Японска-кітайская вайна (1894—1895)
Японска-кітайская вайна | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 | |||||||||||
| |||||||||||
Супернікі | |||||||||||
| Японская імпэрыя | Імпэрыя Цын | ||||||||||
Страты | |||||||||||
| каля 35000 забітых і параненых | ||||||||||
Японска-кітайская вайна (1894—1895) — вайсковы канфлікт паміж Японскай імпэрыяй Мэйдзі і кітайскай імпэрыяй Цын за кантроль над Карэяй. Вайна стала знакавай падзеяй у гісторыі Усходняй Азіі, зафіксаваўшы заняпад магутнасьці Кітаю і ператварэньне Японіі ў рэгіянальнага лідэра.
Прычыны вайны
[рэдагаваць | рэдагаваць код]Асноўнай прычынай вайны стала змаганьне за палітычны ўплыў на Карэйскім паўвостраве, які традыцыйна лічыўся васальнай тэрыторыяй Кітаю. Пасьля Рэстаўрацыі Мэйдзі Японія імкнулася мадэрнізаваць Карэю паводле ўласнага ўзору, каб стварыць буфэрную зону супраць эўрапейскай экспансіі. Напружанасьць дасягнула піку ў 1894 годзе, калі ў Карэі пачалося паўстаньне Тонхак. Кітай накіраваў войскі на просьбу карэйскага караля, а Японія ў адказ высадзіла свой экспэдыцыйны корпус, што прывяло да пачатку баявых дзеяньняў.
Хада баявых дзеяньняў
[рэдагаваць | рэдагаваць код]Вайна дэманстравала поўную перавагу мадэрнізаванай японскай арміі і флёту над састарэлымі сіламі дынастыі Цын. У верасьні 1894 году японцы атрымалі вырашальную перамогу ў сухапутнай бітве пад Пхэньянам, а празь некалькі дзён разграмілі кітайскі Бэянскі флёт у бітве га рацэ Ялу. Да пачатку 1895 году японскія войскі захапілі стратэгічныя фартэцыі Порт-Артур і Вэйхайвэй, акупавалі Ляодунскі паўвостраў і пачалі пагражаць Пэкіну. Кітай быў вымушаны прасіць міру.
Сіманасэцкая дамова
[рэдагаваць | рэдагаваць код]17 красавіка 1895 году была падпісаная Сіманасэцкая мірная дамова. Паводле яе ўмоваў:
- Кітай прызнаваў поўную незалежнасьць Карэі (што азначала пераход краіны пад кантроль Японіі);
- Японія атрымлівала Тайвань, выспы Пэнху і Ляодунскі паўвостраў;
- Кітай пагаджаўся выплаціць велізарную кантрыбуцыю і адкрыць новыя парты для гандлю.
Вынікі і наступствы
[рэдагаваць | рэдагаваць код]Перамога Японіі выклікала занепакоенасьць эўрапейскіх дзяржаваў, што прывяло да «Трайной інтэрвэнцыі» Расеі, Нямеччыны і Францыі, якія прымусілі Японію вярнуць Кітаю Ляодунскі паўвостраў. Гэты інцыдэнт пасадзіў зерне будучай расейска-японскай вайны 1904—1905 гадоў. Для Кітаю параза стала нацыянальнай ганьбай, якая паскорыла ўнутраны крызіс і прывяла да росту рэвалюцыйных настрояў. Японія ж упершыню заявіла пра сябе як пра імпэрыялістычную сілу, здольную на роўных канкураваць з Захадам.