Моцнае ўзаемадзеяньне

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Ядро атаму геля. Два пратоны маюць аднолькавы набой, але ўсё яшчэ застаюцца разам праз астачны ядзерныя сілы.

Моцнае ядзернае ўзаемадзеяньне ці каляровае ўзаемадзеяньне, ядзернае ўзаемадзеяньне — адно з чатырох фундамэнтальных узаемадзеяньняў у фізыцы і мэханізм, які адказвае за моцную ядзерную сілу. Моцнае ўзаемадзеяньне дзейнічае ў маштабах атамных ядраў і меней, адказваючы за прыцягненьне паміж нуклёнамі ў ядрах і паміж кваркамі ў гадронах (пратонах, нэўтронах і інш.). У моцным узаемадзеяньні ўдзельнічаюць кваркі і глюёны, а таксама складзеныя зь іх элемэнтарныя часьцінкі, якія называюцца гадронамі.

На адлегласьці 10–15 м (1 фэмтамэтар), моцнае ўзаемадзеяньне прыблізна ў 137 разоў мацьнейшвае за электрамагнетызм, у мільён разоў мацьнейшае за слабое ўзаемадзеяньне, і ў 1038 разоў большае за гравітацыю[1]. Ядзернае ўзаемадзеяньне ўтрымлівае большасьць звычайных рэчываў разам, паколькі яна абмяжоўвае кваркі ў часьцінках адронаў, як то пратон і нэўтрон. Акрамя таго, гэтая сіла зьвязвае гэтыя нэўтроны і пратоны для стварэньня атамных ядраў. Большая частка масы звычайнага пратону або нэўтрона зьяўляецца вынікам існаваньня энэргетычнага полю моцнага ўзаемадзеяньня; асобныя кваркі складаюць толькі каля 1% ад масы пратону.

Піён-нуклённае ўзаемадзеяньне[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Неабходнасьць увядзеньня панятку моцных узаемадзеяньняў узьнікла ў 1930-х гадох, калі стала зразумела, што ані зьява гравітацыйнага, ані зьява электрамагнітнага ўзаемадзеяньня не былі здольныя адказаць на пытаньне, што зьвязвае нуклёны ў ядрах. У 1935 годзе японскі фізык Хідэкі Юкава выбудаваў першую колькасную тэорыю ўзаемадзеяньня нуклёнаў, якое адбываецца пасродкам абмену новымі часьцінкамі, якія зараз зьяўляюцца вядомымі як пі-мэзоны (ці піёны). Піёны былі пазьней вынайдзеныя экспэрымэнтальным чынам у 1947 годзе. У 1949 годзе за сваю тэорыю Юкава быў узнагароджаны Нобэлеўскай прэміяй ў галіне фізыкі.

У гэтай піён-нуклёнавай тэорыі прыцягненьне ці адштурхваньне двух нуклёнаў апісвалася як выпусканьне піёна адным нуклёнам і наступнае ягонае паглынаньне іншым нуклёнам (паводле аналёгіі з электрамагнітным узаемадзеяньнем, якое апісваецца як абмен віртуальным фатонам). Гэта тэорыя пасьпяхова апісала цэлае кола зьяваў у нуклён-нуклённых сутыкненьнях і злучаных станах, а таксама ў сутыкненьнях піёнаў з нуклёнамі. Колькасны каэфіцыент (канстанта ўзаемадзеяньня), які вызначае «эфэктыўнасьць» выпусканьня піёна, аказаўся вельмі вялікім (у параўнаньні з аналягічным каэфіцыентам для электрамагнітнага ўзаемадзеяньня), што і вызначае «сілу» моцнага ўзаемадзеяньня.

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ «The strength of the known forces». Of Particular Significance.

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]