Ясапіна Турнаграйская

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Ясапіна Турнаграйская
Portret Josipine Turnograjske.jpg
Асабістыя зьвесткі
Нарадзілася 9 ліпеня 1833(1833-07-09)[1]
Прэддор, Прэддвор, Славенія
Памерла 1 чэрвеня 1854(1854-06-01) (20 гадоў) або 1 ліпеня 1854(1854-07-01)[1] (20 гадоў)
Грац, Штырыя[d], Аўстрыйская імпэрыя, Нямецкі зьвяз[1]
Сужэнец Лёўра Томан
Літаратурная дзейнасьць
Род дзейнасьці кампазытарка, пісьменьніца і паэтка

Ясапіна Урбанчыч-Турнаграйская (па-славенску: Josipina Urbančič - Turnograjska, 9 чэрвеня 1833, замак Турн каля в. Прэддвор — 1 чэрвеня 1854, Грац) — славенская пісьменьніца, паэтка і кампазытарка.

Біяграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Бюст Ясапіны Турнаграйскай у Града Турн.

Нарадзілася ў замку Турн (па-славенску: grad Turn) у Аўстра-Вугорчшыне, потым узяла сабе псэўданім па месцы нараджэньня — Турнаграйская.

Пры адпраўцы свайго першага апавяданьня ў рэдакцыю літаратурнага часопісу Slovenska Bčela яна патлумачыла выбар імя так: «Славянскія сыны імкнуцца паказаць сваю сілу і годнасьць. Чаму славянскія дачкі не могуць мець такога ж жаданьня? Вось чаму я вырашыла паспрабаваць напісаць нешта на сваёй уласнай мяккай мове, і я адважылася адправіць адну гісторыю з маёй калекцыі і прашу Вас ўключыць яго ў публікацыю. Хай маё імя будзе Ясапіна Турнаграйская, так як мой дом - Град Турн».

Яна атрымала адукацыю ад рэпэтытараў Граду Турн, у прыватнасьці, мела веды ў музыцы, рэлігіі, а таксама латыні і італьянскай мове.

Яна сама вывучыла францускую мову. Пасьля 1849 году яе новы выкладчык навучыў яе старажытнагрэцкай, натуральным навуках і гісторыі, з асаблівым акцэнтам на славенскую гісторыю, а таксама гісторыю славянскіх народаў.

Гэта стала каталізатарам для абуджэньня нацыянальнай энтузіязму ў Ясапіне, якая вырашыла стаць пісьменьніцай. У 1850 годзе яна была заручана з Лоўра Томанам, паэтам, які пазьней стаў пасьпяховым адвакатам і ўплывовым палітыкам.

Томан вывучаў права ў Граце і ў час іх працы яны актыўна перапісваліся. Больш за тысячу лістоў захаваліся, некаторыя ўключалі да дваццаці пяці старонак тэксту.

Лісты выклікаюць цікавасьць ня толькі з-за таго, што адлюстроўваюць адносіны і пачуцьці двух закаханых, але і таму што яны даюць важнае разуменьне паўсядзённага жыцьця ў сярэдзіне 19-га стагодзядзя на славенскіх землях.

У 1853 годзе яны ажаніліся, і з-за працы Томана яна пераехала на пастаяннае жыхарства ў Грац.

Ясапіна памерла там праз год пасьля шэрагу ўскладненьняў, выкліканых родамі і адзёрам. Ёй было ўсяго 21 год.

Творы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Апавяданьні

  • Boris, Zora 1852
  • Carigrajski Patriarh, Slovenec 1851
  • Cesar v Ljubljani, 1850
  • Domoljubje, 1850
  • Donava, 1854
  • Hoja iz Preddvora na Turn, 1850
  • Izdajstvo in sprava, Slovenska bčela 1851
  • Jelen, 1850
  • Jesen, 1850
  • Kakor bo božja volja, tako pa bo, 1850
  • Katarina, ruska carica
  • Lep izgled ljubezni do sovražnikov, 1850
  • Marula,1851, Vodnikov spomenik 1859
  • Moč vesti, 1851
  • Na grobu Prešerna, 1851
  • Nedolžnost in sila, Slovenska bčela 1851
  • Nepoznani dvobojnik, 1851
  • Nesrečen prepir, 1850
  • Nikola Zrinji, največji slavjanski vojak, 1851
  • Očetova kletev, 1850
  • Petelin, 1850
  • Poljski rodoljub, 1850
  • Pomlad
  • Popotnik, 1850
  • Povračilo, 1850
  • Razvaline Pustiga grada, 1850
  • Rožmanova Lenčica, Zora 1852
  • Slavljanski mučenik, Slovenska bčela 1851
  • Sodba Bretislavova, 1850
  • Spitignejev in udova, 1851
  • Sprava, 1850
  • Svatoboj puščavnik, Slovenska bčela 1851
  • Svoboda, 1850
  • Svobodoljubna Slavjanka, 1850
  • Trdoslav, Zora 1852
  • Vilica, 1851
  • Vojvoda Ferdinand Brannšveigovski in francozki v vojski vjeti oficirji, 1850
  • Zvestoba do smrti, Slovenska bčela 1851

Песьні

  • Zmiraj krasna je narava
  • Noč na grobu
  • Smereka

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б в Dr. Constant v. Wurzbach Toman, Josephine // Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich: enthaltend die Lebensskizzen der denkwürdigen Personen, welche seit 1750 in den österreichischen Kronländern geboren wurden oder darin gelebt und gewirkt habenWien: 1856. — Т. 44. — S. 243.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Nataša Budna Kodrič. Zgodba Josipine Turnograjske in Lovra Tomana. Kronika 51 (2003), 197—216.
  • Mira Delavec. Moč vesti. Ljubljana: Primus, 2009.
  • Mira Delavec. Nedolžnost in sila, življenje in delo Josipine Urbančič Turnograjske (1833—1854). Kranj: Gorenjski glas, 2004.
  • Ivan Lah. Josipina Turnograjska: Njeno življenje in delo. Maribor: Mariborske tiskarne, 1921.
  • Helga Glušič, Sto Slovenskih Pripovednikov (Ljubljana: Prešernova družba, 1996) ISBN 961-6186-21-3
  • Alenka Šelih et al., Pozabljena polovica: portreti žensk 19. in 20. stoletja na Slovenskem (Ljubljana: SASA, 2007).