Будапэшцкі мэмарандум

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Будапэшцкі мэмарандум
Тып дамовы міжнародная
Падпісаная
• месца
5 сьнежня 1994
Будапэшт
Набыла моц
• умовы
з моманту падпісаньня
наўзамен адмовы ад ядзернага статусу Ўкраіны гарантаваны сувэрэнітэт Украіны ад Расеі, ЗША, Вялікабрытаніі
Падпісанты Л. Кучма, Б. Ельцын, Дж. Мейджар, Б. Клінтан
Бакі Украіна
Расея
Мовы украінская, расейская
Wikisource-logo.svg Тэкст у Вікікрыніцы:
uk:Будапештський меморандум

Будапэ́шцкі мэмара́ндум — міжнародная дамова пра гарантыі бясьпекі ў сувязі з далучэньнем Украіны да «Дамовы пра нераспаўсюджаньне ядзернай зброі», падпісаная ў Будапэшце 5 сьнежня 1994 г. паміж Украінай, ЗША, Расеяй і Вялікабрытаніяй пра «бязьядзерны статус» Украіны. Дамова ўтрымоўвае пункты, якія прадстаўляюць Украіне гарантыі яе сувэрэнітэту і бясьпекі. На момант падпіcаньня мэмарандуму Ўкраіна ня мела тэхнічных магчымасцяў абслугоўваць стратэгічную ядзерную зброю і зазнала вялізны міжнародны ціск[1]. У 1993 годзе Ўкраіна падпісала Лісабонскі пратакол да Дагавора пра стратэгічныя наступальныя ўзбраеньні (СНВ-1)[2].

Дзяржавы-падпісанты[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Абавязацельствы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Паводле дадзенага Мэмарандуму ЗША, РФ і Вялікабрытанія абавязаліся:

  • паважаць незалежнасьць, сувэрэнітэт і існыя дзяржаўныя межы Ўкраіны;
  • устрымлівацца ад пагрозы сілай і яе ўжываньня супраць тэрытарыяльнай цэласнасьці і палітычнай незалежнасьці Ўкраіны; ніякая іх зброя ніколі ня будзе выкарыстоўвацца супраць яе, акрамя мэт самаабароны ці любым іншым чынам у адпаведнасьці са статутам ААН;
  • устрымлівацца ад эканамічнага ціску, накіраванага на тое, каб падпарадкаваць сваім уласным інтарэсам рэалізацыю Ўкраінай правоў, уласьцівых яе сувэрэнітэту[3].
  • дамагацца з боку Рады Бясьпекі ААН неадкладных дзеяньняў з мэтай аказаньня дапамогі Ўкраіне, калі яна стане ахвярай акту агрэсіі ці аб’ектам пагрозы агрэсіі з ужываньнем ядзернай зброі;
  • Не ўжываць ядзерную зброю супраць Украіны, акрамя выпадку нападу на іх саміх, іхнія і падапечныя ім тэрыторыі, узброеныя сілы, іхніх саюзьнікаў;
  • Праводзіць кансультацыі ў выпадку ўзьнікненьня сытуацыі, якая закранае датычныя гэтых абавязаньняў пытаньні.

Крытыка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • У жніўні 2009 г. Тэрнопальская абласная рада дэпутатаў патрабавала разарваць Будапэшцкі мэмарандум у адказ на словы прэзыдэнта Расеі Д. Мядзьведзева[4].
  • У жніўні 2009 за перагляд Будапэшцкага мэмарандуму выступаў тагачасны прэзыдэнт Украіны Віктар Юшчанка. У прыватнасьці, ён заявіў, што неабходна падпісаць двухбаковыя дамовы з краінамі-гарантамі і што паміж Украінай і ЗША такая замова ўжо заключаная[5].
  • У красавіку 2010 году намесьнік міністра замежных спраў Расеі Сяргей Рабкоў заявіў, што Расея пацьвяджае гарантыі Ўкраіне, зафіксаваныя ў Будапэшцкім мэмарандуме[6].
  • Пасьля зьяўленьня ахвяраў Эўрамайдану, затрыманьня «ня ўкраінскіх» снайпэраў у Кіеве афіцыйна прызнана дачыненьне спэцслужбы Расейскай Фэдэрацыі ў арганізацыі дэстабілізацыі ва Ўкраіне, якія стралялі ў дзяржаўных службоўцаў МУС Украіны і ў цывільных мітынгоўцаў[7][8][9][10]. Падпісант дадзенай дамовы Расейская Фэдэрацыя адкрыта парушыла Будапэшцкі мэмарандум, і 1 сакавіка 2014 г. стала на шлях ваеннага ўварваньня ў сувэрэнную дзяржаву Ўкраіну, суб’ект міжнароднага права[11][12][13][14][15].

Глядзіце таксама[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Кравченко, В. (4 сьнежня 2009) Будапештська броня(укр.). Дзеркало тижня.
  2. ^ Штогрін, І. (2 чэрвеня 2011) Україна без’ядерна/ядерна(укр.)
  3. ^ Чи вдосконалять Будапештський Меморандум?(укр.). Журнал Верховної Ради України «Віче» (4 лістапада 2009).
  4. ^ Тернопільська облрада вимагає розірвати Будапештський меморандум(укр.). korrespondent.net (28 жніўня 2009).
  5. ^ Ющенко готовий повернути Україні ядерний статус(укр.). Обозреватель (1 верасьня 2009).
  6. ^ Россия подтвердила гарантии безопасности Украины за отказ от ядерного оружия(рас.)
  7. ^ На Майдані з офіцера під час штурму зірвали шеврон із двоголовим орлом(укр.). Тиждень.ua (20 лютага 2014).
  8. ^ В «УДАРе» заявляют о задержании снайпера, стрелявшего в протестующих(рас.). сайт «LB.ua» (21 лютага 2014).
  9. ^ У готелі «Україна» затримали ще одного снайпера — ЗМІ(укр.). ТСН (21 лютага 2014).
  10. ^ Богословская: есть видео, где мужчина в форме «беркутовца» стреляет по Майдану и силовикам(рас.). сайт «LB.ua» (21 лютага 2014).
  11. ^ Яценюк просит страны Будапештского меморандума гарантировать целостность Украины(рас.). Українська правда (27 лютага 2014).
  12. ^ Совет Федерации единодушно проголосовал за введение войск в Украину, позволив Путину действовать «в легитимном поле»(рас.)
  13. ^ Совет Федерации одобрил введение войск РФ на Украину(рас.)
  14. ^ Совет Федерации проголосовал за ввод Вооруженных сил России на Украину(рас.). РБК (1 сакавіка 2014).
  15. ^ Совет Федерации проголосовал единогласно о вынесении вопроса о вводе войск РФ в Украину до стабилизации положения(рас.)

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]