Утрэхт

Утрэхт
нід. *Utrecht*
	Утрэхт; нід. Utrecht
	Населены пункт
	Панарама Ўтрэхту з вышыні птушынага палёту
Сьцяг	Герб
Краіна	Нідэрлянды
Правінцыя	Утрэхт
Кіраўніцтва і ўлада
mayor of Utrecht[d]	Sharon Dijksma[d]
Выканаўчая ўлада	college van burgemeester en wethouders of Utrecht[d]
Заканадаўчы орган	Utrecht municipal council[d]
Геаграфія
Плошча	99,32 км²
Вышыня НУМ	5 м
Часавы пас	UTC+1; UTC+2 (летні час);
Каардынаты	52°05′ пн. ш. 5°07′ з. д.HGЯO
Насельніцтва
Колькасьць	374 238 чал. (2024)
Этнахаронімы	Utrechtenaar, Utrechter і utreĥtano
Лічбавыя ідэнтыфікатары
Тэлефонны код	030
Паштовы індэкс	3450–3455, 3546 і 3500–3585
Сайт	utrecht.nl
	Утрэхт на мапе Нідэрляндаў Утрэхт

У́трэхт (па-нідэрляндзку: Utrecht) — места ў Нідэрляндах, адміністрацыйны цэнтар аднайменнай правінцыі. Места зьяўляецца часткай Рандстаду (па-нідэрляндзку: Randstad) — канурбацыі, якая складаецца з чатырох найбуйнейшых местаў Нідэрляндаў — Амстэрдаму, Ратэрдаму, Гаагі ды самога Ўтрэхту. Места разьмешчанае ў цэнтральнае частцы краіны. Насельніцтва 374 238 чалавек (на 22 лістапада 2024 году).

З часоў залатога веку (амаль усё XVII стагодзьдзе), Утрэхт быў адным з найважнейшых местаў паўночных Нідэрляндаў, пакуль Амстэрдам ня стаў культурным і эканамічным цэнтрам краіны.

Сёньня Ўтрэхт — найбуйнейшы адукацыйна-навуковы цэнтар Нідэрляндаў. У месьце знаходзіцца Ўтрэхцкі ўнівэрсытэт — найвялікшы ў краіне, акрамя таго, ў межах места разьмясьціліся шэраг іншых вышэйшых навучальных установаў. Дзякуючы свайму геаграфічнаму становішчу, Утрэхт зьяўляецца буйным транспартным вузлом (чыгункі ды аўтамабільных дарог).

Гісторыя

У сярэдзіне I стагодзьдзя н.э. рымскі военачальнік Карбулён (Corbulo) пабудаваў фартэцыю Траектум (Traiectum) з дрэва і зямлі на беразе Райну, які ў той час меў рэчышча ў гэтым месцы (цяпер рэчышча значна зрушылася). У фартэцыі магло знаходзіцца да 600 жаўнераў. Цяпер на гэтым месцы знаходзіцца Саборны пляц (Domplein) з саборам.

Фартэцыя была адным з умацаваньняў на мяжы Рымскай імпэрыі. Для такіх фартэцыяў існаваў загад, як іх будаваць. Гэта была тэрыторыя 150х200 мэтраў, акружаная завостраным зьверху і ашчаціненым зьнізу пікамі або калючкамі частаколам. Па-за фартэцыяй знаходзілася невялікая вёска. Адметнай асаблівасьцю фартэцыі Траектум быў храм, які знаходзіўся ў ейнай сярэдзіне.

Пасьля батаўскага паўстаньня 69 году ў фартэцыі Траектум запанаваў мір, аднак у II стагодзьдзі пачасьціліся напады германскіх плямёнаў, і каля 270 году рымляне яе пакінулі. Пасьля сыходу рымлянаў Утрэхт увесь час заставаўся населеным пунктам. У 1122 годзе ён атрымаў правы гораду ад біскупа. Горад быў акружаны мурам, і неўзабаве стаў адным з самых квітнеючых гарадоў паўночных Нідэрландаў, у прыватнасьці дзякуючы катэдры біскупа.

У 1528 годзе, у сувязі з уздымам Рэфармацыі, біскуп саступіў сваю ўладу над горадам імпэратару Сьвятой Рымскай імпэрыі Карлу V. У 1579 годзе ва Ўтрэхце была падпісаная Ўтрэхцкая унія. У 1672 годзе горад быў акупаваны французамі.

У 1713 годзе ва Ўтрэхце быў падпісаны мірны дагавор, які паклаў канец вайне за гішпанскую спадчыну. У 1723 годзе Ўтрэхт становіцца сусьветным цэнтрам старакаталіцтва. У 1843 годзе чыгунка злучыла Ўтрэхт з Амстэрдамам. У час Другой Сусьветнай вайны быў акупаваны нацысцкай Нямеччынай.

Славутасьці

Домскі сабор
Сабор Сьвятой Катарыны
Нідэрляндзкі чыгуначны музэй
Музэй музычных аўтаматаў
Абсэрваторыя Сонэнборг
Цэнтральны музэй Утрэхту
Дом Папы — дом, у якім у 1459 годзе нарадзіўся будучы папа Адрыян VI
Дом Рытвэльда-Шрэдэра — будынак, пабудаваны ў 1924 годзе Герытам Рытвэльдам і ўключаны ў 2000 годзе ў Сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО

Асобы

Адрыян VI — папа
Ёган Вілем Бэен — нідэрляндзкі палітык
Роб дэ Віт — футбаліст
Сыльвія Крыстэль — акторка, пісьменьніца
Марка ван Бастэн — футбольны трэнэр

Вонкавыя спасылкі

Утрэхт — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

Афіцыйная старонка (анг.) (нід.)