Віленская канфэрэнцыя

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку

Ві́ленская канфэрэ́нцыя (па-летувіску: Vilniaus konferencija) — сход летувіскіх дэлегатаў у Вільні 18—22 верасьня 1917 року, на якім быў пакладзены пачатак стварэньню летувіскай дзяржавы. Сход абраў Раду Летувы лікам 20 чалавек.

Арганізацыя канфэрэнцыі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

13 траўня 1917 року нямецкі генэрал Эрых Людэндорф даў дазвол на стварэньне летувіскае рады, аднак не акрэсьліў ейных паўнамоцтваў. Дзеля стварэньня рады акупацыйныя ўлады дазволілі правядзеньне выбарчае канфэрэнцыі ў Вільні, аднак не пагадзіліся з арганізацыяй выбараў на ўдзел у ёй. Таму абіраць удзельнікаў канфэрэнцыі было даручана арганізацыйнаму камітэту, які складаўся з 5 віленскіх дзеячоў і 16 прадстаўнікоў правінцыі. На сходзе камітэту, які адбываўся 1-4 жніўня, быў таксама абраны Выканаўчы камітэт сходу ў складзе:

Аргкамітэт імкнуўся ўключыць прадстаўнікоў розных слаёў і палітычных поглядаў, па 5-8 чалавек ад кожнага павету. Былі ўзгодненыя ўмовы, якім мусілі адпавядаць дэлегаты на канфэрэнцыі: узрост — большы за 25 гадоў, адпаведны інтэлектуальны ўзровень і прыхільнасьць да ідэі адбудовы незалежнай Летувы, затое не патрабавалася ведаць летувіскую мову.

Канфэрэнцыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Канфэрэнцыя працягвалася з 18 да 23 верасьня 1917 року. З запрошаных 264 дэлегатаў у сходзе ўзялі ўдзел 214 чалавек. Старшынём канфэрэнцыі быў абраны Ёнас Басанавічус. Праграма паседжаньняў ахоплівала чатыры найважнейшыя пытаньні:

  • палітычная будучыня Летувы;
  • летувіска-нямецкія стасункі;
  • пытаньні нацыянальных меншасьцей;
  • выбар Летувіскай Рады.

Дэлегаты ў аднагалосна прынятай рэзалюцыі выступілі за пабудову незалежнай дэмакратычнай дзяржавы ў этнаграфічных межах зь невялікімі папраўкамі, якія ўлічвалі эканамічны фактар. Нацыянальным меншасьцям гарантаваліся культурныя правы. Юрыдычныя падставы дзяржавы і дачыненьні зь іншымі дзяржавамі мусіў вызначыць скліканы ў Вільні Ўстаноўчы сход. У нямецкім пытаньні была выказаная згода на цесны палітычна-эканамічны зьвяз пры ўмове прызнаньня Нямеччынай незалежнасьці Летувы яшчэ да скліканьня мірнай канфэрэнцыі[1].

Таксама зь ліку ўдзельнікаў сходу 21 верасьня была абраная 20-асабовая Літоўская Рада. Удзельнікі канфэрэнцыі паслалі тэлеграму галоўнакамандуючаму нямецкіх войскаў на ўсходзе з паведамленьнем пра стварэньне Летувіскай Рады[2].

Памяць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Мэмарыяльная таблічка

17 верасьня 2007 року на будынку былога тэатру на Пагулянцы (цяпер Расейскі драматычны тэатар Летувы) на вуліцы Басанавічуса ў Вільні пры ўдзеле прэзыдэнта Валдаса Адамкуса была адкрытая мэмарыяльная таблічка з тэкстам па-летувіску[3][4].

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Lietuva vokiečių… Dokumentas № 26. Lietuvių Vilniaus konferencijos 1917 m. rugsėjo 18 — 22 d. posėdžių protokolo ištrauka. — P. 159
  2. ^ Lietuva vokiečių… Dokumentas № 26. Lietuvių Vilniaus konferencijos 1917 m. rugsėjo 18 — 22 d. posėdžių protokolo ištrauka. — P. 159—160
  3. ^ Prezidentas dalyvavo atidengiant Vilniaus lietuvių konferenciją įamžinusią paminklinę lentą(лет.)
  4. ^ V. Adamkus: be Vilniaus konferencijos nebūtų buvę ir Kovo 11-osios(лет.)

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Lietuva vokiečių okupacijoje pirmojo pasaulinio karo metais 1915—1918. Lietuvos nepriklausomos valstybės genezė / Sud. E.Gimžauskas. — Vilnius, 2006.