Хоцімск

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Хоцімск
трансьліт. Chocimsk
Траецкая царква
Траецкая царква
Coat of Arms of Chocimsk, Belarus.png Flag of Chocimsk.png
Герб Хоцімску Сьцяг Хоцімску
Першыя згадкі: Хоцімль — 1709
Радзівілаў — 1714
Краіна: Беларусь
Вобласьць: Магілёўская
Раён: Хоцімскі
Насельніцтва: 6300 чал. (2017)[1]
Часавы пас: UTC+3
Тэлефонны код: +375 2247
Паштовы індэкс: 213677
Нумарны знак: 6
Геаграфічныя каардынаты: 53°24′30″ пн. ш. 32°34′20″ у. д. / 53.40833° пн. ш. 32.57222° у. д. / 53.40833; 32.57222Каардынаты: 53°24′30″ пн. ш. 32°34′20″ у. д. / 53.40833° пн. ш. 32.57222° у. д. / 53.40833; 32.57222
Хоцімск на мапе Беларусі ±
Хоцімск
Хоцімск
Хоцімск
Хоцімск
Хоцімск
Хоцімск
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы

Хо́цімск[2], Радзіві́лаў — мястэчка ў Беларусі, на рацэ Бесядзі, пры ўтоку ў яе Альшоўкі і Жадунькі. Адміністрацыйны цэнтар Хоцімскага раёну Магілёўскай вобласьці. Насельніцтва на 2017 год — 6300 чалавек[1]. Знаходзіцца за 207 км ад Магілёва, за 37 км ад чыгуначнай станцыі Камунары (лінія Крычаў — Унеча). Аўтамабільныя дарогі злучаюць мястэчка з Касьцюковічамі і Суражам.

Хоцімск — даўняе мястэчка гістарычнай Амсьціслаўшчыны, заснаванае пад назвай Радзівілаў у гонар старажытнага княскага роду.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Асноўны артыкул: Гісторыя Хоцімску

Вялікае Княства Літоўскае[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Заснаваньне паселішча з назвай Хоцімль адбылося паміж 1695 і 1700 гадамі. Першы пісьмовы ўпамін пра яго як слабаду ў Амсьціслаўскім ваяводзтве датуецца 1709 годам. На 1714 год тут было 66 дымоў, дзейнічала царква, працавалі карчма і млын[3].

19 кастрычніка 1714 году, паводле ўнівэрсалу канцлера Вялікага Княства Літоўскага К. С. Радзівіла, на другім беразе Бесядзі насупраць вёскі Хоцімль заклалі мястэчка Радзівілаў. На 1727 год у ім было 148 дымоў, існавала 3 вуліцы (Крычаўская, Альшоўская, Глухая), на 1747 год — 116 дымоў і 8 вуліцаў (Крычаўская, Альшоўская, Старэцкая, Бясовіцкая, Лагавая і інш.), царква Раства Багародзіцы з званіцай, сынагога, карчма, вязьніца. Зь сярэдзіны XVIII ст. Радзівілаў — цэнтар Бярозаўскай воласьці Крычаўскага староства[3].

Пад уладай Расейскай імпэрыі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Плян мястэчка, канец XVIII ст.

У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772 год) Радзівілаў апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Клімавіцкім павеце[4]. Расейскія ўлады адразу ж[5] перайменавалі мястэчка ў Хоцімск[3] і падаравалі яго Р. Пацёмкіну. Паселішча ўваходзіла ў Крычаўскае графства. Згодна з рэвіскай сказкай 1779 году, у колішнім Радзівілаве было 63 хрысьціянскія і 42 юдэйскія дымы, Спаская царква, рымска- і грэцка-каталіцкія капліцы, сынагога[5]. На 1844 год — 139 двароў, дзейнічалі 2 царквы і касьцёл.

У 1860-я гады ў Хоцімску было 5 пенькатрапальных прадпрыемстваў, маслабойня, крупадзёрка, вінакурня і бровар. У 1880 годзе ў мястэчку было 274 дамы, дзейнічалі 2 царквы і 2 малітоўныя дамы, працавала народная вучэльня. Паводле вынікаў перапісу 1897 году — 416 двароў.

Найноўшы час[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Хоцімск абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала мястэчка разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе Хоцімск вярнулі БССР, дзе ён стаў цэнтрам раёну. 17 верасьня 1938 году паселішча атрымала афіцыйны статус пасёлку гарадзкога тыпу. У Другую сусьветную вайну з 15 жніўня 1941 да 26 верасьня 1943 году мястэчка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.

У 1994 годзе афіцыйна зацьвердзілі герб і сьцяг Хоцімску.

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дэмаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • ХVIII стагодзьдзе: 1779 год — 568 чал.[5]
  • ХIХ стагодзьдзе: 1844 год — 1828 чал.[6]; 1861 год — 1573 чал.; 1880 год — 1849 чал. (906 муж. і 943 жан.), у тым ліку 745 праваслаўных (365 муж. і 380 жан.), 1103 юдэяў (540 муж. і 563 жан.), 1 мужчына-каталік; 1897 год — 3030 чал.
  • ХХ стагодзьдзе: каля 1901 году — 3280 чал.[7]; 1908 год — 4185 чал., у тым ліку 17 шляхчіцаў, 47 купцоў, 42 духоўнага стану, 741 селянін і 3338 мяшчанаў; 1926 год — 2,9 тыс. чал.[8]; 1938 год — 3,2 тыс. чал.; 1999 год — 7852 чал. (3776 муж. і 4076 жан.), у тым ліку 6839 беларусаў (3273 муж. і 3566 жан.), 875 расейцаў (433 муж. і 442 жан.), 75 украінцаў (34 муж. і 41 жан.), 7 палякаў (1 муж. і 6 жан.)[9].
  • ХХI стагодзьдзе: 2001 год — 8 тыс. чал.[10]; 2004 год — 8 тыс. чал.; 2005 год — 6,8 тыс. чал.; 2006 год — 6,7 тыс. чал.; 2007 год — 6,7 тыс. чал.[11]; 2009 год — 7084 чал.[12] (перапіс); 2016 год — 6447 чал.[13]; 2017 год — 6300 чал.[1]

Адукацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Хоцімску працуюць 2 сярэднія, музычная, спартовая школы, школа-інтэрнат.

Культура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дзейнічаюць дом культуры, 2 бібліятэкі, дом рамёстваў.

Забудова[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Плян[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Забудова сучаснага мястэчка, галоўным чынам, хаты сядзібнага тыпу. У цэнтральнай частцы пабудаваныя 2—5-павярховыя дамы. Прамысловая зона разьмяшчаецца ў яго ўсходняй частцы.

Вуліцы і пляцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Афіцыйная назва Гістарычная назва
 ? Альшоўская вуліца
 ? Бясовіцкая вуліца
 ? Крычаўская вуліца
 ? Лагавая вуліца
 ? Старэцкая вуліца
 ? Рынак пляц

Эканоміка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Прадпрыемствы харчовай, будаўнічых матэрыялаў, прамысловасьці першаснай апрацоўкі лёну.

  • ААТ «Хоцімскі льнозавод»

Турыстычная інфармацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Траецкая царква-мураўёўка

Інфраструктура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дзейнічае Хоцімскі гістарычна-краязнаўчы музэй. Спыніцца можна ў местачковай гасьцініцы[14].

Славутасьці[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Забудова гістарычная (канец ХІХ — пачатак ХХ ст.; асобныя фрагмэнты)
  • Царква могілкавая (XIX ст.)
  • Царква Сьвятой Тройцы (2-я палова XIX ст.; мураўёўка)

Страчаная спадчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Касьцёл і кляштар бэрнардынаў (XVIII ст.)
  • Царква Раства Багародзіцы (XVIII ст.)

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б в Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
  2. ^ Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Магілёўская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2007. — 406 с. ISBN 978-985-458-159-0. (pdf) С. 288
  3. ^ а б в Мяцельскі А. Хоцімск // ВКЛ. Энцыкл. Т. 2. — Менск, 2005. С. 717.
  4. ^ Słownik geograficzny... T. I. — Warszawa, 1880. S. 601.
  5. ^ а б в Мяцельскі А. Радзівілаў // ВКЛ. Энцыкл. Т. 3. — Менск, 2010. С. 384.
  6. ^ Гарады і вёскі Беларусі. Энцыкл. Т. 7. Кн. 3. — Менск, 2009. С. 185.
  7. ^ Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб, 1890—1907.
  8. ^ Насельніцтва Хоцімскага раёна на Магілёўская абласная бібліятэка
  9. ^ Нацыянальны склад насельніцтва Хоцімскага раёна, Магілёўская абласная бібліятэка
  10. ^ БЭ. Т. 17. — Менск, 2003. С. 52.
  11. ^ Гарады і вёскі Беларусі. Энцыкл. Т. 7. Кн. 3. — Менск, 2009. С. 184.
  12. ^ Перепись населения — 2009. Могилевская область(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
  13. ^ Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
  14. ^ Туристская энциклопедия Беларуси. — Мн., 2007.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg Хоцімсксховішча мультымэдыйных матэрыялаў