Казіміра Буйвід

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Казіміра Буйвід
Kazimiera Bujwid, Kazimiera Bujwidowa
Kazimiera Bujwidowa portret.jpg
Імя пры нараджэньні Kazimiera Klimontowicz
Род дзейнасьці Публіцыстка, фэміністка
Дата нараджэньня 16 кастрычніка 1867
Месца нараджэньня Варшава
Дата сьмерці 8 кастрычніка 1932
Месца сьмерці Кракаў
Месца пахаваньня Ракавіцкія могілкі, Кракаў
Прафэсіі Настаўніца, лябарантка
Гады дзейнасьці 1902-1932
Муж Ода Буйвід
Дзеці Zofia Mostowska[d] і Helena Jurgielewicz[d]

Казіміра Буйвід, часам Казіміра Буйвідова (па-польску: Kazimiera Bujwid, Kazimiera Bujwidowa; 16 кастрычніка 1867, Варшава — 8 кастрычніка 1932, Кракаў, Польшча) ― польская публіцыстка, грамадзкая дзяячка, фэміністка і атэістка.

Жыцьцяпіс[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Была дачкой Людвікі Шчэсьнеўскай і Казіміра Клімантовіча з дробнай літоўскай шляхты. Рана згубіла маці і пераехала жыць да цёткі Караліны Пэтранэлі Клімантовіч, удзельніцы Студзеньскага паўстаньня. Скончыла пансыянат для дзяўчатаў у Варшаве, здала іспыт і стала хатняй настаўніцай. Таксама яна скончыла курсы кравецтва і вывучала біялягічныя навукі ў Лятучым ўнівэрсытэце[1].

У 1886 годзе яна выйшла замуж за Ода Буйвіда і адначасова стала лябаранткай у майстэрні свайго мужа. У 1893 годзе сям’я пераехала ў Кракаў, дзе Ода пачаў працаваць у Ягелонскім унівэрсытэце, і Казіміра спачатку ўзяла на сябе адміністрацыйную працу, а з 1918 году — кіраваньне Zakład Produkcji Surowic i Szczepionek (Zakład Produkcji Surowic i Szczepionek), заснаваным ейным мужам. Падчас Першай сусьветнай вайны разам з мужам і старэйшай дачкой, лекаркай, кіравала шпіталем для параненых жаўнераў польскіх легіёнаў[2].

Казіміра Буйвід памерла ў 1932 годзе. Радавая магіла Буйвідаў знаходзіцца на Ракавіцкіх могілках у Кракаве[3].

Грамадзкая дзейнасьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

З 1893 г. працавала ў Таварыстве народных школаў, была суарганізатаркай і прэзыдэнткай Кракаўскай жаночай чытальні, заснавала бясплатныя хаты-чытальні для моладзі. У 1890-я гады яна афіцыйна выйшла з Рымска-каталіцкай царквы і заявіла пра свой неканфэсійны, атэісцкі статус, што прывяло да сацыяльнага астракізму ў адносінах да Буйвідаў у кансэрватыўным кракаўскім асяродзьдзі[4]. Разам з мужам не хавалі сваіх сымпатыяў да ідэяў сацыялізму[5].

У 1896–1906 гадах яна ўзначальвала Таварыства гімназійнай жаночай школы, заснавала першыя ў Польшчы гімназіі для дзяўчынак з праграмай і выпускным іспытам, эквівалентным у мужчынскіх гімназіях. Яна ініцыявала кампаніі па напісаньні індывідуальных і калектыўных жаночых заяваў на права на вучобу — гэта прывяло да прыёму першых студэнтак на навучаньне ў 1896 годзе[4].

У 1904 годзе яна падала пэтыцыю ў Нацыянальны сойм, а ў 1910 годзе ў Дзяржаўную раду ў Вене аб роўнасьці жанчынаў ва ўнівэрсытэтах. У 1908 годзе яна ўдзельнічала ў перадвыбарчай кампаніі Марыі Дулембы — першай жанчыны, якая балатавалася ў Нацыянальны парлямэнт[4].

У 1910 годзе ў якасьці дэлегаткі ад Галіцыі ўдзельнічала ў зьезьдзе па жаночых справах у Парыжы. У 1912 годзе была дэлегаткай Першага Аўстрыйскага кангрэсу па пытаньнях выбарчага права жанчынаў[4].

Падчас Першай сусьветнай вайны яна адмовілася ад актыўнай грамадзкай дзейнасьці, у тым ліку з-за хранічнага захворваньня[5].

У 1919 г. яна апублікавала Праграмную дэклярацыю жанчынаў напярэдадні выбараў у заканадаўчы сойм[6].

Публіцыстычная дзейнасьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У 1902–1907 гадах супрацоўнічала з пэрыядычным выданьнем «Nowa Reforma», а ў 1907–1911 гадах з выданьнем «Ster» і друкавалася ў Nowym Słowie[4].

Была аўтаркай шматлікіх фэмінісцкіх брашураў, прысьвечаных жаночаму выбарчаму права, роўнасьці палоў, правоў студэнтак і настаўніцаў[1].

Публікацыі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Prawa nauczycielek 1903,
  • Domy ludowe 1903,
  • Reformę wychowania i ochronę dziecka 1905,
  • Czy kobieta powinna mieć takie same prawa co mężczyzna 1909,
  • U źródeł kwestii kobiecej 1910,
  • O postępowym i niepostępowym ruchu kobiecym w Galicji 1913[7].

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б Katarzyna Dormus, "Kazimiera Bujwidowa 1867–1932. Życie i działalność społeczno-oświatowa" wyd. Kraków 2002.
  2. ^ Anna Kiesell, Kazimiera Bujwidowa. Człowiekiem się czuję, więc ludzkich praw żądam! [w:] Ewa Furgał (red.), Krakowski Szlak Kobiet. Przewodniczka po Krakowie emancypantek, Fundacja Przestrzeń Kobiet, Kraków 2009, wydanie I, ISBN 978-83-928639-0-8
  3. ^ Jolanta Pawnik, Jak Kazimiera Bujwidowa sprawdzała, czy Rydygierowi wyrosły włosy na ręce, kiedy trzy pierwsze kobiety zaczęły studia na UJ, NASZ MANIFEST, 24.07.2021, https://zycie.hellozdrowie.pl/hello-pionierki-jak-kazimiera-bujwidowa-sprawdzala-czy-rydygierowi-wyrosly-wlosy-na-rece-kiedy-trzy-pierwsze-kobiety-zaczely-studia-na-uj/
  4. ^ а б в г д Jan Hulewicz: Bujwidowa Kazimiera. W: Polski Słownik Biograficzny. T. 3: Brożek Jan – Chwalczewski Franciszek. Kraków: Polska Akademia Umiejętności – Skład Główny w Księgarniach Gebethnera i Wolffa, 1937, s. 111–112.
  5. ^ а б Ewa Stanicka, Kobiety, które zmieniły świat – Kazimiera Bujwidowa, You Know, 23.03.2020, https://yourkaya.pl/you-know/a/kobiety-ktore-zmienily-swiat-kazimiera-bujwidowa
  6. ^ Janusz Drzewucki, Kazimiera Bujwidowa, feministka i społeczniczka, Polona/Blog, 2020.10.15, http://blog.polona.pl/2020/10/kazimiera-bujwidowa-feministka-i-spoleczniczka/
  7. ^ Janusz Drzewucki, Kazimiera Bujwidowa, feministka i społeczniczka, Polona/Blog, 2020.10.15, http://blog.polona.pl/2020/10/kazimiera-bujwidowa-feministka-i-spoleczniczka/