Маркел Савіцкі

Маркел Савіцкі
	Маркел Савіцкі
Дата нараджэньня	19 чэрвеня 1898
Месца нараджэньня	Расасна
Дата сьмерці	24 ліпеня 1975 (77 гадоў)
Месца сьмерці	Горкі
Месца вучобы	Горацкі сельскагаспадарчы інстытут,; Маскоўская сельскагаспадарчая акадэмія імя Ціміразева
Занятак	навуковец
Навуковая сфэра	біялёгія , расьлінаводзтва
Месца працы	Маскоўская дзяржаўная камісія па сортавыпрабаваньні,; Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія,;
Навуковая ступень	доктар сельскагаспадарчых навук[d]
Узнагароды	;

У Вікіпэдыі ёсьць артыкулы пра іншых людзей з прозьвішчам Савіцкі.

Маркел Сьцяпанавіч Савіцкі (*19 чэрвеня 1898, Расасна, Горацкі павет, Магілёўская губэрня — †24 ліпеня 1975^[1], Горкі, Магілёўская вобласьць) — беларускі вучоны ў галіне расьлінаводзтва. Скончыў Горацкі сельскагаспадарчы інстытут, Маскоўскаю сельскагаспадарчую акадэмію імя Ціміразева (1924). Кандыдат сельскагаспадарчых навук (1945). Доктар сельскагаспадарчых навук (1958). Прафэсар Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі, загадчык катэдры расьлінаводзтва (1963). Аўтар больш за 120 навуковых працаў. Аўтар шэрагу выданьняў на беларускай мове.

Біяграфія

Пасьля заканчэньня Аршанскай настаўніцкай сэмінарыі ён працуе ў адной са школаў гораду Горкі. У канцы 1918 году абіраецца дэпутатам павятовага савету, а потым прызначаецца намесьнікам загадчыка аддзелам народнай адукацыі. Там паступае ў землеўпарадкавальную вучэльню, праз год — студэнт Горацкага сельскагаспадарчага інстытуту. Потым — вучоба ў Маскве, у Ціміразеўскай сельскагаспадарчай акадэміі(ru).

Пасьля яе заканчэньня ў 1924 працуе дырэктарам Беліцкай сельскагаспадарчай вучэльні ў Віцебскай акрузе, кіруе аддзелам Народнага камісарыяту па зямлі БССР. Ён працуе над арганізацыяй у рэспубліцы сярэдняй сельскагаспадарчай адукацыі, дзяржаўных сортавыпрабаваньні ўчасткаў і сэлекцыйных станцыяў.

З 1935, працуючы ў Маскве ў дзяржаўнай камісіі па сортавыпрабаваньні, займаецца навукова-дасьледчай працай. Ён распрацаваў новую мэтодыку сортавыпрабаваньня. Пад яго кіраўніцтвам і пры яго ўдзеле выйшла з друку «Кіраўніцтва па апрабацыі сельскагаспадарчых культураў» у некалькіх тамах. Плённыя яго працы на сортавыпрабавальных участках сельскагаспадарчай выставы (г. Масква), дзе праз свае ідэі, аналіз і сынтэз ураджайнасьці атрымаў у 1937 годзе 99,8 ц/га, а ў 1940 г. — 110,9 ц/га азімае пшаніцы.

У 1941 Маркел Сьцяпанавіч добраахвотна ідзе ў народныя апалчэнцы. Нясе ахову прадпрыемстваў, рые акопы, усталёўвае процітанкавыя заслоны. Цяжкае раненьне зьявілася чыньнікам сыходу яго з апалчэньня.

Пасьля вайны займаецца навуковай дзейнасьцю. Абараняе кандыдатскую дысэртацыю «Заканамернасьці вар'іраваньня элемэнтаў ураджаю збожжавых культур» ў 1945 годзе^[2]. Спэцыяльную ўвагу ў навуковай дзейнасьці ён надае элемэнтам структуры ўраджаю, іх узаемасувязі і сувязі з навакольным асяродзьдзем, пытаньням самарэгуляцыі расьлінаў, стварэньні выгадных фітацэнозаў. Элемэнты структуры ўраджаю даюць поўную магчымасьць усталяваць заканамернасьці фармаваньня ўраджаяў у залежнасьці ад разнастайнасьці фактараў навакольнага асяродзьдзя, што дае магчымасьць экспэрымэнтальна распрацаваць комплексы кіраваных фактараў атрыманьня высокіх ураджаяў. Упершыню выводзіць структурную формулу ўраджайнасьці.

У 1959 годзе выкладчык Усесаюзнага сельскагаспадарчага інстытуту завочнай адукацыі (УСГІЗА). У 1958 абараняе доктарскую дысэртацыю «Біялягічныя асновы мэтодыкі вызначэньня нормаў высеву пшаніцы»^[3]. У 1963 годзе — прафэсар у Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі на пасадзе загадчыка катэдрай расьлінаводзтва. Зь яго прыходам на катэдру расьлінаводзтва адкрыўся аддзел «Распрацоўкі тэарэтычных асноваў фармаваньня і праграмаваньня высокіх ураджаяў». Пачала функцыянаваць асьпірантура. У аснову выкладаньня расьлінаводзтва былі пакладзеныя біялягізацыя тэхналягічных працэсаў гадоўлі, аптымізацыя фактараў асяродзьдзя, стварэньне рэжымаў найбольшай спрыяльнасьці ва ўсе пэрыяды росту і разьвіцьця.

Прэміі і ўзнагароды

Заслужаны дзеяч навукі Беларусі — 1965.

Узнагароджаны ордэнам Кастрычніцкай Рэвалюцыі, ордэнам «Знак Пашаны», мэдалём «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне», срэбным мэдалём Выставы дасягненьняў народнай гаспадаркі, значком «Выдатнік сацыялістычнай сельскай гаспадаркі» і інш.

Ушанаваньне памяці

Са сьнежня 2009 на агранамічным факультэце прызначаецца стыпэндыя імя Маркела Сьцяпановіча Савіцкага — беларускага вучонага, доктара сельскагаспадарчых навук, прафэсара, заслужанага дзеяча навук Беларусі^[4]. Яго імем названа аўдыторыя ў корпусе № 4 БДСГА.

Асноўныя публікацыі

Маркел Савіцкі. Вынікі палёвых досьледаў з угнаеньнямі па Меншчыне. — Менск: Беларускае дзяржаўнае выдавецтва, 1928. — 49 с. — 750 ас.
Маркел Савіцкі. Галоўныя вынікі работы раённых с.-г. дасьледчых станцый БССР у галіне рольніцтва (за 1924—1928 г.). — Менск: Беларускае дзяржаўнае выдавецтва, 1929. — 96 с. — 10 000 ас.
Хведар Бахцееў. Маркел Савіцкі. Попел як угнаеньне. — Менск: Беларускае дзяржаўнае выдавецтва, 1929. — 24 с. — (Сялянская бібліятэка; № 105).
М. Савіцкі. Да вапнаваньня глебы на Беларусі. // Сельская і лясная гаспадарка : часопіс. — 1929, студзень—сакавік. — Т. кніга 8. — № 1. — С. 134—138.
Маркел Савіцкі. П. С. Трусс. Вапнаваньне глебы. — Менск: Беларускае дзяржаўнае выдавецтва, 1929. — 30 с. — (Сялянская бібліотэка; № 118). — 25 000 ас.
- П. Т. Бібліяграфія. М. Савіцкі і П. Трусс. Вапнаваньне гебы. Белдзяржвыдавецтва, Менск — 1929. // Савецкая Беларусь : газэта. — 1929, 29 верасьня. — № 223 (2712). — С. 3.
Маркел Савіцкі. П. С. Трусс. Вапна як угнаеньне. — Менск: Беларускае дзяржаўнае выдавецтва, 1930. — 67 с. — 10 000 ас.
Змачынскі, Э. В., Савiцкi, М. С. Хімізацыя народнай гаспадаркі БССР / ред. В. С. Натансон. — Менск: Беларускае дзяржаўнае выдавецтва, 1930. — 39 с. — 10 000 ас.
Георг Робертавіч Рэго і Маркел Сцяпанавіч Савіцкі. Вынікі гатункаапрабаваньня і папярэдняе раёнаваньне гатункаў збожжавых, тэхнічных культур, канюшыны і карнеплодаў ва ўмовах БССР. // Сельская і лясная гаспадарка : часопіс. — 1930, сакавік—чэрвень. — Т. кніга 10. — № 2—3. — С. 67—83.
Маркел Савіцкі. Хімізацыя сельскай гаспадаркі БССР у сувязі з павелічэннем ураджайнасці: Угнаенне глебы / Пад рэдакцыяй В. В. Вінэра. — Менск: Беларускае дзяржаўнае выдавецтва, 1930. — 70 с. — 7000 ас.
Маркел Савіцкі і іншыя. Агротэхніка яравых зерневых культур у БССР / Менская сэлекцыйная станцыя зерневых і бабовых культур. — Менск: Беларускае дзяржаўнае выдавецтва, 1933. — 67 с. — 10 000 ас.

Савицкий, Маркелл Степанович. Наш опыт борьбы за сто центнероа озимой пшеницы с гектара. // «Химизация социалистического земледелия» : часопіс. — 1938. — № 7.
Савицкий, Маркел Степанович. Биологические и агротехнические факторы высоких урожаев зерновых культур. — Москва: Сельхозгиз, 1948. — 172+3 с.
- Savickij, M. S. Biologické a agrotechnické faktory vysokých sklizní u obilovin. (чэс.). — Brno: Státní zemědělské nakladatelství, 1949. — 170 с.^[5]
- М. С. Савицки. Биологически и агротехнически фактори за високи добиви от житните култури (баўг.). — София: Наука и изкуство, 1950. — 190 с.
- M. S. Savitchi. Factori biologici și agrotehnici ai randamentelor ridicate de cereale (рум.). — București: Editura de Stat, 1950. — 184 с.
Савицкий, Маркелл Степанович. Определение норм высева зерновых по оптимальному стеблестою.. — Москва: Сельхозгиз, 1956. — 53 с.
Савицкий, Маркелл Степанович. О структурной формуле урожайности. // «Вестник сельскохозяйственных наук» : часопіс. — 1967. — № 4.
Савицкий, Маркелл Степанович. Биологические и агрономические основы формирования высоких урожаев зерновых культур : лекция по курсу «Растениеводство» для студентов-заочников агрономических и экономических факультетов; Министерство сельского хозяйства СССР, Главное управление высшего и среднего сельскохозяйственного образования. — Москва: 1968. — 34 с.
М. С. Савицкий. Принципы расчета норм высева зерновых культур по оптимальному стеблестою : лекции по курсу «Растениеводство» для студентов-заочников агрофака, экфака и факультета механизации сельского хозяйства. — Горки: Белорусская сельскохозяйственная академия, 1974. — 30 с. — 1000 ас.
М. С. Савицкий, М. Е. Николаев. Структура урожая зерновых культур в Белоруссии : методическое пособие : для повышения квалификации агрономов. — Горки: Белорусская сельскохозяйственная академия, 1974. — 21 с. — 1000 ас.
М. С. Савицкий, М. Е. Николаев Структура урожая зерновых культур: учебное пособие. — Горки: Белорусская сельскохозяйственная академия, 1976. — 20 с. — 2000 ас.

Крыніцы

↑ Савіцкі, Маркел Сцяпанавіч: некралог // Ленінскі шлях : газэта. — Горкі: 26 ліпеня 1975.
↑ Савицкий, Маркелл Степанович Закономерности варьирования элементов урожая зерновых культур: диссертация кандидата сельскохозяйственных наук. — Москва: 1945. — 391 с.
↑ Савицкий, Маркелл Степанович. Биологические основы методики определения норм высева пшеницы в СССР: диссертация доктора сельскохозяйственных наук. — Москва: 1958. — 660 с.
↑ Герасімовіч, А. А., Лившиц, В. М. Летопись Белорусской государственной сельскохозяйственной академии 1840 – 2015. / П. А. Саскевич і інш.. — Горкі: БДСГА, 2015. — С. 55, 101, 160.. — 212 с. — ISBN 978-985-467-569-5
↑ K. Schwammenhoffrová-Stráská. Vyájemné vytahz hospodářskz důležitých znakü trí botanických variet brassica oleracea L. (чэс.) // Genetika a šlechtění : sborník ÜVTIZ. — 1976. — № 4. — С. 227, 241.

Літаратура

Савіцкі, Маркел Сцяпанавіч. // Беларуская савецкая энцыкляпэдыя. У 12 т. / Беларуская Савецкая Энцыклапедыя; Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1973. — Т. 9. Рабкор — Сочы. — 640 с. — С. 308.
Савіцкі, Маркел Сцяпанавіч. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 14: Рэле — Слаявіна. — 512 с. — ISBN 985-11-0238-5 — С. 70.
Савіцкі, Маркел Сцяпанавіч. Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Горацкага р-на / Рэдкал.: А. А. Крывянкоў, У. М. Ліўшыц [і інш.]. — Мн.: Вышэйшая школа, 1996. — 589 с. ISBN 985-06-0180-9. С. 546.

Савіцкі Маркел Сцяпанавіч. // Энцыклапедыя прыроды Беларусі: у 5 т. Т. 4: Недалька ― Стаўраліт / Рэдкал.: І. П. Шамякін (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — 598 с. С. 425.
М. Е. Николаев, А. А. Шелюто, М. Н. Старовойтов. Научно-педагогическая деятельность профессора М. С.Савицкого. // Биология и совершенствование агротехники сельскохозяйственных культур : сборник научных трудов студентов и аспирантов. : зборнік. — Мн: БГСХА, Агрономический факультет, 2008. — В. 4. — С. 5—8.
Мельничук, Д. Творческое наследие ученого : (к 110-летию со дня рождения профессора Маркела Степановича Савицкого). // Вестник БГСХА. : часопіс. — Горкі: 2008. — № 2. — С. 147—148. — ISSN 2076-5215.

Вонкавыя спасылкі

Прыдзвінскі край — Выдатныя і знакамітыя людзі — Савіцкі М. С.

[1] Савіцкі, Маркел Сцяпанавіч: некралог // Ленінскі шлях : газэта. — Горкі: 26 ліпеня 1975.

[2] Савицкий, Маркелл Степанович Закономерности варьирования элементов урожая зерновых культур: диссертация кандидата сельскохозяйственных наук. — Москва: 1945. — 391 с.

[3] Савицкий, Маркелл Степанович. Биологические основы методики определения норм высева пшеницы в СССР: диссертация доктора сельскохозяйственных наук. — Москва: 1958. — 660 с.

[4] Герасімовіч, А. А., Лившиц, В. М. Летопись Белорусской государственной сельскохозяйственной академии 1840 – 2015. / П. А. Саскевич і інш.. — Горкі: БДСГА, 2015. — С. 55, 101, 160.. — 212 с. — ISBN 978-985-467-569-5

[5] K. Schwammenhoffrová-Stráská. Vyájemné vytahz hospodářskz důležitých znakü trí botanických variet brassica oleracea L. (чэс.) // Genetika a šlechtění : sborník ÜVTIZ. — 1976. — № 4. — С. 227, 241.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]