Мікалай Пружанскі

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Запыт «Мікалай Ліноўскі» перанакіроўваецца сюды. Глядзіце таксама «Ліноўскі».
Мікалай Пружанскі
Асабістыя зьвесткі
Імя пры нараджэньні Нахман Ліноўскі
Псэўданімы Трофимов, Н. Пружанский
Нарадзіўся 1844/1846
Малеч, Пружанскі павет, Гарадзенская губэрня, Расейская імпэрыя
Памёр 1919(1919)
Літаратурная дзейнасьць
Род дзейнасьці празаік, публіцыст
Гады творчасьці з 1869/1870
Дэбют «Николаевский вестник», апавяданьне «Наташа»

Мікала́й Во́сіпавіч Пружа́нскі (сапр. Нахман Ліно́ўскі; 1844[1] або 1846[2], мястэчка Малеч Пружанскага павету Гарадзенскай губэрні — 1919, Петраград) — празаік, публіцыст. Псэўданімы Н. О. Трофимов, Н. Пружанский.

Жыцьцяпіс[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Нарадзіўся ў сям’і каваля ў мястэчку Малеч[3], атрымаў традыцыйнае выхаваньне ў хедэры й ешыве. Навучаўся ў Віленскай рабінскай вучэльні[4], у Вільні блізка пазнаёміўся з адукаванымі пісьменьнікамі Майсеем Разэнсонам ды Кальманам Шульманам[5]. Расейскую мову вывучыў толькі пасьля сямнаццацігадовага веку.

З-за студэнцкага свавольства[5] вымушаны быў пакінуць Вільню, ня скончыўшы вучобы; перабраўся ў Адэсу, а потым у Мікалаеў. З 1872 асталяваўся ў Пецярбургу.

У 1879 пасля замаху А. К. Салаўёва на Аляксандра II, з ростам антысэміцкіх настрояў улады быў высланы на паўтара гады ў Пудаж Аланецкай губэрні. Пасьля гэтага хрысьціўся[6]. Як пераказвае Ш. Л. Цытрон, Пружанскі перайшоў ў той час у хрысьціянства, каб вярнуць сябе права жыць у сталічных гарадах. Цытрон са спачуваньнем піша пра цяжкі стан Пружанскага, трактуючы яго як жыда, які трымаў у сакрэце сваю веру:


« Там сыйшліся выхрысты з вышэйшай пецярбурскай інтэлігенцыі. Між іх былі бюракраты, якія займалі розныя дзяржаўныя пасады, фінансісты, славутыя літаратары. <…> Пасьля таго, як Шапіра прадставіў Пружанскага грамадзе, усе селі за стол, адзін зь іх (гэта быў Соркін) зрабіў кідуш. Іншыя задавалі «чатыры пытаньні», чыталі агаду. <…> Яны адчувалі сябе нібы мараны старажытных Гішпаніі ды Партугаліі, што пад страхам інквізыцыі былі сьвяткавалі сэйдэр у падзем’і. »

[7]

У 1880—1882 жыў у Адэсе, у 1882 вярнуўся ў Пецярбург[8]. У 1886—1887 выдаваў часопіс «Нева».

У 1912 жыў у Пецярбургу[1], дзе, імаверна, і памёр у багадзельні ў 1918 альбо 1919 годзе.

Творчасьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Публікавацца пачаў на іўрыце ў газеце «Ha-Meliz» (1862[2] або 1863[1]), потым пачаў пісаць па-расейску.

Першы твор расейскай надрукаваны ў 1869[1] або 1870[2] («Николаевский вестник», апавяданьне «Наташа»). Супрацоўнічаў у шматлікіх расейскіх і расейска-жыдоўскіх друкаваных органах. Пісаў таксама публіцыстычныя артыкулы. У сваіх творах пераважна адлюстроўваў жыцьцё жыдоў; пасьля пагромаў выдаў у Адэсе ў пачатку 1880-х брашуры «Хорошо ли мы делаем, что бьём евреев» і «Виноват ли еврей в том, что он еврей», якія карысталіся вялікім посьпехам. З палітычнай публіцыстыкі таксама меў посьпех артыкул «Сон Крушевана» аб Кішынёўскім пагроме 1903 году(ru).

Крытыкай Пружанскі ацэньваўся як «пладавіты й сэнтымэнтальны бэлетрыст»[9]. Асаблівай увагі заслугоўваюць ягоныя дакумэнтальныя ўспаміны «Перажытае», якія даюць шмат цікавых дробязяў бытовага жыдоўскага жыцьця другай паловы XIX стагодзьдзя.

Бібліяграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Мастацкая проза[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Возникновение достопримечательного города Сеченовки: очерки еврейского быта // Нива, 1872. № 24-30.
  • На волнах моря житейского. СПб., 1893.
  • Брызги моря житейского: Повести, рассказы и эскизы. СПб., 1887.
  • Новый Моисей: роман в 2-х частях из современной русско-еврейской жизни. СПб., 1897.
  • Отверженный (из записок сумасшедшего) и другие повести. СПб., 1897.
  • Герои жизни: Повести, рассказы и эскизы. СПб., 1898.
  • Беглый. СПб., 1898.
  • Дети рока. СПб., 1898. Зборнік аповесьцей і апавяданьняў.
  • Между фантазией и действительностью. СПб., 1899[2] або 1900[1]; М., 1909.
  • Необыкновенная история обыкновенных событий. СПб., 1899[2] або 1900[1]; М., 1909.
  • Добрая фея. 1900[10]
  • В разгаре страстей: Роман-хроника в 2 частях. СПб., 1902.
  • Рассказы. 4 тамы, СПб., 1902—1904.
  • Большие таланты: Повести и рассказы. СПб., 1903.
  • Без прикрас: Повести, рассказы и драма. СПб., 1904.
  • Повести и рассказы. СПб., 1909.
  • Козлёнок; Рыжка; Пастух на Севере: 3 рассказа СПб., 1914.
  • Из рассказов Фильки Медвежатника. М., 1912; СПб., 1914.

Публіцыстыка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Литературный шантаж. СПб., 1877.
  • Пшеничный город. Одесса, 1880.
  • Шут гороховый: Тоже своего рода орган : Юмористическое издание: Выходит в хорошую погоду и то с большими предосторожностями от простуды. Вып. 1. Одесса, 1881.
  • И моя газета: Издание юмористическое: Газета политическая и литературная, только не продажная и не глупая: Выходит, когда ей вздумается. Вып. 1. Одесса, 1882.
  • Сон Крушевана // Восход, 1903, 5 декабря.
  • Жизнь или смерть: О самоубийцах. СПб., 1908.

Успаміны[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дадатковыя зьвесткі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Мікалай Ліноўскі сьцьвярджаў у сваёй «Аўтабіяграфіі», што ў літаратурную творчасьцю яго залучыў Дастаеўскі, і менавіта пад ягоным уплывам пісьменьнік стаў карыстацца расейскай моваю[11].

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б в г д е Пружанский, Николай Осипович // Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона. — Санкт-Петербург: 1906—1913.
  2. ^ а б в г д Линовский Николай Осипович // Энциклопедический словарь Ф.А. Брокгауза и И.А. Ефрона. — С.-Пб.: 1890—1907.
  3. ^ Е. И. Меламед, М. С. Куповецкий. Документы по истории и культуре евреев в архивах Киева: путеводитель. — Киев: Дух і Літера, 2006. — С. 359. — 752 с. — ISBN 966-378-033-9
  4. ^ Михаил Майков. Осип Рабинович и другие антисемиты(рас.) Рецензии. Фонд Ави Хай. Праверана 25 кастрычніка 2011 г.
  5. ^ а б .ש. ל. ציטראָן אוועק פון פאָלק: טיפן און סילועטן פומם נאָענטע ערב. — Варшава: אחיספר, 1922. — Т. 3. — С. 67-117. — 307 с. — (משומדים).
  6. ^ Нина Елина. Василий Гроссман и еврейство // Альманах «Еврейская Старина». — Июль 2006. — № 7 (43)..
  7. ^ .ציטרון, שמואל ליב בן משה יעקב מאחורי הפרגוד: מומרים, בוגדים, מתכחשים. — Вільна: צוי מץ, 1923. — Т. 1. — С. 139-181. — 436 с.
  8. ^ А. В. Чанцев Русские писатели 1800–1917: биографический словарь. — Москва: Большая российская энциклопедия, 2007. — Т. 5. — С. 167–169. — 800 с. — ISBN 978-5-85270-340-8
  9. ^ В. Львов-Рогачевский. Русско-еврейская литература. — Москва: 1922. — С. 130.
  10. ^ а б Кадиков Равиль (27 жніўня 2003) Указатель авторов и произведений(рас.) Опыт библиографии фантастики писателей России в дореволюционной печати (до 1917 г. включит.) Праверана 25 кастрычніка 2011 г.
  11. ^ Сергей Белов (25 сакавіка 2002) Достоевский и евреи Антисемитизм. Центральный еврейский ресурс SEM40. Праверана 25 кастрычніка 2011 г.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]