Патрыцыя Гайсьміт

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Патрыцыя Гайсьміт
Patricia Highsmith
Highsmith on After Dark.JPG
Асабістыя зьвесткі
Імя пры нараджэньні Mary Patricia Plangman
Псэўданімы Клэр Морган
Нарадзілася 19 студзеня 1921
Форт-Ўэрт, Тэхас, ЗША
Памерла 4 лютага 1995
Лякарна, Швайцарыя
Пахаваная
Літаратурная дзейнасьць
Род дзейнасьці Пісьменьніца
Гады творчасьці 1950—1995
Кірунак Мадэрнізм
Мова Ангельская
Дэбют 1950
Значныя творы «Цана солі» (1953), «Таленавіты містэр Рыплі» (1955), «Крык савы» (1962)
Узнагароды
Подпіс Выява аўтографу

Патрыцыя Гайсьміт (па-ангельску: Patricia Highsmith; пры нараджэньні Мэры Патрыцыя Пленгман; 19 студзеня 1921, Форт-Ўэрт, Тэхас, ЗША ― 4 лютага 1995, Лякарна, Швайцарыя) ― амэрыканская пісьменьніца.

Жыцьцяпіс[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Патрыцыя Гайсьміт нарадзілася ў мястэчку Форт-Ўэрт (штат Тэхас), але спачатку выхоўвалася бабуляй па матчынай лініі і жыла ў Нью-Ёрку (пазьней яна назвала гэты час «маленькім пеклам»), а пазьней у маці Мэры Коўтс (13 верасьня 1895 году — 12 сакавіка 1991 году) і айчыма Стэнлі Гайсьміта (Мэры пабралася зь ім шлюбам у 1924 годзу), якія былі прафэсійнымі акторамі. Маці Патрысіі разьвялася з бацькам Джэем Бэрнардам Пленгманам (1889—1975) за 10 дзён да нараджэньня дачкі[2].

Юная Гайсьміт мела даволі напружаныя адносіны з маці, часта крыўдзіла айчыма, хоць пазьней часта спрабавала перацягнуць яго на свой бок у сварках з маці. Як распавяла сама Гайстміт, яе маці прызналася, што спрабавала перапыніць цяжарнасьць, выпіўшы шкіпінар. Гайсьміт так і не прызвычаілася да такіх адносінаў любові—нянавісьці, якія перасьледвалі яе да канца жыцьця і апісаныя ёю ў апавяданьні «Чарапаха» (пра хлопчыка, які забіў маці)[3]. Бабуля навучыла Патрыцыю чытаць у раньнім дзяцінстве. Гайсьміт праштудыявала бібліятэку маці і айчыма. Ва ўзросьце васьмі гадоў Гайсьміт адкрыла для сябе кнігу Карла Мэнінгера «Чалавечы розум» і захапілася абследаваньнем пацыентаў з псыхічнымі разладамі, такімі як піраманія і шызафрэнія[4].

Па словах біёграфа пісьменьніцы Эндру Ўілсана ў кнізе «Прыгожы цень», жыцьцё Гайсьміт было няпростым: яна была алькагаліцай, і ейныя раманы не доўжыліся больш за пару гадоў, а сучасьнікам і знаёмым яна наогул здавалася чалавеканенавісьніцай і жорсткім чалавекам. Яна аддавала перавагу таварыству жывёлаў, а не людзей. Разам зь ёй жылі каты і сьлімакі. Апошнія, па словах Гайсьміт, ўсялялі ў яе дзіўны спакой, у садзе пісьменьніцы было некалькі сотняў гэтых малюскаў, часам яна нават брала некаторых зь іх з сабой у падарожжы[5]. Патрыцыя Гайсьміт не была замужам і ня мела дзяцей. У пісьменьніцы былі як лезьбійскія, так і гетэрасэксуальныя повязі, раманы. Адзін зь вядомых усім раманаў зьвязаў яе з амэрыканскай пісьменьніцай Мэрыджэйн Мікер (анг. Marijane Meaker)[6].

Гайсьміт была рашучай атэісткай[7]. Нягледзячы на тое, што яна лічыла сябе лібэралкай і ў школьныя гады ладзіла з афра-амэрыканскімі студэнтамі, у наступныя гады яна лічыла, што амэрыканскія мурыны вінаватыя ў крызе сацыяльнага забесьпячэньня ў ЗША[8]. А таксама яна не любіла карэйцаў, таму што «яны елі сабак»[9]. Патрыцыя Гайсьміт называла сябе сацыял-дэмакраткай[9]. Яна верыла ў амэрыканскія дэмакратычныя ідэалы і ў «абяцаньні» гісторыі ЗША, але таксама вельмі крытычна ставілася да рэальнасьці культуры і зьнешняй палітыкі краіны 20-га стагодзьдзя. Пачынаючы з 1963 году яна пражывала выключна ў Эўропе. Яна захавала грамадзянства Злучаных Штатаў, нягледзячы на падатковыя штрафы, на якія яна горка скардзілася, жывучы шмат гадоў у Францыі і Швайцарыі[10].

Памерла 4 лютага 1995 году ў Лякарна (Швайцарыя) ад леўкеміі[11].

Творчасьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Паўтаральныя матывы ў прозе Патрыцыі Гайсьміт ўключаюць каханьне, нянавісьць, апантанасьць або рэўнасьць. У сваіх творах яна засяроджвалася не столькі на апісаньні злачынстваў, колькі на псыхалагічных асновах выканаўцаў і іх псыхалёгіі[12].

У 1950 годзе яна скончыла раман «Незнаёмцы ў цягніку», які быў экранізаваны Альфрэдам Гічкокам у 1951 годзе пад назвай «Незнаёмцы зь цягніку»[12]. У 1955 годзе выйшла адна з самых папулярных ейных кнігаў «Таленавіты містэр Рыплі». Вялікі посьпех падштурхнуў пісьменьніцу працягнуць сэрыю раманаў, прысьвечаную герою Тому Рыплі[12]. «Цана солі» вылучаецца ў творчасьці Гайсьміт, якая складаецца ў асноўным з дэтэктыўных раманаў. «Цана солі» таксама вядомы як «Кэрал» ― гэта лезьбійскі раман натхнёны досьведам аўтаркі. Ён вылучаўся сярод іншых раманаў пра гомасексуальныя адносіны перш за ўсё разьвянчаньнем стэрэатыпаў і завяршэньнем гісторыі гэпі-эндам[13].

Па-беларуску раманы пісьменьніцы не даступныя. Некалькі апавяданьняў Гайсьміт былі перакладзеныя Ўладзімерам Шчасным, напрыклад «Гальштук Ўудра Ўільсана»[14].

Творы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Раманы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Strangers on a Train (1950)
  • The Price of Salt (1952) (як Клэр Морган)
  • The Blunderer (1954)
  • Deep Water (1957)
  • A Game for the Living (1958)
  • This Sweet Sickness (1960)
  • The Cry of the Owl (1962)
  • The Two Faces of January (1964)
  • The Glass Cell (1964)
  • A Suspension of Mercy (1965) (The Story-Teller in the U.S.)
  • Those Who Walk Away (1967)
  • The Tremor of Forgery (1969)
  • A Dog’s Ransom (1972)
  • Edith’s Diary (1977)
  • People Who Knock on the Door (1983)
  • Found in the Street (1986)
  • Small g: a Summer Idyll (1995)

Зборнікі апавяданьняў[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Eleven (1970)
  • Little Tales of Misogyny (1975)
  • The Animal Lover’s Book of Beastly Murder (1975)
  • Slowly, Slowly in the Wind (1979)
  • The Black House (1981)
  • Mermaids on the Golf Course (1985)
  • Tales of Natural and Unnatural Catastrophes (1987)
  • Chillers (1990)
  • Nothing That Meets the Eye: The Uncollected Stories (2002)
  • Under a Dark Angel’s Eye: The Selected Stories of Patricia Highsmith (2021).

Эсэ і артыкулы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • «The Sense of Form», The Writer, January 1948
  • «Suspense in Fiction», The Writer, December 1954
  • «Not-Thinking with the Dishes» (1982), Whodunit? A Guide to Crime, Suspense and Spy Fiction
  • «Scene of the Crime» (1989), Granta, Issue No. 29, Winter.

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Find a Grave (анг.) — 1996.
  2. ^ Bradford, Richard (2021). «Devils, Lusts and Strange Desires: The Life of Patricia Highsmith» (1st ed.). Bloomsbury Caravel.
  3. ^ Harrison, Russell (1997). «Patricia Highsmith» (Twayne’s United States Authors Series, No. 683). 1st ed. Twayne Publishers.
  4. ^ Piepenbring, Dan (January 19, 2015). «A Dissatisfaction with Life». The Paris Review.
  5. ^ Мейсон Каррі. «Щоденні ритуали: так працюють митці» = Daily Rituals How Artists Work. — К.: Самміт-книга, 2020. — С. 415.
  6. ^ Schenkar, Joan (February 25, 2016). «What Patricia Highsmith did for love: 'The Price of Salt' and the secrets behind 'Carol'». Los Angeles Times.
  7. ^ Gray, John (May 17, 2013). «A Point of View: Tom Ripley and the meaning of evil». BBC News Magazine.
  8. ^ Wilson, Andrew (2003). «Beautiful Shadow: A Life of Patricia Highsmith (1st ed.)». Bloomsbury.
  9. ^ а б Hodgson, Godfrey (February 6, 1995). «Obituary: Patricia Highsmith». The Independent.
  10. ^ Schenkar, Joan (2009). «The Talented Miss Highsmith: The Secret Life and Serious Art of Patricia Highsmith (1st ed.)». St. Martin’s Press.
  11. ^ Raskin, Jonah (2009). «The Talented Patricia Highsmith». web.sonoma.edu.
  12. ^ а б в Joshi, S. T. (2019). «Patricia Highsmith: Guilt and Innocence». Varieties of Crime Fiction (1st ed.). Wildside Press. — С. 122—137.
  13. ^ Tonkin, Boyd (December 7, 2015). «'Carol', Patricia Highsmith, and how gay literature found its voice in the 1950s». The Independent.
  14. ^ «Гальштук Вудра Вільсана». Беларуская палічка.

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]