Мікалай Пружанскі

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Вікіпэдыя мае артыкулы пра іншых асобаў з прозьвішчам Пружанскі.
Запыт «Мікалай Ліноўскі» перанакіроўваецца сюды. Глядзіце таксама «Ліноўскі».
Мікалай Пружанскі
Асабістыя зьвесткі
Імя пры нараджэньні Нахман Ліноўскі
Псэўданімы Трофимов, Н. Пружанский
Нарадзіўся 1844/1846
Малеч, Пружанскі павет, Гарадзенская губэрня, Расейская імпэрыя
Памёр 1919(1919)
Літаратурная дзейнасьць
Род дзейнасьці празаік, публіцыст
Гады творчасьці з 1869/1870
Дэбют «Николаевский вестник», апавяданьне «Наташа»

Мікала́й Во́сіпавіч Пружа́нскі (сапр. Нахман Ліно́ўскі; 1844[1] або 1846[2], мястэчка Малеч Пружанскага павету Гарадзенскай губэрні — 1919, Петраград) — празаік, публіцыст. Псэўданімы Н. О. Трофимов, Н. Пружанский.

Жыцьцяпіс[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Нарадзіўся ў сям’і каваля ў мястэчку Малеч[3], атрымаў традыцыйнае выхаваньне ў хедэры й ешыве. Навучаўся ў Віленскай рабінскай вучэльні[4], у Вільні блізка пазнаёміўся з адукаванымі пісьменьнікамі Майсеем Разэнсонам ды Кальманам Шульманам[5]. Расейскую мову вывучыў толькі пасьля сямнаццацігадовага веку.

З-за студэнцкага свавольства[5] вымушаны быў пакінуць Вільню, ня скончыўшы вучобы; перабраўся ў Адэсу, а потым у Мікалаеў. З 1872 асталяваўся ў Пецярбургу.

У 1879 пасля замаху А. К. Салаўёва на Аляксандра II, з ростам антысэміцкіх настрояў улады быў высланы на паўтара гады ў Пудаж Аланецкай губэрні. Пасьля гэтага хрысьціўся[6]. Як пераказвае Ш. Л. Цытрон, Пружанскі перайшоў ў той час у хрысьціянства, каб вярнуць сябе права жыць у сталічных гарадах. Цытрон са спачуваньнем піша пра цяжкі стан Пружанскага, трактуючы яго як жыда, які трымаў у сакрэце сваю веру:


« Там сыйшліся выхрысты з вышэйшай пецярбурскай інтэлігенцыі. Між іх былі бюракраты, якія займалі розныя дзяржаўныя пасады, фінансісты, славутыя літаратары. <…> Пасьля таго, як Шапіра прадставіў Пружанскага грамадзе, усе селі за стол, адзін зь іх (гэта быў Соркін) зрабіў кідуш. Іншыя задавалі «чатыры пытаньні», чыталі агаду. <…> Яны адчувалі сябе нібы мараны старажытных Гішпаніі ды Партугаліі, што пад страхам інквізыцыі былі сьвяткавалі сэйдэр у падзем’і. »

[7]

У 1880—1882 жыў у Адэсе, у 1882 вярнуўся ў Пецярбург[8]. У 1886—1887 выдаваў часопіс «Нева».

У 1912 жыў у Пецярбургу[1], дзе, імаверна, і памёр у багадзельні ў 1918 альбо 1919 годзе.

Творчасьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Публікавацца пачаў на іўрыце ў газеце «Ha-Meliz» (1862[2] або 1863[1]), потым пачаў пісаць па-расейску.

Першы твор расейскай надрукаваны ў 1869[1] або 1870[2] («Николаевский вестник», апавяданьне «Наташа»). Супрацоўнічаў у шматлікіх расейскіх і расейска-жыдоўскіх друкаваных органах. Пісаў таксама публіцыстычныя артыкулы. У сваіх творах пераважна адлюстроўваў жыцьцё жыдоў; пасьля пагромаў выдаў у Адэсе ў пачатку 1880-х брашуры «Хорошо ли мы делаем, что бьём евреев» і «Виноват ли еврей в том, что он еврей», якія карысталіся вялікім посьпехам. З палітычнай публіцыстыкі таксама меў посьпех артыкул «Сон Крушевана» аб Кішынёўскім пагроме 1903 году(ru).

Крытыкай Пружанскі ацэньваўся як «пладавіты й сэнтымэнтальны бэлетрыст»[9]. Асаблівай увагі заслугоўваюць ягоныя дакумэнтальныя ўспаміны «Перажытае», якія даюць шмат цікавых дробязяў бытовага жыдоўскага жыцьця другай паловы XIX стагодзьдзя.

Бібліяграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Мастацкая проза[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Возникновение достопримечательного города Сеченовки: очерки еврейского быта // Нива, 1872. № 24-30.
  • На волнах моря житейского. СПб., 1893.
  • Брызги моря житейского: Повести, рассказы и эскизы. СПб., 1887.
  • Новый Моисей: роман в 2-х частях из современной русско-еврейской жизни. СПб., 1897.
  • Отверженный (из записок сумасшедшего) и другие повести. СПб., 1897.
  • Герои жизни: Повести, рассказы и эскизы. СПб., 1898.
  • Беглый. СПб., 1898.
  • Дети рока. СПб., 1898. Зборнік аповесьцей і апавяданьняў.
  • Между фантазией и действительностью. СПб., 1899[2] або 1900[1]; М., 1909.
  • Необыкновенная история обыкновенных событий. СПб., 1899[2] або 1900[1]; М., 1909.
  • Добрая фея. 1900[10]
  • В разгаре страстей: Роман-хроника в 2 частях. СПб., 1902.
  • Рассказы. 4 тамы, СПб., 1902—1904.
  • Большие таланты: Повести и рассказы. СПб., 1903.
  • Без прикрас: Повести, рассказы и драма. СПб., 1904.
  • Повести и рассказы. СПб., 1909.
  • Козлёнок; Рыжка; Пастух на Севере: 3 рассказа СПб., 1914.
  • Из рассказов Фильки Медвежатника. М., 1912; СПб., 1914.

Публіцыстыка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Литературный шантаж. СПб., 1877.
  • Пшеничный город. Одесса, 1880.
  • Шут гороховый: Тоже своего рода орган : Юмористическое издание: Выходит в хорошую погоду и то с большими предосторожностями от простуды. Вып. 1. Одесса, 1881.
  • И моя газета: Издание юмористическое: Газета политическая и литературная, только не продажная и не глупая: Выходит, когда ей вздумается. Вып. 1. Одесса, 1882.
  • Сон Крушевана // Восход, 1903, 5 декабря.
  • Жизнь или смерть: О самоубийцах. СПб., 1908.

Успаміны[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дадатковыя зьвесткі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Мікалай Ліноўскі сьцьвярджаў у сваёй «Аўтабіяграфіі», што ў літаратурную творчасьцю яго залучыў Дастаеўскі, і менавіта пад ягоным уплывам пісьменьнік стаў карыстацца расейскай моваю[11].

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б в г д е Пружанский, Николай Осипович // Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона. — Санкт-Петербург: 1906—1913.
  2. ^ а б в г д Линовский Николай Осипович // Энциклопедический словарь Ф.А. Брокгауза и И.А. Ефрона. — С.-Пб.: 1890—1907.
  3. ^ Е. И. Меламед, М. С. Куповецкий. Документы по истории и культуре евреев в архивах Киева: путеводитель. — Киев: Дух і Літера, 2006. — С. 359. — 752 с. — ISBN 966-378-033-9
  4. ^ Михаил Майков. Осип Рабинович и другие антисемиты(рас.) Рецензии. Фонд Ави Хай. Праверана 25 кастрычніка 2011 г.
  5. ^ а б .ש. ל. ציטראָן אוועק פון פאָלק: טיפן און סילועטן פומם נאָענטע ערב. — Варшава: אחיספר, 1922. — Т. 3. — С. 67-117. — 307 с. — (משומדים).
  6. ^ Нина Елина. Василий Гроссман и еврейство // Альманах «Еврейская Старина». — Июль 2006. — № 7 (43)..
  7. ^ .ציטרון, שמואל ליב בן משה יעקב מאחורי הפרגוד: מומרים, בוגדים, מתכחשים. — Вільна: צוי מץ, 1923. — Т. 1. — С. 139-181. — 436 с.
  8. ^ А. В. Чанцев Русские писатели 1800–1917: биографический словарь. — Москва: Большая российская энциклопедия, 2007. — Т. 5. — С. 167–169. — 800 с. — ISBN 978-5-85270-340-8
  9. ^ В. Львов-Рогачевский. Русско-еврейская литература. — Москва: 1922. — С. 130.
  10. ^ а б Кадиков Равиль (27 жніўня 2003) Указатель авторов и произведений(рас.) Опыт библиографии фантастики писателей России в дореволюционной печати (до 1917 г. включит.) Праверана 25 кастрычніка 2011 г.
  11. ^ Сергей Белов (25 сакавіка 2002) Достоевский и евреи Антисемитизм. Центральный еврейский ресурс SEM40. Праверана 25 кастрычніка 2011 г.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]