Ян Пётар Сапега

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Ян Пётар Сапега
Ян Пётар Сапега. З Коданскай галерэі, 1709
Ян Пётар Сапега. З Коданскай галерэі, 1709
Herb Sapiehów.PNG
Герб «Ліс»
Асабістыя зьвесткі
Нарадзіўся 1569
мерк. Быхаў, Аршанскі павет, Віцебскае ваяводзтва, Вялікае Княства Літоўскае, Рэч Паспалітая
Памёр 15 кастрычніка 1611
Масква, Маскоўская дзяржава
Пахаваны Лейпалінгіс[d]
Род Сапегі
Бацькі Павал Сапега
Ганна з Хадкевічаў
Жонка Соф’яй Вэйгэр
Дзеці Андрэй Станіслаў, Ян, Сузанна Соф'я, Флярыян, Павал Ян
Дзейнасьць вайсковец

Ян Пётар Сапега (1569, Быхаў або Магілёў — 15 кастрычніка 1611, Масква) — вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, удзельнік інтэрвэнцыі Рэчы Паспалітай у Маскоўскую дзяржаву.

Валодаў Вяйсеямі ў Гарадзенскім павеце, быў старостам усьвяцкім (з 1600).

Біяграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

З чарэйска-ружанскай лініі магнацкага роду Сапегаў гербу «Ліс», сын Паўла, кашталяна кіеўскага, і Ганны з Хадкевічаў. Навучаўся ў Віленскай акадэміі, Падуанскім унівэрсытэце.

Я. П. Сапега. В. Гандзіюс, XVII ст.

Удзельнічаў у баях з крымскімі татарамі. У вайну з Швэцыяй (1600—1629) камандаваў гусарскай і казацкай харугвамі, 7 студзеня 1601 браў удзел у пераможнай бітве пад Вэндэнам, 29 чэрвеня 1601 пад Кокенгаўзэнам, 5 сакавіка 1603 пад Раквэрэ, 13 красавіка 1603 ва ўзяцьці Дэрпта. У Кірхгольмскай бітве (1605) камандаваў правым крылом.

У часе рокашу М. Зэбжыдоўскага прывёў да караля перад бітвай пад Гузавам 6 ліпеня 1607 гусарскую і казацкую харугвы.

У жніўні 1607 са згоды канцлера Льва Сапегі прапанаваў Дзьмітрыю Самазванцу II сваю дапамогу ў авалоданьні маскоўскім стальцам. У ліпені 1608 з войскам у 1720 жаўнераў перайшоў маскоўскую мяжу. 25 жніўня 1608 заняў Вязьму, потым спаткаў Марыну Мнішак зь яе бацькам і прывёз іх у Тушына да Дзьмітрыя Самазванца II. 2 кастрычніка 1608 разьбіў войска І. Шуйскага пад Рахманавам, аблажыў Троіца-Сергіеў манастыр, падпарадкаваў Замаскварэцкі край. У лютым 1610 заняў Дзьмітраў. 1 сакавіка 1610 пацярпеў паразу ад М. Скопіна-Шуйскага, у чэрвені 1610 далучыўся да Дзьмітрыя Самазванца II у Калузе. 25 чэрвеня 1610 ўласныя жаўнеры абвясьцілі Я. П. Сапегу гетманам. У ліпені 1610 рушыў на Маскву.

Я. П. Сапега. Паводле В. Гандзіюса

27 ліпеня 1610, калі з стальца скінулі цара Васіля Шуйскага і ўсталявалася сямібаяршчына, прыехаў у Маскву і вёў перамовы пра перадачу ўлады Дзьмітрыю Самазванцу II (у войску Яна Пятра былі настроі абвясьціць царом свайго гетмана)[1]. У ліпені 1611 заняў Аляксандраву Слабаду, аблажыў Пераяслаў-Залескі, 15 жніўня 1611 штурмам узяў Белы Горад у Маскве.

У шлюбе з Соф’яй Вэйгэр меў сыноў Андрэя Станіслава, Яна, Флярыяна і Паўла Яна, а таксама дачку Сузанну Соф’ю[2].

Аўтар дыярыюша: «Dzieje Marsa krwawego i sprawy odważne, rycerskie przez Wielmożnego Pana Jego Mości Pana Jana Piotra Sapiehę starostę uświadzkiego w monarchii moskiewskiej od roku 1608 do roku 1612 sławnie odprawowane».

Памёр ад хваробы ў Крамлі. Пахавалі князя ў Лепунах (Гарадзенскі павет)[3].

Рознае[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Грыцкевіч А. Сапегі // ВКЛ. Энцыкл. Т. 2. — Менск, 2005. С. 548.
  2. ^ Sapieha E., Saeed-Kałamajska M. Dom Sapieżyński. cz. 2. — Warszawa: Wydawn. Nauk. PWN, 2008. S. 39.
  3. ^ Грыцкевіч А. Сапегі // ЭГБ. Т. 6. Кн. 1. — Менск, 2001.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg Ян Пётар Сапегасховішча мультымэдыйных матэрыялаў