзкага, але з-за бальшавіцкай рэвалюцыі і грамадзянскай вайны ніводнага зь іх ня скончыў. Займаўся самаадукацыяй, вывучэньнем моваў, музыкаю.

У 1919—1929 — настаўнічаў у вёсцы, у прыватнасьці ў Раманаўцы, а таксама ў кіеўскай чыгуначнай школе, на рабфаку Кіеўскага ўнівэрсытэту і ва Ўкраінскім інстытуце лінгвістычнай асьветы.

Рыльскі пачаў пісаць рана, першы ягоны верш надрукаваны ў 1907, першы юнацкі зборнік паэзіі «На белых астравах» выйшаў у 1910 року. Першым ужо зрэлым, што вызначыла зьяўленьне выдатнага паэта, быў зборнік «Пад восеньскімі зорамі» (1918).

У 1920-х Рыльскі належаў да мастацкай групоўкі «нэаклясыкаў», перасьледаванага афіцыйнаю крытыкай за дэкадэнцтва і адарванасьць ад сучасных патрэбаў сацыялістычнага жыцьця. Цягам дзесяцігодзьдзя выйшла дзесяць кніжак паэзіі, сярод якіх «Сіняя далячынь» (1922), «Паэмы» (1925), «Скрозь буру і сьнег» (1925), «Трынаццатая вясна» (1926), «Гоман і адгоман», «Дзе сыходзяцца дарогі» (1929), і некалькі кніг паэтычных перакладаў, у прыватнасьці ў 1927 року — пераклад паэмы Адама Міцкевіча «Пан Тадэвуш».

Як і рэшта нэаклясыкаў, Рыльскі непасярэдна сваёй творчасьцю не рэагаваў на палітычныя падзеі і цягам 1920-х рокаў цалкам ізаляваўся ад савецкай рэчаіснасьці, толькі час ад часу ў адкрытай форме (напрыклад, у вершы «На сьвеце ёсьць пявучы Лянгедок») ці ў выглядзе іранічных «водступаў» (як у «Чумаках» ці паэме «Сашко») выяўляў абурэньне ідэйна-палітычнай і літаратурнай атмасфэрай, што панавала тады (напрыклад, у артыкуле «Мая апалёгія, альбо самаабарона», «Бальшавік», Кіеў, ч. 216, 23 верасьня 1923). Такія паводзіны паэта выклікалі вострыя напады афіцыйнае крытыкі, што ўрэшце скончылася арыштам НКУС у 1931, пасьля чаго ён амаль год прасядзеў у Лук’янаўскай турме. Пасьля вызваленьня Астап Вішня забраў яго да сябе ў Харкаў на некалькі дзён у госьці. Ягоныя таварышы-нэаклясыкі Міхайла Драй-Хмара, Паўло Філіповіч, Мікола Зэраў былі рэпрэсаваныя і загінулі ў канцлягерох.

Пасьля зьняволеньня творчасьць Рыльскага зьмянілася, і ў зборніку «Знак вагаў» (1932) ён абвясьціў актыўнае ўспрыняцьце савецкай дзейнасьці, дзякуючы чаму адзіным з нэаклясыкаў уратаваўся ад сталінскага тэрору і быў залічаны ў лік афіцыйных савецкіх паэтаў. Ягоная творчасьць падзялілася на два рэчышчы — афіцыйнае ды лірычнае, у апошнім яму ўдавалася ствараць незалежныя ад палітыкі, чыста мастацкія творы, якія перажылі яго. Аднак гэта не замінала савецкім органам «прафіляктычна» яго шарсьціць. Напрыклад, у кастрычніку 1947 «Савецкая Ўкраіна» апублікавала артыкул «Пра нацыяналістычныя памылкі М. Рыльскага», дзе вінаваціла яго ў «буржуазным аб’ектывізьме, адсутнасьці бальшавіцкай партыйнасьці і забыцьці ісьціны, што зьместам савецкай ідэалёгіі і культуры была бальшавіцкая ідэйнасьць… не авалодаў асновамі марксісцка-ленінскага сьветапогляду… не пазбыўся ўплыву буржуазна-нацыяналістычнай ідэалёгіі.»

У савецкую эпоху Рыльскі напісаў трыццаць пяць кніжак паэзіі, найлепшыя сярод якіх — «Знак вагаў» (1932), «Лета» (1936), «Украіна», «Збор вінаграду» (1940), «Слова пра родную маці», «Ружы і вінаград» (1957), «Галасіеўская восень», «Зімовыя запісы» (1964); чатыры кніжкі ліра-эпічных паэм, багата перакладаў са славянскіх ды заходнеэўрапейскіх літаратур, навуковыя працы па мовазнаўстве і літаратуразнаўстве. У 1943 быў абраны акадэмікам. У 1944—1964 роках Максім Рыльскі быў дырэктарам Інстытуту мастацтвазнаства, фальклёру і этнаграфіі АН Украіны. У 1960 яму была прысуджана Ленінская прэмія, у 1943, 1950 — Дзяржаўная прэмія СССР.

Памёр Максім Тадэевіч Рыльскі 24 ліпеня 1964 року. Пахаваны ў Кіеве на Байковых могілках.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Віра Агеєва. Мистецтво рівноваги. Максим Рильський на тлі епохи. — Київ: видавництво «Книга», 2012. — 391 с ISBN 9789668314667

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg Максім Рыльскісховішча мультымэдыйных матэрыялаў