Полацкія замкі

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Полацкія замкі, Станіслаў Пахалавецкі (1579)

По́лацкія за́мкі — комплекс умацаваньняў Полацку ў Сярэднявеччы і Новым часе, складаўся з Верхняга і Ніжняга замкаў.

Полацак узгадваецца ў 862 годзе, калі відаць ужо існавалі першыя драўляныя ўмацаваньні.

У канцы XV стагодзьдзя па загадзе вялікага князя Аляксандра, а пасьля ў 1561 годзе ўмацаваньні замкаў былі папраўленыя і пашыраныя.

З 31 студзеня па 15 лютага 1563 года замкі беспасьпяхова трымалі аблогу войска Івана Жахлівага. Пасьля ўзяцьця Полацку цар загадаў не губляць час і хутка аднавіць умацаваньні. Менавіта, у час панаваньня маскавітаў быў узьведзены г. зв. «вал Івана Жахлівага», які стаў ключавым элемэнтам абароны Ніжняга замку. Будаўнічымі працамі з 1563 па 1564 кіравалі царскія службоўцы Пётар Зайцаў і дзяк Барыс Шчокін. Паводле створанай маскавітамі фартыфікацыйнай схемы Ніжні замак рабіўся моцным флянкіруючым прыкрыцьцём для Верхняга. Пры авалодваньні ж Верхнім замкам Ніжні рабіўся безабаронным, бо месьціўся ніжэй апошняга, што і прадвызначыла тактыку штурму замка войскамі Рэчы Паспалітай у будучым.

З пачаткам адваяваньня Полацку Стэфанам Баторыям у 1579 годзе мы атрымліваем зьвесткі аб умацаваньнях, якія складаліся з Верхняга і Ніжняга замкаў, або Стралецкага астрогу, і Запалоцьця. Верхні замак займаў тэрыторыю старажытнага дзядзінца і меў сем вежаў. Ніжні замак быў збудаваны маскоўскім войскам на месцы ранейшых гандлёвых пасадаў, а на тэрыторыі Запалоцьця, відаць, жыло гандлёва-рамеснае насельніцтва.

У выніку штурму войскамі Рэчы Паспалітай пад камандаваньнем Каспара Бекеша, Запалоцьце было спалена і пакінута абаронцамі. Сьцены Верхняга і Ніжняга замкаў былі значна пашкоджаныя, што вымусіла маскоўцаў да здачы. Пасьля ўзяцьця места Стэфан Баторый загадаў аднавіць умацаваньні паводле дадзеных ім жа інструкцыяў.

Драўляныя замкі ў 1607 і 1642 гадох гарэлі, ў 1647, 1654 — паднаўляліся. У 1654 годзе Верхні замак меў пяць вежаў шасьцікутнай ці васьмікутнай формы і сьцяну працягласьцю 729 ½ сажэняў, Ніжні замак — 8 вежаў і сьцяну ў 1231 сажэнь.

Канчаткова аднаўленьне замкаў было закінутае пасьля іх зьнішчэньня расейскім генэралам фон Вэрдэнам ў 1706 годзе, хаця рэшткі драўляных умацаваньняў былі бачныя яшчэ ў канцы XVIII стагодзьдзя.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Брэжго, Б. Замкі Віцебшчыны. Вільня, 1933.
  • Дэйніс, І. П. Ніжні замак у Полацку // Помнікі гісторыі і культуры Беларусі. — 1983/2