Картвэльскія мовы

	Картвэльская сям’я
	паўднёвакаўкаская
Народнасьць	картвэльскія народы
Арэал	заходняе Закаўказьзе, паўночны ўсход Малой Азіі
Лінгвістычная клясыфікацыя	Настратычная макрасям’я (гіпотэза) Картвэльская сям’я;
Склад	карта-занская галіна,; сванская мова
Колькасьць носьбітаў	каля 5,2 млн чал.
ISO 639-5:	ccs
	; Картвэльскія мовы на мапе заходняга Закаўказьзя

Картвэ́льскія мовы (радзей: паўднёвакаўка́скія, ібэ́рскія) — адна зь сем’яў моваў сьвету, якая аб’ядноўвае шэраг роднасных моваў, распаўсюджаных на захадзе Закаўказьзя перадусім у Грузіі. Колькасьць носьбітаў складае каля 5,2 млн чал. па ўсім сьвеце, якія таксама пражываюць у Расеі, Іране, ЗША, Ізраілі, краінах ЭЗ і на паўночным усходзе сучаснае Турэччыны^[1].

Генэтычныя сувязі картвэльскіх моваў зь іншымі моўнымі сем’ямі сьвету не вядомыя або не зьяўляюцца агульнапрызнанымі, што, такім чынам, робіць картвэльскія мовы адным зь першасных таксонаў моваў у сьвеце^[2].

У пісьмовасьці картвэльскія мовы аб’яднаныя выкарыстаньнем аднае пісьмовасьці, грузінскай. Першы вядомы літаратурны помнік уяўляе сабою надпіс рэлігійнага характару старой формай грузінскага пісьма, складзены ля Бэтлеему прыкладна ў 430 гг. н. э.^[3]^[4]

Лінгвагеаграфія

Адзінаю картвэльскаю мовай, што мае сталую літаратурную традыцыю і прэстыж, зьяўляецца грузінская мова, якая ёсьць моваю большасьці насельніцтва ў Грузіі (блізу 90% ад насельніцтва) і дзяржаўнай мовай краіны, а таксама літаратурнай мовай носьбітаў іншых картвэльскіх моваў у Грузіі.

Іншыя картвэльскія мовы, распаўсюджаныя ў Грузіі або на паўночным усходзе Турэччыны (які таксама складае спрадвечны арэал картвэльскіх моваў), ня маюць у гэтых рэгіёнах афіцыйнага прызнаньня, часам могуць разглядацца ў якасьці дыялектаў грузінскай мовы. Як правіла, носьбіты картвэльскіх моваў у Грузіі, за выняткам уласнай нацыяльнай мовы, валодаюць таксама грузінскай. У Турэччыне адзначаецца заняпад ласкае мовы праз паступовую інтэграцыю лазаў у турэцкае грамадзтва.

Запісваюцца грузінскім пісьмом (мэгрэльская — з 1864 году, сванская) або лацінскім альфабэтам (лаская). Некаторыя з гэтых моваў зазнавалі пэрыяд пэўнага літаратурнага ўздыму (мэгрэльская — 1930—1938 гады, пасьля 1989 году; лаская — 1927—1937 гады).

Лаская мова зьяўляецца адзінай з картвэльскіх моваў, арэал якой практычна поўнасьцю ляжыць па-за межамі Грузіі. Габрэйска-грузінская мова ў пераважнай большасьці распаўсюджаная ў Ізраілі^[5], апрача таго, картвэльскія мовы пашыраныя ў дыяспары.

Клясыфікацыя

Сям’я картвэльскіх моваў складаецца з чатырох блізкароднасных моваў, якія ўнутры гэтае сям’і адасабляюцца ў групы і падгрупы^[6]^[7]^[8]^[9]^[10]^[11]. Часам усе картвэльскія мовы могуць разглядацца ў якасьці дыялектаў грузінскае мовы, што, аднак, можа быць неабгрунтаваным зь лінгвістычнага пункту гледжаньня.

Картвэльская сям’я:
- Карта-занская галіна:
  - Грузінская мова — мова грузінаў, дзяржаўная мова Грузіі й асноўная родная мова насельніцтва краіны. Налічвае каля 4,5 млн. чал. носьбітаў, якія пражываюць пераважна ў Грузіі. Грузінскамоўныя супольнасьці існуюць таксама ў Расеі, Турэччыне, Іране, Ізраілі, ЗША і ЭЗ, колькасьць носьбітаў у дыяспары не вядомая;
  - Занская група — група блізкароднасных моваў, якія часам могуць лічыцца адзінай занскай мовай. Паводле глётахраналягічных падлікаў Г. Клімава вылучылася з пракартвэльскае мовы каля VIII ст. да н.э., пазьней была распаўсюджаныя практычна па ўсім закаўкаскім узьбярэжжы Чорнага мора да Трабзону. У VII ст. н.э. міграцыі грузінаў на захад Грузіі і пазьнейшыя грамадзка-культурныя зьмены падзялілі занскі арэал на дзьве часткі, што абумовіла распад празанскае мовы на ласкую й мэгрэльскую, які працягваўся практычна да новага часу.
    - Мэгрэльская мова — мова мэгрэлаў, якія пражываюць на захадзе Грузіі й поўдні Абхазіі. Згодна са зьвесткамі на 1989 год колькасьць носьбітаў складала прынамсі 500 тыс. чалавек, якая неўзабаве стала зьніжацца праз этнічныя чысткі грузінскага й мэгрэльскага насельніцтва ў Абхазіі ў пачатку 1990-х гг. Нацяпер прадстаўленая таксама дыяспарай у Тбілісі й Зугдзідзі
    - Лаская мова — мова лазаў, паводле інфармацыі на 1980 год колькасьць носьбітаў складала прыкладна 220 тыс. чалавек, зь якіх абсалютная большасьць пражывала на ўзьбярэжжы Чорнага мора ў паўночна-ўсходняй Турэччыне, каля 30 тыс. чал. — у Аджары (паўднёвы захад Грузіі);
- Сванская мова — мова народу сванаў. Вылучаецца як асобная галіна ў складзе картвэльскае сям'і, распаўсюджаная сярод прыблізна 35 000—40 000 чал. у гістарычным рэгіёне Сванэтыя, што на паўночным захадзе Грузіі (Рача-Лечхумі і Квэма Сванэці, Самэгрэла-Зэма Сванэці, Аўтаномная Рэспубліка Абхазія).

Акрамя гэтых моваў, могуць вылучацца старажытнагрузінская і габрэйска-грузінская мовы. Апошняя прадстаўляе сабою ідыём, які ў асноўным лічыцца варыянтам грузінскае мовы зь вялікай колькасьцю запазычваньняў з іўрыту і арамэйскае мовы.

Першыя варыянты клясыфікацыі картвэльскіх моваў, а таксама гіпотэзы пра роднасьць гэтых моваў былі высунутыя такімі дасьледчыкамі як Ё. Гюльдэнштэт, Г. Розэнам, М. Брасэ і Ф. Бопам.

Расейскі мовазнаўца Г. Клімаў, грунтуючыся на глётахраналягічных дасьледаваньнях, адзначыў дату распаду пракартвэльскае мовы на сванскую і пракарта-занскую прыкладна ў ХІХ ст. да н.э.^[11]^[12], пасьля чаго, на ягоную думку, каля VIII ст. да н.э. адбыўся распад пракарта-занскае мовы на грузінскую і празанскую^[12]. Тым ня менш, ён жа адзначае, што падобныя даты зьяўляюцца папярэднімі і патрабуюць далейшых дасьледаваньняў^[11].

Зьнешняя роднасьць

Як лічыцца ў сучаснай лінгвістыцы, картвэльскія мовы ня маюць генэтычных сувязяў зь іншымі моўнымі сем'ямі, у тым ліку з паўночнакаўкаскімі^[13]^[14].

Некаторыя лінгвісты, аднак, пастулююць існаваньне настратычнае макрасям'і, у якую, у тым ліку, уваходзіць таксама картвэльская сям'я, але існаваньне гэтае макрасям'і зьяўляецца гіпатэтычным і часта ставіцца пад сумнеў.

Адзначаліся некаторыя марфалягічныя падабенствы, напрыклад, у склонавай сыстэме, з басконскай мовай. На грунце гэтага існавала гіпотэза, якая зьвязвала картвэльскія мовы зь неіндаэўрапейскімі мовамі і, у прыватнасьці, з сэміцкімі, аднак цяпер яна практычна паўсюдна лічыцца неабгрунтаванай^[13]^[14].

Паралелі зь іншымі моўнымі сем'ямі могуць зьяўляцца вынікамі ўзаемных кантактаў і запазычваньняў: такім чынам, прыкладам, узьнікнуў шэраг агульных асаблівасьцяў у картвэльскіх і паўночнакаўкаскіх мовах, дадзеная акалічнасьць робіць мажлівым паходжаньне некаторых картвэльскіх граматычных рысаў зь іншых моваў. Існуе гіпотэза сына-каўкаскае макрасям'і, якая аб'ядноўвае, у тым ліку, паўночнакаўкаскія й басконскую мовы, такім чынам, зыходзячы з гэтага, марфалягічныя падабенствы між басконскай й картвэльскімі могуць быць растлумачаныя як паўночнакаўкаскія рысы, падобныя на басконскія й запазычаныя ў картвэльскія.

Некаторыя падабенствы ў лексыцы, выяўленыя ў эпоху існаваньня адпаведных моваў-продкаў, збліжаюць картвэльскія мовы з індаэўрапейскімі^[15], што ўвогуле ўпісваецца ў настратычную гіпотэзу, якая ўлічвае таксама й індаэўрапейскія мовы. Незважаючы на гэта, гэтыя падабенствы прыпісваюцца кантактам носьбітаў пракартвэльскае й праіндаэўрапейскае моваў^[16].

Лінгвістычная характарыстыка

Фанэтыка, фаналёгія

Ніжэй прыведзены пералік фанэмаў, існых у картвэльскіх мовах, параўнаных з фанэмамі, якія рэканструююцца для пракартвэльскае мовы^[17]. Пазначэньне фанэмаў прыведзенае паводле грузінскага пісьма (зьлева ўверсе), а таксама ягоных адпаведнікаў паводле адпаведнага лінгвістычнага запісу (справа ўверсе) ды IPA (унізе).

Галосныя:


Пр.-картв.	Груз.	Занск.	Сван.
ა (a) [ɑ]	a [ɑ]	o [ɔ]	a [ɑ]
ე (e) [ɛ]	e [ɛ]	a [ɑ]	e [ɛ]
ი (i) [i]	i [i]	i [i]	i [i]
ო (o) [ɔ]	o [ɔ]	o [ɔ]	o [ɔ]
უ (u) [u]	u [u]	u [u]	u [u]

Зычныя:


	Пр.-картв.	Груз.	Занск.	Сван.
Звонкія выбухныя	ბ (b) [b]	b [b]	b [b]	b [b]
	დ (d) [d]	d [d]	d [d]	d [d]
	გ (g) [ɡ]	g [ɡ]	g [ɡ]	g / ǯ [ɡ] / [d͡ʒ]
Звонкія афрыкаты	ძ (ʒ) [d͡z]	ʒ [d͡z]	ʒ [d͡z]	ʒ / z [d͡z] / [z]
	ძ₁ (ʒ₁) [d͡ʐ]	ʒ [d͡z]	ǯ [d͡ʒ]	ǯ / ž [d͡ʒ] / [ʒ]
	ჯ (ǯ) [d͡ʒ]	ǯ [d͡ʒ]	ǯg / ʒg [d͡ʒɡ] / [d͡zɡ]	ǯg / sg [d͡ʒɡ] / [sɡ]
Звонкія Фрыкатывы	ზ (z) [z]	z [z]	z [z]	z [z]
	ზ₁ (z₁) [ʐ]	z [z]	ž [ʒ]	ž [ʒ]
	ღ (ɣ) [ɣ]	ɣ [ɣ]	ɣ [ɣ]	ɣ [ɣ]
	უ̂ (w) [w]	v [v]	v [v]	w [w]
Абруптыўныя выбухныя	პ (ṗ) [pʼ]	ṗ [pʼ]	ṗ [pʼ]	ṗ [pʼ]
	ტ (ṭ) [tʼ]	ṭ [tʼ]	ṭ [tʼ]	ṭ [tʼ]
	კ (ḳ) [kʼ]	ḳ [kʼ]	ḳ [kʼ]	ḳ / č' [kʼ] / [t͡ʃʼ]
	ყ (qʼ) [qʼ]	qʼ [qʼ]	qʼ / ʔ / ḳ [qʼ] / [ʔ] / [kʼ]	qʼ [qʼ]
Абруптыўныя афрыкаты	წ (ċ) [t͡sʼ]	ċ [t͡sʼ]	ċ [t͡sʼ]	ċ [t͡sʼ]
	წ₁ (ċ₁) [t͡ʂʼ]		čʼ [t͡ʃʼ]	čʼ [t͡ʃʼ]
	ლʼ (ɬʼ) [t͡ɬʼ]		čʼ [t͡ʃʼ]	h [h]
	ჭ (čʼ) [t͡ʃʼ]	čʼ [t͡ʃʼ]	čʼḳ / ċḳ [t͡ʃʼkʼ] / [t͡sʼkʼ]	čʼḳ / šḳ [t͡ʃʼkʼ] / [ʃkʼ]
Глухія выбухныя і афрыкаты	ფ (p) [p]	p [p]	p [p]	p [p]
	თ (t) [t]	t [t]	t [t]	t [t]
	ც (c) [t͡s]	c [t͡s]	c [t͡s]	c [t͡s]
	ც₁ (c₁) [t͡ʂ]	c [t͡s]	č [t͡ʃ]	č [t͡ʃ]
	ჩ (č) [t͡ʃ]	č [t͡ʃ]	čk [t͡ʃk]	čk / šg [t͡ʃk] / [ʃɡ]
	ქ (k) [k]	k [k]	k [k]	k / č [k] / [t͡ʃ]
	ჴ (q) [q]	x [x]	x [x]	q [q]
Звонкія фрыкатывы	ხ (x) [x]	x [x]	x [x]	x [x]
	შ (š) [ʃ]	š [ʃ]	šk / sk [ʃk] / [sk]	šg / sg [ʃɡ] / [sɡ]
	ს (s) [s]	s [s]	s [s]	s [s]
	ს₁ (s₁) [ʂ]		š [ʃ]	š [ʃ]
	ლʿ (lʿ) [ɬ]		∅	l [l]
Плыўныя	ლ (l) [l]	l [l]	l [l]	l [l]
Плыўныя	რ (r) [r]	r [r]	r [r]	r [r]
Насавыя	მ (m) [m]	m [m]	m [m]	m [m]
Насавыя	ნ (n) [n]	n [n]	n [n]	n [n]

Марфалёгія

Марфалёгія картвэльскіх моваў вылучаецца адсутнасьцю роду й наяўнасьцю супрацьпастаўленьня разумных і неразумных назоўнікаў. Існуе таксама адрозьненьне паводле адушаўлёнасьці—неадушаўлёнасьці, канкрэтнасьці—абстрактнасьці. Адзначаны абляўт^[18]. Сыстэма ліку заснаваная на лічбе дваццаць.

Ніжэй прыведзеныя прыклады адрозьненьня назоўнікаў паводле тых ці іншых катэгорыяў.


Канкрэтныя			Абстрактныя
Адушаўлёныя		Неадушаўлёныя
Людзі й чалавекападобныя (боствы, анёлы) істоты	Жывёлы	Неадушаўлёныя прадметы	Абстрактныя паняткі
Разумныя	Неразумныя
«хто»-кляса	«што»-кляса

Склон:

Ніжэй прыведзеныя склонавыя канчаткі, уласьцівыя кожнай з картвэльскай моваў.


Склон	Адз.л.				Мн.л.
Склон	Мэгрэльск.	Ласк.	Груз.	Сван.	Мэгрэльск.	Ласк.	Грузін.	Сван.
Н.с.	-i	-i/-e	-i	-i	-ep-i	-ep-e	-eb-i	-är
Эргатыўны	-k	-k	-ma	-d	-ep-k	-epe-k	-eb-ma	-är-d
Д.с.	-s	-s	-s	-s	-ep-s	-epe-s	-eb-s	-är-s
Р.с.	-iš	-iš	-is	-iš	-ep-iš	-epe-š(i)	-eb-is	-are-š
Лятыў	-iša	-iša	—	—	-ep-iša	-epe-ša	—	—
Аблятыў	-iše	-iše	—	—	-ep-iše	-epe-še(n)	—	—
Т.с.	-it	-ite	-it	-šw	-ep-it	-epe-te(n)	-eb-it	-är-šw
Прыслоўны	-o(t)/-t	-ot	-ad/-d	-d	-ep-o(t)	—	-eb-ad	-är-d
Фіналіс	-išo(t)	—	-isad	-išd	-ep-išo(t)	—	-eb-isad	-är-išd
К.с.	—	—	-o (/-v)	—	—	—	-eb-o	—

Ніжэй прыведзены ўзор скланеньня ў картвэльскіх мовах на ўзоры асновы «стары».


Склон	Адз.л.				Мн.л.
Склон	Мэгрэльск.	Ласк.	Грузін.	Сван.	Мэгрэльск.	Ласк.	Грузін.	Сван.
Н.с.	ǯveš-i	mǯveš-i	ʒvel-i	ǯwinel	ǯveš-ep-i	mǯveš-ep-e	ʒvel-eb-i	ǯwinel-är
Эргатыў	ǯveš-k	mǯveš-i-k	ʒvel-ma	ǯwinel-d	ǯveš-ep-k	mǯveš-epe-k	ʒvel-eb-ma	ǯwinel-är-d
Д.с.	ǯveš-s	mǯveš-i-s	ʒvel-s	ǯwinel-s	ǯveš-ep-s	mǯveš-i-epe-s	ʒvel-eb-s	ǯwinel-är-s
Р.с.	ǯveš-iš	mǯveš-iš	ʒvel-is	ǯwinl-iš	ǯveš-ep-iš	mǯveš-epe-š	ʒvel-eb-is	ǯwinel-är-iš
Лятыў	ǯveš-iša	mǯveš-iša	—	—	ǯveš-ep-iša	mǯveš-epe-ša	—	—
Аблятыў	ǯveš-iše	mǯveš-iše	—	—	ǯveš-ep-iše	mǯveš-epe-še	—	—
Т.с.	ǯveš-it	mǯveš-ite	ʒvel-it	ǯwinel-šw	ǯveš-ep-it	mǯveš-epe-te	ʒvel-eb-it	ǯwinel-är-šw
Прыслоўны	ǯveš-o	mǯveš-ot	ʒvel-ad	ǯwinel-d	ǯveš-ep-o	—	ʒvel-eb-ad	ǯwinel-är-d
Фіналіс	ǯveš-išo	—	ʒvel-isad	ǯwinel-išd	ǯveš-ep-išo	—	ʒvel-eb-isad	ǯwinel-är-išd
К.с.	—	—	ʒvel-o	—	—	—	ʒvel-eb-o	—

Дзеяслоў:

Картвэльскі дзеяслоў звычайна можа пазначаць адну, дзьве або тры граматычныя асобы. Выканаўца дзеяньня ў сказе выступае як дзейнік, прадметы ці асобы, што зазнаюць дзеяньне — як прамое або ўскоснае дапаўненьне. Асоба можа знаходзіцца як у адзіночным, так і ў множным ліку. Паводле колькасьці вышэйзгаданых асобаў дзеяслоў клясыфікуецца як безасабовы, двуасабовы або трохасабовы. Уласьцівыя ад 11 да 15 мадальна-часавых формаў.

Безасабовы дзеяслоў можа дапасоўвацца толькі зь дзейнікам і бывае толькі непераходным. Двуасабовы дзеяслоў дапасоўваецца як зь дзейнікам, так і з дапаўненьнем, пры гэтым у залежнасьці ад дапаўненьня вызначаецца й сам дзеяслоў: у выпадку, калі дапаўненьне ёсьць прамым, дзеяслоў зьяўляецца пераходным, калі ўскосным — адпаведна непераходным. Трохасабовы дзеяслоў дапасоўваецца зь дзейнікам і адразу з двума дапаўненьнямі (прамым і ўскосным) і зьяўляецца г.зв. двупераходным. Дзейнік і дапаўненьне ва ўсіх выпадках маркіруюцца спэцыяльнымі афіксамі. Ніжэй прыведзеныя прыклады асабістых маркераў.


	Адз.л.				Мн.л.
Дзейнік
	Ст.-грузін.	Суч. грузін.	Мэгрэл., ласк.	Сван.	Ст.-грузін.	Суч. грузін.	Мэгрэл., ласк.	Сван.
S1	v-	v-	v-	xw-	v-...-t	v-...-t	v-...-t	xw-...-(š)d (экскл.) l-...-(š)d (інкл.)
S2	x/h-	∅,(h/s)-	∅	x-/∅	x/h-...-t	∅,(h/s)-...-t	∅-...-t	x/∅-...-(š)d
S3	-s,-a/o,-n,-ed	-s,-a/o	-s,-u,-n	(l)-...-s/(a)	-an,-en,-es,-ed	-en,-an,-es	-an,-es	(l)-...-x
Дапаўненьне
O1	m-	m-	m-	m-	m- (экскл.) gv- (інкл.)	gv-	m-...-t,-an,-es	n- (экскл.) gw- (інкл.)
O2	g-	g-	g-	ǯ-	g-	g-...-t	g-...-t,-an,-es	ǯ-...-x
O3	x/h,∅-	∅,s/h/∅-	∅	∅,x-	x/h,∅-	∅,s/h/∅-...-t	∅-...-t,-an,-es	∅,x-...-x

Спэцыяльныя маркеры таксама адрозьніваюць дзеяслоў паводле накіраванасьці да той ці іншай асобы:

Суб'ектны — дзеяньне для асобы, што ажыцьцяўляе дзеяньне;
Аб'ектны — дзеяньне, ажыцьцяўленае для іншай асобы;
Аб'ектна-пасіўны — дзеяньне, ажыцьцяўленае для іншай асобы пры пасіўнасьці дзейніку;
Нэўтральны — нэўтральнае намерамі дзеяньне.

Ніжэй прыведзенае адрозьненьне дзеяслоўных маркераў паводле іх накіраванасьці.


Тып	Мэгрэл.	Ласк.	Грузін.	Сван.
Суб'ектны	-i-	-i-	-i-	-i-
Аб'ектны	-u-	-u-	-u-	-o-
Аб'ектна-пасіўны	-a-	-a-	-e-	-e-
Нэўтральны	-o-/-a-	-o-	-a-	-a-

Сынтаксіс

Спосабы сынтаксічнае сувязі — кіраваньне, каардынацыя, прымыканьне, дапасаваньне. Адрозьніваюцца тры асноўныя канструкцыі сказу: намінатыўная, эргатыўная (пры пераходных дзеясловах пры большасьці часоў) і датыўная (пры дзеясловах успрыманьня). Дзеяслоў мае тэндэнцыю знаходзіцца ля канца сказу.

Лексыка

Словаўтварэньне прэфіксальнае, суфіксальнае і галоўным чынам — прэфіксальна-суфіксальнае (цыркумфіксы); ёсьць словаскладаньне. Шмат дэскрыпцыйных словаў. Акрамя спрадвечнага лексычнага фонду прадстаўленыя запазычваньні арабскага, пэрсыдзкага, цюрскага паходжаньня^[19]

Ніжэй прыведзеныя некаторыя базавыя лексэмы ды іх параўнаньне ў розных картвэльскіх мовах, а таксама адноўленыя аналягі для пракартвэльскае й пракарта-занскае моваў.


	Пр.-картв. form	Карта-занск.				Сван.
	Пр.-картв. form	Пр.-картв.-занск.	Грузін.	Мэгрэл.	Ласк.	Сван.
1. адзін, 2. іншы	*s₁khwa [ʂkhwɑ]	*s₁khwa [ʂkhwɑ]	skhva [skhvɑ] (іншы)	škhva [ʃkhva] (іншы)	čkva / škva [t͡ʃkvɑ] / [ʃkvɑ] (іншы, яшчэ адзін)	e-šxu [ɛ-ʃxu] (адзін)
адзін	n/a	*erti [ɛrti]	erti [ɛrti]	arti [ɑrti]	ar [ɑr]	n/a
два	*yori [jɔri]	*yori [jɔri]	ori [ɔri]	žiri / žəri [ʒiri] / [ʒəri]	žur / ǯur [ʒur] / [d͡ʒur]	yori [jɔri]
тры	*sami [sɑmi]	*sami [sɑmi]	sami [sɑmi]	sumi [sumi]	sum [sum]	semi [sɛmi]
чатыры	*o(s₁)tkho [ɔ(ʂ)tkhɔ]	*otkho [ɔtkhɔ]	otkhi [ɔtkhi]	otkhi [ɔtkhi]	otkho [ɔtkhɔ]	w-oštkhw [w-ɔʃtkhw]
пяць	*khu(s₁)ti [khu(ʂ)ti]	*khuti [khuti]	khuti [khuti]	khuti [khuti]	khut [khut]	wo-khušd [wɔ-khuʃd]
шэсьць	*eks₁wi [ɛkʂwi]	*eks₁wi [ɛkʂwi]	ekvsi [ɛvksi]	amšvi [ɑmʃwi]	aši [ɑʃi]	usgwa [usɡwɑ]
сем	*šwidi [ʃwidi]	*šwidi [ʃwidi]	švidi [ʃvidi]	škviti [ʃkviti]	škvit [ʃkvit]	i-šgwid [i-ʃɡwid]
восем	*arwa [ɑrwɑ]	*arwa [ɑrwɑ]	rva [rvɑ]	ruo / bruo [ruɔ] / [bruɔ]	ovro / orvo [ɔvrɔ] / [ɔrvɔ]	ara [ɑrɑ]
дзевяць	*ts₁khara [t͡ʂkhɑrɑ]	*ts₁khara [t͡ʂkhɑrɑ]	tskhra [t͡sxrɑ]	čkhoro [t͡ʃkhɔrɔ]	čkhoro [t͡ʃkhɔrɔ]	čkhara [t͡ʃkhɑrɑ]
дзесяць	*a(s₁)ti [ɑ(ʂ)ti]	*ati [ɑti]	ati [ɑti]	viti [viti]	vit [vit]	ešd [ɛʃd]
дваццаць	n/a	*ots₁i [ɔt͡ʂi]	otsi [ɔt͡si]	etsi [ɛt͡ʃi]	etsi [ɛt͡ʃi]	n/a
сто	*as₁i [ɑʂi]	*as₁i [ɑʂi]	asi [ɑsi]	oši [ɔʃi]	oši [ɔʃi]	aš-ir [ɑʃ-ir]


Асабістыя займеньнікі
	Пр.-картв.	Грузін.	Мэгрэл.	Ласк.	Сван.
я	*me [mɛ]	me [mɛ]	ma [mɑ]	ma(n) [mɑ]	mi [mi]
ты	*sen [sɛn]	šen [ʃɛn]	si [si]	si(n) [si]	si [si]
які	*e- [ɛ-]	e-sa [ɛ-sɑ]	e-na [ɛ-nɑ]	(h)e-ya [(h)ɛ-jɑ]	e-ǯa [ɛ-d͡ʒɑ]
мы	*čwen [t͡ʃwɛn]	čven [t͡ʃvɛn]	čki(n) / čkə(n) [t͡ʃki(n)] / [t͡ʃkə(n)]	čkin / čku / šku [t͡ʃkin] / [t͡ʃku] / [ʃku]
вы	*stkwen [stkwɛn]	tkven [tkvɛn]	tkva(n) [tkvɑ(n)]	tkvan [tkvɑn]	sgäy [sɡæj]
Прыналежныя займеньнікі
	Пр.-картв.	Грузін.	Мэгрэл.	Ласк.	Сван.
мой	*č(w)e-mi [t͡ʃ(w)ɛ-mi]	če-mi [t͡ʃɛ-mi]	čki-mi [t͡ʃki-mi]	čki-mi / ški-mi [t͡ʃki-mi] / [ʃki-mi]	mi-šgu [mi-ʃɡu]
твой	*š(w)eni [ʃ(w)ɛni]	šeni [ʃɛni]	skani [skɑni]	skani [skɑni]	i-sgu [i-sɡu]
ягоны/ейны	*m-is₁ [m-iʂ]	m-is-i [m-is-i]	mu-š-i [mu-ʃ-i]	(h)e-mu-š-i [(h)ɛ-mu-ʃ-i]	m-ič-a [m-it͡ʃ-ɑ]
ваш	*čweni [t͡ʃwɛni]	čveni [t͡ʃvɛni]	čkini / čkəni [t͡ʃkini] / [t͡ʃkəni]	čkini / čkuni / škuni [t͡ʃkini] / [t͡ʃkuni] / [ʃkuni]	gu-šgwey (excl.) [ɡu-ʃɡwɛj] ni-šgwey (incl.) [ni-ʃɡwɛj]
вашыя	*stkweni [stkwɛni]	tkveni [tkvɛni]	tkvani [tkvɑni]	tkvani [tkvɑni]	i-sgwey [i-sɡwɛj]

Крыніцы

↑ Kartvelian | Ethnologue
↑ Dalby (2002), p. 38.
↑ Lang (1966), p. 154.
↑ Hewitt (1995), p. 4.
↑ Judeo-Georgian | Ethnologue
↑ Boeder (2002), p. 3.
↑ Boeder (2005), p. 6.
↑ Gamkrelidze (1966), p. 69.
↑ Fähnrich & Sardzhveladze (2000).
↑ Kajaia (2001).
1 2 3 Klimov (1998b), p. 14.
1 2 Klimov (1994), p. 91.
1 2 Encyclopædia Britannica // 15th edition. — 1986.
1 2 Encyclopædia Britannica. Caucasian languages // Languages of the World. — Macropedia.
↑ Gamkrelidze & Ivanov (1995), pp. 774-776.
↑ Gamkrelidze & Ivanov (1995), p. 768.
↑ Fähnrich (2002), p. 5-6
↑ Гамкрэлідзэ Т., Мачаварыяні Г. Сыстэма санантаў і абляўт у картвэльскіх мовах. Тыпалёгія агульнакартвэльскае структуры (на груз. мове). — Тб.: 1965.
↑ Картвельские языки // БСЭ.

Літаратура

Boeder, W. 52 // Speech and thought representation in the Kartvelian (South Caucasian) languages / Güldemann, T., von Roncador, M. (Eds.). — Reported Discourse. A Meeting-Ground of Different Linguistic Domains. Typological Studies in Language. — Amsterdam/Philadelphia: Benjamins, 2002.
Boeder, W. 115 // The South Caucasian languages. — Lingua, 2005.
Dalby, A. Language in Danger; The Loss of Linguistic Diversity and the Threat to Our Future. — Columbia University Press, 2002.
Fähnrich, H. Kartwelische Wortschatzstudien. — Jena: Friedrich-Schiller-Universität, 2002.
Fähnrich, H. & Sardzhveladze, Z. Etymological Dictionary of the Kartvelian Languages. — Tbilisi: 2000.
Gamkrelidze, Th. 42 // A Typology of Common Kartvelian. — Language: 1966 Т. 1.
Gamkrelidze, Th. & Ivanov, V. 1-2 // Indo-European and the Indo-Europeans: A Reconstruction and Historical Analysis of a Proto-Language and a Proto-Culture. — Berlin and New York: Mouton de Gruyter, 1995.
Hewitt, B.G. Georgian: A Structural Reference Grammar. — John Benjamins Publishing, 1995. — ISBN 978-90-272-3802-3
Kajaia, O. 1 // Megrelian-Georgian dictionary. — Tbilisi: 2001.
Kartozia, G. The Laz language and its place in the system of Kartvelian languages. — Tbilisi: 2005.
Klimov, G. Einführung in die kaukasische Sprachwissenschaft. — Hamburg: Buske, 1994.
Klimov, G. Etymological Dictionary of the Kartvelian Languages. — Berlin: Mouton de Gruyter, 1998.
Lang, D. M. The Georgians. — New-York: Praeger, 1966.
Ruhlen, M. 1: Classification // A Guide to the World’s Languages. — Stanford: Stanford University Press, 1987.
Климов Г. А. Кавказские языки // Языки мира. — М.: 1998.
Климов Г. А. Этимологический словарь картвельских языков. — М.: 1964.

Вонкавыя спасылкі

Інстытут мовазнаўства Арнольда Чыкабавы (анг.), (груз.)
Kevin Tuite. The rise and fall and revival of the Ibero-Caucasian hypothesis (анг.). — Université de Montréal

[1] Kartvelian | Ethnologue

[2] Dalby (2002), p. 38.

[3] Lang (1966), p. 154.

[4] Hewitt (1995), p. 4.

[5] Judeo-Georgian | Ethnologue

[6] Boeder (2002), p. 3.

[7] Boeder (2005), p. 6.

[8] Gamkrelidze (1966), p. 69.

[9] Fähnrich & Sardzhveladze (2000).

[10] Kajaia (2001).

[klimau-11] 1 2 3 Klimov (1998b), p. 14.

[klimau2-12] 1 2 Klimov (1994), p. 91.

[britannica-13] 1 2 Encyclopædia Britannica // 15th edition. — 1986.

[macropedia-14] 1 2 Encyclopædia Britannica. Caucasian languages // Languages of the World. — Macropedia.

[15] Gamkrelidze & Ivanov (1995), pp. 774-776.

[16] Gamkrelidze & Ivanov (1995), p. 768.

[17] Fähnrich (2002), p. 5-6

[18] Гамкрэлідзэ Т., Мачаварыяні Г. Сыстэма санантаў і абляўт у картвэльскіх мовах. Тыпалёгія агульнакартвэльскае структуры (на груз. мове). — Тб.: 1965.

[19] Картвельские языки // БСЭ.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]