Ж’яр над Гронам

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Ж’яр над Гронам
славац. Žiar nad Hronom
Пляц Маціцы славацкай
Пляц Маціцы славацкай
Coa Slovakia Town Garamszentkereszt.svg
Герб Ж’яру над Гронам
Першыя згадкі: 1075
Былая назва: Сьвяты Крыж [над Гронам]
Краіна: Славаччына
Край: Банскабыстрыцкі
Раён: Ж’яр над Гронам
Рэгіён: Цекаў
Староста: Іван Чэрнай[1]
Плошча: 39,06 км²
Вышыня: 226 м н. у. м.
Насельніцтва (2011)
колькасьць: 19 862 чал.[2]
шчыльнасьць: 508,5 чал./км²
Часавы пас: UTC+1
летні час: UTC+2
Тэлефонны код: +421-45
Паштовы індэкс: 965 01
NUTS: 516589
Нумарны знак: ZH
Геаграфічныя каардынаты: 48°35′03″ пн. ш. 18°51′39″ у. д. / 48.58417° пн. ш. 18.86083° у. д. / 48.58417; 18.86083Каардынаты: 48°35′03″ пн. ш. 18°51′39″ у. д. / 48.58417° пн. ш. 18.86083° у. д. / 48.58417; 18.86083
Ж’яр над Гронам на мапе Славаччыны
Ж’яр над Гронам
Ж’яр над Гронам
Ж’яр над Гронам
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы
www.ziar.sk

Ж’яр над Гро́нам (па-славацку: Žiar nad Hronom), да 1920 року Сьвяты́ Крыж, да 1955 Сьвяты Крыж над Гронам (славац. Svätý Kríž nad Hronom; па-нямецку: Heiligenkreuz an der Gran; па-вугорску: Garamszentkereszt, да 1888 Barsszentkereszt) — места ў Славаччыне, цэнтар аднайменнага раёну ў Банскабыстрыцкім краі. Знаходзіцца на правым беразе ракі Грон.

Геаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Места разьмяшчаецца ў Ж’ярскай катлавіне у Банскабыстрыцкім краі. Катлавіна акружаная пагор’ямі Втачнік, Крэмніцкія горы і Шцьяўніцкія горы.

Сярэднегадавая тэмпэратура прыкладна 8 °C, прычым у рэгіёне частыя атмасфэрныя ападкі. У зімовы пэрыяд тэмпэратура даволі нізкая, улетку дасягае ўзроўню 25 °C — 35 °C.

Праз Ж’яр над Гронам працякае рака Грон, другая па даўжыні ў Славаччыне. Таксама побач зь местм працякае Луцільскі паток, які ўцякае ў Грон.

Мінуўшчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Старая абсэрваторыя

Першыя згадкі пра паселішча на гэтым месцы датаваныя 1075 рокам. Часткова яно адносілася да ўладаньняў замку Шашаў, часткова — да Гронскага Бэнядзіка. Паселішча атрымала сельскагаспадарчыя прывілеі. Пазьней пад уладаньне Шашаўскага замку перайшла ўся вёска Сьвяты Крыж.

У Сярэднявеччы вёска стала мястэчкам і зрабілася адміністрацыйным і культурным цэнтрам рэгіёну. Гэта было зьвязана з разьвіцьцём гандлю, а пазьней з паўстаньнем цэхаў: кравецкіх, сапожніцкіх, пазьней кавальскіх. У 1690 року места атрымала права правядзеньня кірмашоў. Дамінантаю места стаў маёнтак, які ў пазьнейшыя гады стаў летняй сядзібай арцыбіскупства.

XVII стагодзьдзе сталася цяжкім часам для месьцічаў. На іх абрынуўся мор, які распаўсюдзіўся па ўсёй Эўропе зь Італіі, а таксама войны: Шашаў быў сядзібай паўстанцаў. Пасьля шматгадовых хваляваньняў места патрабавала поўнага абнаўленьня гаспадаркі.

Маёнтак у Сьвятым Крыжы стаў сядзібай банскабістрыцкага біскупа, і ў гэты пэрыяд зазнаў рэканструкцыю. У XIX стагодзьдзі ў ім мешкаў Штэфан Мойзэс.

У 1927 року мястэчка атрымала назву Сьвяты Крыж над Гронам. Пасьля Другой сусьветнай вайны тут паўстаў алюмінавы завод, што стварыла шмат новых працоўных месцаў і забясьпечыла далейшае разьвіцьцё. Сьвяты Крыж над Гронам атрымаў статус места і ў 1955 атрымаў цяперашнюю назву. У 1969 і 1991 у ейны склад увайшлі вёскі Шашаўске Падградзьдзе, Ладамэрска Веска, Луціла і Горныя Опатаўцы. Ад 1991 року Ладамерска Веска і Луціла ізноў сталі самастойнымі вёскамі.

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Славакі — 94,24%, цыганы — 1,97%, чэхі — 0,95%, вугорцы — 0,69%[3]. 62,07% усяго насельніцтва — рыма-каталікі, за імі 25,54% безь веравызнаньня, астатнія — эвангелікі[3].

Прамысловасьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Найбольшае прадпрыемства — мэталюргічны завод кампаніі Slovalco, раней вядомы як фабрыкі Славацкага нацыянальнага паўстаньня, збудаваныя ў 1950-х.

Культура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дзейнічае археалягічная экспазыцыя і галерэя славацкай АН.

Турыстычная інфармацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Руіны Шашаўскага замку
  • Ж’ярскі рэнэсансны маёнтак 1631 року, перабудаваны ў клясычным стылі ў 1782—1794, дабудаваны ў 1850—1869
  • Ж’ярская фара
  • Касьцёл Узвышэньня Сьвятога Крыжа (1813) з крыптай, дзе пахаваныя Штэфан Мойзэс і Міхал Храстэк
  • Гатычны касьцёл у Горных Опатаўцаў, перабудаваны ў канцы XVII — на пачатку XVIII стагодзьдзяў
  • Жыдоўскія могілкі на Шыбенічнай гары

Транспарт[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Чыгуначная станцыя на лініі Браціслава — Кошыцы.

Вядомыя ўраджэнцы і жыхары[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месты-партнэры[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Ад 2006 року Ж’яр над Гронам актыўна разьвівае супрацоўніцтва з чэскім местам Сьвітаві.

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Zoznam zvolených starostov obcí, mestských častí a primátorov miest vo voľbách do orgánov samosprávy obcí(славацк.). Inštitút informatiky a štatistiky / Štatistický úrad Slovenskej republiky (28 лістапада 2010). Праверана 2 чэрвеня 2013 г.
  2. ^ Počet obyvateľov k 31.12.2011(славацк.). Štatistický úrad Slovenskej republiky. Праверана 2 чэрвеня 2013 г.
  3. ^ а б Municipal Statistics(славацк.). Statisticky urad Slovenskej republiky. Праверана 2007-12-20 г.

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg Ж’яр над Гронамсховішча мультымэдыйных матэрыялаў