Хрысьціна Алчэўская

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі

Хрысьцíна Алчэўская (па-ўкраінску: Христина Алчевська; 16 сакавіка 1882, Харкаў, Расейская імпэрыя — 27 кастрычніка 1931, Харкаў, СССР) — украінская паэтка, пісьменьніца, драматургіня, перакладніца.

Хрысьціна Алчэўская
Христина Алчевська
Xrystya Alchevska.jpg
Асабістыя зьвесткі
Імя пры нараджэньні Христина Олексіївна Алчевська
Нарадзілася 16 сакавіка 1882
Харкаў, Расейская імпэрыя
Памерла 27 кастрычніка 1931
Харкаў, УССР
Пахаваная Харкаў
Бацькі Oleksiy Alchevsky[d]
Khrystyna Alchevska[d]
Літаратурная дзейнасьць
Род дзейнасьці Пісьменьніца, паэтка, драматургіня
Гады творчасьці 1905-1931
Мова Украінская
Дэбют 1905
Значныя творы Вишневий цвіт, 1912, Луїза Мішель, 1930

Жыцьцяпіс[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Нарадзілася 16 сакавіка 1882 г. у сям'і прамыслоўца ў Харкаве. Ейны бацька Аляксей Кірылавіч — грамадзкі дзяяч, які ўдзельнічаў ва ўкраінскіх асьветніцкіх гуртках. Маці, Хрысьціна Данілаўна, была вядомай народнай асьветніцай і арганізатаркай асьветніцкай працы сярод сялянства і працоўных.

У 1902 г. скончыла Першую жаночую гімназію ў Харкаве. Год навучалася ў Сарбоне ў Парыжы. Пасьля вяртаньня дадому працавала настаўніцай францускай мовы ў сярэдняй школе. Адначасова працавала ў выдавецкім камітэце Харкаўскага таварыства пісьменнасьці[1].

У 1905 г. яна даслала ў рэдакцыю кіеўскай газэты «Боротьба» рэвалюцыйны марш, які пачынаўся словамі «Гей, на бій, за нами встануть». Рукапіс трапіў у рукі жандараў. Яны прыйшлі з ператрусам на кватэру да Алчэўскіх у Харкаве, але нічога не знайшлі.

З 1903 г. працавала ў нядзельнай школе маці, дзе, нягледзячы на ўсеагульную забарону, чытала вучням украінскія кнігі. У той жа час яна зрабіла першыя крокі ў нелегальнай дзейнасьці, спрабавала стварыць украінскі жаночы гурток[2].

Пачынаючы з 1905 г. выкладала ўкраінскую і францускую мовы ў сярэдніх і вышэйшых навучальных установах Харкава.

У гады рэвалюцыі прымала актыўны ўдзел у арганізацыі і правядзеньні мітынгаў і страйкаў, мела сувязі з падпольлем.

Друкавалася ў харкаўскіх газэтах і часопісах, была чаліцай Украінскага таварыства драматургаў і кампазытараў, падрыхтавала двухтомнае выданьне твораў, якія пасьля ейнай сьмерці па розных прычынах не пабачылі сьвет. Яна пакінула вялізную рукапісную спадчыну (каля 4 тыс. твораў), значная частка якой захоўваецца ў адзьдзеле рукапісаў Інстытуту літаратуры НАН Украіны і Нацыянальнай бібліятэцы імя Ў. Вярнадзкага.[3].

Жыцьцё Хрысьціны Алчэўскай абарвалася раптоўна. Увосень 1931 году на вакзале Харкава ейнае адзеньне было заціснутае дзьвярыма цягніка, машыніст не заўважыў і цягнік рушыў, пацягнуўшы Х. Алчэўскую па плятформе. Пасьля гэтага выпадку ў яе здарыўся сардэчны прыступ. 27 кастрычніка 1931 г. пісьменьніца памерла адна ў Харкаве на 49-м годзе жыцьця, амаль бяз сродкаў да існаваньня[4].

Творчасьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

На працягу 1907 — 1917 г. выйшаў шэраг паэтычных зборнікаў паэткі: «Туга за сонцем» (1907), «Сонце з-за хмар», «Пісня життя» (1910), «Вишневий цвіт» (1912), «Пісні серця і просторів» , «Моєму краю» (1914), «Спомини» (1915), «Мандрівець», «Встань, сонце» (1916), «Пробудження» (1917) і інш. Ейныя вершы друкаваліся ў такіх пэрыядычных выданьнях, як: «Літературно-науковий вісник», «Вільна Україна», «Рідний край», «Українська хата», «Зоря»; у альманахах «Терновий вінок», «В неволі»; у жаночым часопісе «Мета» (Львоў), газэце «Боротьба» і інш[5].

Паралельна з творчай дзейнасьцю Х. Алчэўская займалася і перакладамі: з расейскай і францускай на ўкраінскую і наадварот. Асаблівую каштоўнасьць сярод іх маюць раманы В. Гюго, вершы Вальтэра, П. Карнэля, І. Франка, Т. Шаўчэнкі, А. Пушкіна, К. Рылеева, творы Талстога, Анры Барбюса, Жуля Вэрна, Люізы Мішэль і іншыя. На жаль, пераважная большасьць гэтых перакладаў засталася ў рукапісах[6].

Акрамя лірычных матываў, у творчасьці аўтаркі прасочваецца любоў да роднага краю і абяздоленых людзей. Яна выступала супраць сацыяльнага і нацыянальнага запрыгоньваньня ўкраінскага грамадзтва, выказвала веру ў ягоную шчасьлівую будучыню. Вызваленьне народу Хрысьціна Алчэўская зьвязвала з украінізацыяй моладзі. На ейную думку, украінцы ў Расейскай імпэрыі асуджаныя на дэнацыяналізацыю і асыміляцыю[7].

Творы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

• «Туга за сонцем» (1907),

• «Сонце з-за хмар» (1910),

• «Пісня життя» (1910),

• «Вишневий цвіт: поезії та оповідання» (1912),

• «Моєму краю» (1914),

• «Пробудження» (1917),

• «Луїза Мішель», Драматична поема, (1930).

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Мельничук Б. Алчевська Христя (Христина) Олексіївна // Тернопільський енциклопедичний словник: у 4 т. / редкол.:Г. Яворський та ін. — Тернопіль: Видавничо-поліграфічний комбінат «Збруч», 2004. — Т. 1: А — Й. — С. 34. — ISBN 966-528-197-6.
  2. ^ Христина Алчевська | Національна бібліотека України імені В. І. Вернадського. www.nbuv.gov.ua, http://www.nbuv.gov.ua/node/5443
  3. ^ В. О. Дорошенко. Алчевська Христина Олексіївна // Енциклопедія Сучасної України: електронна версія [онлайн] / гол. редкол.: І. М. Дзюба, А. І. Жуковський, М. Г. Железняк та ін.; НАН України, НТШ. Київ: Інститут енциклопедичних досліджень НАН України, 2001, https://esu.com.ua/search_articles.php?id=43865
  4. ^ Христина Алчевська | Національна бібліотека України імені В. І. Вернадського. www.nbuv.gov.ua, http://www.nbuv.gov.ua/node/5443
  5. ^ Христина Алчевська | Національна бібліотека України імені В. І. Вернадського. www.nbuv.gov.ua, http://www.nbuv.gov.ua/node/5443
  6. ^ Алчевська Христина Олексіївна // Українська музична енциклопедія / Ін-т мистецтвознавства, фольклористики та етнології ім. М. Т. Рильського НАН України. 2006. — Т. 1. — C. 50
  7. ^ Христина Алчевська | Національна бібліотека України імені В. І. Вернадського. www.nbuv.gov.ua, http://www.nbuv.gov.ua/node/5443