Страха

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку

Страха — назва даха ў традыцыйным беларускім дойлідзтве.

Канструкцыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Закот ці страха закотам (у покат, на лемягах, на гадунах) — распаўсюджана ў асноўным у гаспадарчых пабудовах, як і страха на стаяках. Найчасьцей сустракаецца на Віцебшчыне і Магілёўшчыне. Галоўны недахоп закота ў тым, што асноўны цяжар страхі падае на бакавыя шчыты збудаваньня.
  • На стаяках (на козлах, на дзядках, на чапёлках, на крыжах, на сошках) — канструкцыя выкарыстоўвалася ў асноўным у гаспадарчых збудаваньнях, але раней, магчыма, будавалася і ў жылых. На папярочную бэльку ставіліся невялікія цурбаны з разьвілкаю, на якую клалася тоўстая жэрдка (коневае бервяно, пераводзіна, правіліна, пажыліна, доўжнік, кладзь). На яе чапляліся пры дапамозе крука доўгія жэрдкі (ключы, кручча), а пазьней зьбітыя крыж-накрыж жэрдкі. Канструкцыя распаўсюджана даволі спарадычна.
  • На сохах — сохі ставіліся ў адзін рад уздоўж вільчыка.
  • Кроквы. Страха на кроквах — пачала пераважаць з ХІХ ст, хаця вядома даўно. Паводле мацаваньня крокваў стрэхі падзяляюцца на віды:
    • Кроквы мацуюцца непасрэдна ў верхні вянок зруба, уздоўж страхі прыбіваюцца з кожнага боку па 10—12 жэрдак (латаў).
    • Кроквы ўпускаюцца ў верхні вянок і бервяно ўнутры зруба. Канструкцыя называлася — «на пакраквяніку», зьяўляецца рэліктам закота.
    • Кроквы мацуюцца ў падоўжаныя бэлькі, вынесеныя за сьценныя выступы бэлек, на якіх трымаецца столь. Канструкцыя верагодна прыйшла зь Нямеччыны.
    • Кроквы мацуюцца ў папярочныя бэлькі. Набыла распаўсюджаньне ў сярэдзіне ХХ ст.

Форма[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Паводле формы выдзяляюць наступныя віды стрэхаў:

  • двухсхільныя, старажытная
  • чатырохсхільныя, кампактна ў Гомельскай вобласьці.
  • трохсхільныя, пераходная ад чатырох- да двухсхільных.
  • страха з усечаным зьнізу франтонам (з прычолкам).
  • страха з усечаным зьверху франтонам (з вальмай, з залобкам, з лабяком, з начолкам, ламаны дах), магчыма пазычана ў немцаў.

Матэрыял пакрыцьця[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Найбольш распаўсюджаным матэрыялам для пакрыцьця стрэхаў была салома. Мелі месца два спосабы пакрыцьця: уверх і ўніз коласам. Першы спосаб быў больш надзейны, хаця на яго ішло ўдвая больш саломы, чым у выпадку пакрыцьця коласам уніз. Таксама вядомы стрэхі крытыя дрэвам (дошкай, дранкай, драньню, гонтам), бляхай, чарапіцай, чаротам і інш.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Сабаленка, Э.Р., Гуркоў, У.С., Іваноў, У.М., Супрун, Дз.Д. Беларускае народнае жыллё. Мн., 1973