Сьпіс помнікаў гісторыі і архітэктуры Беларусі, зруйнаваных уладамі СССР

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку

Русіфікацыя Беларусі, дакладней[1] маскалізацыя[2][3][4][5] або расеізацыя[6][7][8] — мэтанакіраваная палітыка сьвядомага адрыву беларускага народу ад гістарычных традыцыяў, роднай культуры і мовы і насаджэньня расейскай мовы і культуры[9].

Радыкальныя ідэі бальшавікоў пра сацыяльнае пераўтварэньне і ўрбаністычны прагрэс прывялі да руйнаваньня цэлых архітэктурных ансамбляў. Паводле савецкіх генэральных плянаў зьнішчаліся гістарычныя трасы вуліцаў, узводзілася тыповая шматпавярховая забудова без уліку гістарычных кампазыцыйных дамінантаў, відавых пэрспэктываў і сылюэту. Прагматызм і вульгарная ідэалягізацыя прывялі да ўтварэньня татальна абязьлічанага мескага асяродзьдзя[10].

У 1930-я гады ў СССР пад заклікам змаганьня супраць рэлігіі пачалося масавае зьнішчэньне сакральных будынкаў усіх канфэсіяў, многія зь якіх былі ўнікальнымі помнікамі гісторыі і архітэктуры. У выніку гэтага акту вандалізму савецкія ўлады зьнішчылі архітэктурных ансамблі старажытных манастыроў ў Віцебску, Воршы, Полацку, Амсьціславе і інш. У Магілёве з мэтай «сацыялістычнай рэканструкцыі» места за адну ноч узарвалі 9 помнікаў сакральнай архітэктуры. У паваенны час зьнішчэньне помнікаў архітэктуры працягвалася пад прыкрыцьцём генэральных плянаў аднаўленьня і рэканструцыі местаў. Найбольшыя страты сярод архітэктурнай спадчыны беларусы панесьлі ў 1960—1970-я гады. Пры гэтым, паводле гісторыка архітэктуры Аляксандра Лакоткі, адсутнічаюць выпадкі, каб мясцовыя жыхары палілі або расьцягвалі на бярвеньне зачыненыя і занядбаныя савецкімі ўладамі помнікі сакральнай архітэктуры[11].

Мастак Мікола Купава паказвае на тое, што ў часы савецкага панаваньня бальшавікі часьцей руйнавалі ня цэрквы-мураўёўкі, а старажытныя беларускія сьвятыні[12]. Напрыклад, у Воршы адзіная збудаваная расейскімі ўладамі царква-мураўёўка засталася некранутай, пры гэтым савецкія ўлады зьнішчылі чатыры царквы і два касьцёлы, якія зьяўляліся помнікамі архітэктуры барока часоў Вялікага Княства Літоўскага; у Шклове таксама захавалася толькі царква-мураўёўка, а пад руйнаваньне трапілі каштоўныя помнікі сакральнай архітэктуры магілёўскага барока і клясыцызму; у Магілёве захаваліся дзьве царквы-мураўёўкі, пры гэтым места страціла тры царквы і два касьцёлы, помнікі архітэктуры барока, а таксама тры царквы і касьцёл, помнікі архітэктуры клясыцызму. Падобная выпадкі таксама назіралася ў Лагойску, Койданаве, Дзісьне, Горадні і інш.

Амсьціслаўшчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Час пабудовы Час руйнаваньня Камэнтар Выява
Амсьціслаў Сынагога XVIII ст. па 1917 г. Помнік архітэктуры драўлянага барока
Amścisłaŭ, Kazimieraŭskaja Słabada. Амсьціслаў, Казімераўская Слабада (1912) (2).jpg
Амсьціслаў Царква Сьвятой Тройцы 1834 г. 1958 г. Помнік архітэктуры клясыцызму. Па апошняй вайне выгляд мураванай царквы зьнявечылі да непазнавальнасьці. У наш час будынак рэканструявалі пад царкву без аднаўленьня аўтэнтычнага выгляду
Amścisłaŭ, Paradnaja. Амсьціслаў, Парадная (1912).jpg
Фото путешествия по Беларуси 322.jpg
Амсьціслаў Манастыр Тупічэўскі. Царква Прачыстай Багародзіцы 1891—1895 гг. па 1945 г. Помнік архітэктуры нэабізантыйскага стылю
Amścisłaŭ, Tupičeŭščyna. Амсьціслаў, Тупічэўшчына (1905).jpg
Канічы Касьцёл Анёлаў-Ахоўнікаў 1912 г. па 1945 г. Па апошняй вайне муры касьцёла спрабавалі разарваць трактарамі на будаўнічыя матэрыялы. Але намеры зьдзейсьніліся толькі часткова — абваліліся толькі дзьве калёны ля ўваходу. У наш час знаходзіцца ў паўзруйнаваным стане
Крычаў Касьцёл Беззаганнага Зачацьця Найсьвяцейшай Панны Марыі 1855—1860 гг. па 1937 г. Помнік архітэктуры нэаготыкі. Да нашага часу ў перабудаваным выглядзе захавалася плябанія
Kryčaŭ, Rynak. Крычаў, Рынак (1901-18).jpg
Маляцічы Касьцёл Сьвятога Станіслава XVIII ст. 1934 г. Помнік архітэктуры барока
Malacičy. Маляцічы (1900).jpg
Радамля Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі 1835 г. 1930-я гг. Помнік архітэктуры клясыцызму
Radamla. Радамля (XX).jpg

Аршаншчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Час пабудовы Час руйнаваньня Камэнтар Выява
Ворша Кляштар трынітарыяў. Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы XVII ст. 1950-я гг. Помнік архітэктуры барока, які пацярпеў ад перабудовы пад царкву Маскоўскага патрыярахату. Захаваўся будынак кляштару
Vorša, Mahiloŭskaja. Ворша, Магілёўская (1901-18) (2).jpg
Ворша Кляштар францішканаў. Касьцёл Сьвятога Антонія 1680 г. 1970-я гг. Помнік архітэктуры раньняга барока. Захаваліся падмуркі і будынак кляштару
Vorša, Daminikanskaja-Franciškanski. Ворша, Дамініканская-Францішканскі (1945-49).jpg
Ворша Манастыр базылянаў. Царква Покрыва Багародзіцы 1774 г. 1969 г. Самабытны помнік архітэктуры віленскага барока з аўтэнтычным сьветлавым барабанам. Захаваліся падмуркі і будынак манастыра
Vorša, Muzejny. Ворша, Музэйны (1907).jpg
Ворша Манастыр Куцеінскі Прачыстай Багародзіцы 1631 г. 1930-я гг. Помнік архітэктуры барока
Vorša, Kuciejna. Ворша, Куцейна (1901-18) (2).jpg
Ворша Царква Раства Багародзіцы 1631 г. 1959 г. Помнік архітэктуры барока. У наш час царкву адбудавалі ў зьмененым выглядзе: замест купалоў-банькаў паставілі маскоўскія цыбуліны
Vorša, Zaaršyńnie. Ворша, Зааршыньне (1901-18).jpg
Church in Vorša.JPG
Ворша Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла XVIII ст. 1970-я гг. Помнік архітэктуры драўлянага барока
Vorša, Słabadzkaja. Ворша, Слабадзкая (1941).jpg
Абольцы Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі 1809 г. 1960 г.[13] Помнік архітэктуры драўлянага клясыцызму
Abolcy. Абольцы (K. Skurevič, 1914).jpg
Бобр Царква XIX ст. 1930-я гг. Помнік архітэктуры драўлянага клясыцызму
Bobr, Mahiloŭskaja. Бобр, Магілёўская (1901-17).jpg
Быхаў Касьцёл Беззаганнага Зачацьця Найсьвяцейшай Панны Марыі XVIII ст. 1930—1960-я гг. Помнік архітэктуры клясыцызму
Bychaŭ, Kaścielnaja. Быхаў, Касьцельная (1905).jpg
Бялынічы Кляштар кармэлітаў. Касьцёл Маці Божай Шкаплернай 1742—1763 гг. 1960-я гг. Помнік архітэктуры барока. У выніку разбудовы і перабудовы пад царкву ў 1860-я набыў дзьве бакавыя вежы і барабан
Białyničy, Rynak. Бялынічы, Рынак (1901-10).jpg
Глухі Царква Сьвятога Мікалая 1752 г. 1962 г.[14] Помнік архітэктуры драўлянага барока
Hłuchi. Глухі (XIX).jpg
Дуброўна Кляштар бэрнардынаў. Касьцёл XVII ст. па 1917 г. Помнік архітэктуры барока. Захаваўся будынак кляштару
Dubroŭna, Aršanskaja. Дуброўна, Аршанская (XVIII).jpg
Дуброўна Палац Любамірскіх XVIII ст. па 1945 г. Помнік архітэктуры барока
Dubroŭna, Lubamirski. Дуброўна, Любамірскі (1920-39).jpg
Магілёў Касьцёл Сьвятога Казімера (Фарны) 1604 г. 1950-я гг. Помнік архітэктуры барока і клясыцызму, зьнявечаны да непазнавальнасьці
Mahiloŭ, Farny. Магілёў, Фарны (1913) (2).jpg
Church of Saint Casimir, Mahiloŭ (2009).jpg
Магілёў Кляштар бэрнардынаў. Касьцёл Сьвятога Антонія 1720-я гг. 1950-я гг. Помнік архітэктуры барока, часткова зруйнаваны расейскімі ўладамі. Захаваліся падмуркі
Mahiloŭ, Školišča. Магілёў, Школішча (1860-69).jpg
Mahiloŭ, Školišča. Магілёў, Школішча (1901-17).jpg
Магілёў Калегіюм езуітаў. Касьцёл Сьвятога Францішка Ксавэрыя і Анёлаў-Ахоўнікаў 1699—1725 гг. 1950-я гг. Помнік архітэктуры барока. Захаваліся падмуркі і фрагмэнт будынка кляштару
Mahiloŭ, Teatralny-Škłoŭskaja. Магілёў, Тэатральны-Шклоўская (1901-17).jpg
Магілёў Манастыр Сьвятога Спаса. Царква Сьвятога Спаса 1740—1762 гг. па 1945 г. Помнік архітэктуры віленскага барока з адметным пяцікупальлем
Mahiloŭ, Spaski. Магілёў, Спаскі (1901-17) (2).jpg
Магілёў Манастыр Божага Яўленьня 1633—1636 гг. 1952 г.[15] Помнік архітэктуры барока
Mahiloŭ, Škłoŭskaja-Bohajaŭlenski. Магілёў, Шклоўская-Богаяўленскі (1909).jpg
Магілёў Ратуша 1679—1681 гг. 1957 г. Помнік архітэктуры барока. У наш час будынак аднавілі
Mahiloŭskaja ratuša. Магілёўская ратуша (1871).jpg
City Hall, Mahiloŭ.jpg
Магілёў Царква Покрыва Багародзіцы 1680 г. па 1945 г. Помнік архітэктуры барока, перабудаваны расейскімі ўладамі ў стылі клясыцызм
Mahiloŭ, Pakroŭskaja. Магілёў, Пакроўская (1901-17) (3).jpg
Магілёў Царква Прачыстай Багародзіцы 1673 г. па 1945 г. Помнік архітэктуры барока
Mahiloŭ, Pračyścienskaja. Магілёў, Прачысьценская (1901-18).jpg
Магілёў Царква Сьвятога Ёсіфа 1780—1798 гг. 1937 г. Помнік архітэктуры клясыцызму
Mahiloŭ, Saborny. Магілёў, Саборны (1901-18).jpg
Магілёў Царква Сьвятой Тройцы XVIII ст. па 1917 г. Помнік архітэктуры клясыцызму
Mahiloŭ, Łupałava-Traječča. Магілёў, Лупалава-Траечча (1915) (3).jpg
Магілёў Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла XVIII ст. па 1945 г. Помнік архітэктуры клясыцызму
Mahiloŭ, Pietrapaŭłaŭskaja. Магілёў, Петрапаўлаўская (1912).jpg
Старасельле Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы XVIII ст. 1939 г. Помнік архітэктуры драўлянага барока
Starasielle. Старасельле (XX).jpg
Фашчаўка Касьцёл Спасланьня Сьвятога Духа 1765 г. 1970-я гг. Помнік архітэктуры віленскага барока
Faščaǔka. Фашчаўка (N. Orda, 1877).jpg
Чавусы Кляштар кармэлітаў. Касьцёл 1653 г. 1930-я гг. Помнік архітэктуры барока, які пацярпеў ад перабудовы пад царкву Маскоўскага патрыярхату
Čavusy, Rynak. Чавусы, Рынак (1905) (2).jpg
Чарэя Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла 1600 г. 1930-я гг. Помнік архітэктуры барока
Čareja. Чарэя (1913).jpg
Шклоў Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла XIX ст. па 1945 г. Помнік архітэктуры драўлянага клясыцызму
Škłoŭ, Vialikaje Zarečča. Шклоў, Вялікае Зарэчча (A. Viner, 1939) (3).jpg
Шклоў Царква Ўваскрасеньня Хрыстова XVII ст. па 1945 г. Помнік архітэктуры барока
Škłoŭ, Zamkavaja. Шклоў, Замкавая (1940-49).jpg

Ашмяншчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Час пабудовы Час руйнаваньня Камэнтар Выява
Беніца Калёна ў гонар Канстытуцыі 3 траўня 1791 XVIII ст. па 1939 г. Помнік архітэктуры барока
Bienica. Беніца (1916).jpg
Весялуха Касьцёл Сьвятога Юрыя пач. XIX ст. 1950-я гг. Помнік народнага драўлянага дойлідзтва. Сьвятыню разабралі на клюб у суседняй вёсцы Слабодка. Захаваліся рэшткі падмуркаў[16]
Viesiałucha. Весялуха (1930).jpg
Вялейка Стары касьцёл 1863 г. 1950-я гг. Помнік архітэктуры клясыцызму. Мураваны касьцёл пацярпеў ад маскоўскай перабудовы. Па Другой сусьветнай вайне помнік зруйнавалі
Vialejka, Asipaŭskaja. Вялейка, Асіпаўская (1900).jpg
Жосна Старая Капліца XVII ст. 1950-я гг. Помнік архітэктуры рэнэсансу. Капліцу ўзарвалі, часткова захавалася сьцяна галоўнага фасаду[17]
Іўе Памятная капліца XVIII ст. па 1945 г. Помнік архітэктуры барока. Стаяла на Віленскім гасьцінцы
Iŭje, Vilenski. Іўе, Віленскі (1930-39).jpg
Куранец Касьцёл Беззаганнага Зачацьця Найсьвяцейшай Панны Марыі 1810 г. па 1945 г. Помнік архітэктуры драўлянага клясыцызму. Касьцёл разабралі па апошняй вайне і збудавалі на яго месцы калгасную кантору[18]
Kuraniec, Miadzielskaja. Куранец, Мядзельская (1900).jpg
Сэрвач Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі 1852 г. 1950-я гг. Помнік архітэктуры драўлянага клясыцызму. Касьцёл разабралі ў 1950-я гады[19]
Vialikaja Servač. Вялікая Сэрвач (1900).jpg

Берасьцейшчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Час пабудовы Час руйнаваньня Камэнтар Выява
Берасьце Калегіюм езуітаў. Касьцёл Езуса і Сьвятога Казімера 1653—1659 гг. 1840 г., 1945—1946 гг. Помнік архітэктуры барока, часткова зруйнаваны расейскімі ўладамі пры будаваньні Берасьцейскай фартэцыі. Па апошняй вайне будынкі разабралі дзеля патрэбаў вайсковага гарнізону. Захаваліся падмуркі
Bieraście, Rynak-Kavalskaja. Берасьце, Рынак-Кавальская (1833).jpg
Bieraście, Rynak-Kavalskaja. Берасьце, Рынак-Кавальская (1930).jpg
Берасьце Кляштар брыгітак. Касьцёл Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Панны Марыі 1751 г. 1840 г., па 1945 г. Помнік архітэктуры барока, часткова зруйнаваны расейскімі ўладамі пры будаваньні Берасьцейскай фартэцыі
Bieraście, Pieski. Берасьце, Пескі (1831).jpg
Bieraście, Pieski. Берасьце, Пескі (1931).jpg
Берасьце Манастыр базылянаў. Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла 1773 г. 1840 г., 1950-я гг. Помнік архітэктуры віленскага барока, часткова зруйнаваны расейскімі ўладамі пры будаваньні Берасьцейскай фартэцыі. Захаваліся руіны (г.зв. «Белы палац»)
Bieraście, Bazylanskaja. Берасьце, Базылянская (1835).jpg
Bieraście, Bazylanskaja. Берасьце, Базылянская (1929).jpg
Руины Белого Дворца.jpg
Берасьце Кляштар бэрнардынаў. Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля 1665 г. 1840 г., 1950-я гг. Помнік архітэктуры барока, часткова зруйнаваны расейскімі ўладамі пры будаваньні Берасьцейскай фартэцыі. Захаваліся руіны
Bieraście, Bernardynski. Берасьце, Бэрнардынскі (1830).jpg
Крынкі Царква Сьвятога Мікалая 1767 г. 1963 г.[20] Помнік архітэктуры драўлянага барока
Krynki. Крынкі (1920-49).jpg
Пружаны Царква Раства Багародзіцы (касьцёл) 1857—1882 гг. 1950-я гг. Помнік архітэктуры клясыцызму
Pružany, Zamkavaja. Пружаны, Замкавая (1919-39).jpg
Таракань (Імянін) Манастыр Яўленьня Гасподняга. Царква Яўленьня Гасподняга 1710 г. па 1945 г. Помнік архітэктуры віленскага барока
Tarakań. Таракань (1901-39).jpg

Браслаўшчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Час пабудовы Час руйнаваньня Камэнтар Выява
Друя Кляштар дамініканаў. Брама-званіца 1767 г. па 1945 г. Помнік архітэктуры віленскага барока
Druja, Daminikanskaja. Друя, Дамініканская (J. Bułhak, 1919-39).jpg

Ваўкавышчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Час пабудовы Час руйнаваньня Камэнтар Выява
Рось Палац Патоцкіх XVIII ст. па 1945 г. Помнік архітэктуры клясыцызму
Roś, Patocki. Рось, Патоцкі (N. Orda, 7.06.1877).jpg
Сьвіслач Абэліск у гонар Сьвіслацкага кірмашу XVIII ст. 1939 г.[21] Помнік архітэктуры клясыцызму
Śvisłač, Rynak. Сьвіслач, Рынак (1919-39) (2).jpg

Віцебшчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Час пабудовы Час руйнаваньня Камэнтар Выява
Віцебск Калегіюм езуітаў. Касьцёл Сьвятога Язэпа 1737—1768 1872, 1956 Помнік архітэктуры барока, які пацярпеў ад перабудовы пад царкву Маскоўскага патрыярхату
Viciebsk, Vialikaja-Zadunaŭskaja. Віцебск, Вялікая-Задунаўская (1865) (2).jpg
Viciebsk, Vialikaja-Zadunaŭskaja. Віцебск, Вялікая-Задунаўская (1910).jpg
Віцебск Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Фарны) 1749 1860-я, 1957 Помнік архітэктуры віленскага барока, часткова зруйнаваны расейскімі ўладамі
Viciebsk, Fara. Віцебск, Фара (J. Pieška, 1800).jpg
Віцебск Кляштар бэрнардынаў. Касьцёл Сьвятога Антонія 1737—1768 1950-я Помнік архітэктуры віленскага барока
Viciebsk, Rynak-Vialikaja. Віцебск, Рынак-Вялікая (1910) (1).jpg
Віцебск Кляштар піяраў. Касьцёл Маці Божай Шкаплернай 1753 па 1918 Помнік архітэктуры барока
Viciebsk, Pijarskaja. Віцебск, Піярская (1901-18).jpg
Віцебск Манастыр базылянаў. Царква Прачыстай Багародзіцы 1743—1777 1936 Помнік архітэктуры віленскага барока, перабудаваны ў стылі клясыцызм расейскімі ўладамі. У наш час царкву аднавілі ў перабудаваным выглядзе
Viciebsk, Pračyścienskaja. Віцебск, Прачысьценская (J. Pieška, 1800).jpg
Усьпенскі сабор.jpg
Віцебск Манастыр Сьвятой Тройцы. Царква Сьвятой Тройцы 1690 1920-я Помнік архітэктуры драўлянага барока
Viciebsk, Markaŭščyna-Trajeckaja. Віцебск, Маркаўшчына-Траецкая (I. Trutnev, 1866).jpg
Віцебск Манастыр Сьвятой Тройцы. Царква Сьвятога Мікалая 1730 1920-я Помнік архітэктуры драўлянага барока
Viciebsk, Markaŭščyna-Mikolskaja. Віцебск, Маркаўшчына-Мікольская (1911).jpg
Віцебск Манастыр Сьвятой Тройцы. Царква Сьвятой Параскевы Пятніцы 1730 1920-я Помнік архітэктуры драўлянага барока
Viciebsk, Šydłoŭščyna. Віцебск, Шыдлоўшчына (1911).jpg
Віцебск Сынагога Харальная 1830—1840-я 1950-я Помнік архітэктуры клясыцызму
Viciebsk, Charalnaja synagoga. Віцебск, Харальная сынагога (1904).jpg
Віцебск Царква Божага Яўленьня 1805 па 1945 Помнік архітэктуры барокавага клясыцызму
Viciebsk, Bohajaŭlenskaja. Віцебск, Богаяўленская (1901-18).jpg
Віцебск Царква Зьвеставаньня Багародзіцы XII ст. 1961 Помнік віцебскай школы дойлідзтва. Спазнала некалькі перабудоваў, у тым ліку ў стылі віленскага барока. Страціла рысы гэтага стылю ў выніку маскоўскай перабудовы. У наш час сьвятыню аднавілі ў гіпатэтычна рэканструяваным першасным выглядзе
Viciebsk, Źviestavańnia. Віцебск, Зьвеставаньня (1833).jpg
Viciebsk, Źviestavańnia. Віцебск, Зьвеставаньня (1883).jpg
Віцебск Царква Раства Хрыстова 1810 па 1945 Помнік архітэктуры клясыцызму, які пацярпеў ад маскоўскай перабудовы
Viciebsk, Zaručaŭje. Віцебск, Заручаўе (1844).jpg
Віцебск Царква Сьвятога Духа XVII ст., XVIII ст. 1962 Помнік архітэктуры віленскага барока, які пацярпеў ад маскоўскай перабудовы.
Viciebsk, Duchaŭskaja. Віцебск, Духаўская (J. Pieška, 1800).jpg
Viciebsk, Duchaŭskaja. Віцебск, Духаўская (1914).jpg
Віцебск Царква Сьвятога Спаса 1819 па 1945 Помнік архітэктуры клясыцызму
Viciebsk, Spaskaja. Віцебск, Спаская (1920-29).jpg
Віцебск Царква Сьвятога Яна Хрысьціцеля 1816 па 1945 Помнік архітэктуры клясыцызму, які пацярпеў ад маскоўскай перабудовы
Viciebsk, Zadunaŭje. Віцебск, Задунаўе (1818).jpg
Viciebsk, Zadunaŭje. Віцебск, Задунаўе (1878).jpg
Віцебск Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла 1737—1768 па 1945 Помнік архітэктуры віленскага барока
Viciebsk, Zadźvińnie-Piatroŭskaja. Віцебск, Задзьвіньне-Пятроўская (1900).jpg
Віцебск Царква Ўваскрасеньня Хрыстова (Заручаўская) 1771—1777 па 1945 Помнік архітэктуры віленскага барока
Viciebsk, Zaručaŭskaja. Віцебск, Заручаўская (1901-18).jpg
Віцебск Царква Ўваскрасеньня Хрыстова (Рынкавая) 1772 1936 Помнік архітэктуры віленскага барока, перабудаваны ў стылі клясыцызм расейскімі ўладамі. У наш час царкву аднавілі ў першасных архітэктурных формах зь зьмяненьнем матэрыялу і колеру пакрыцьця купалоў
Viciebsk, Rynkavaja. Віцебск, Рынкавая (J. Pieška, 1800).jpg
Viciebsk, Rynkavaja. Віцебск, Рынкавая (S. Prokudin-Gorsky, 1912).jpg
Свято-Воскресенская церковь в Витебске 2.JPG
Віцебск Царква Ўзьвіжаньня Сьвятога Крыжа 1806—1816 па 1945 Помнік архітэктуры барока
Viciebsk, Smalenskaja. Віцебск, Смаленская (1941).jpg
Дабрамысьлі Касьцёл 1754 1941 Помнік архітэктуры барока, які пацярпеў ад маскоўскай перабудовы
Dabramyśli, Rynak. Дабрамысьлі, Рынак (A. Kabiščar-Jakierson, 1925).jpg
Лёзна Царква Ўваскрасеньня Хрыстова 1786 1961 Помнік архітэктуры барока, які пацярпеў ад маскоўскай перабудовы
Lozna, Babinavickaja. Лёзна, Бабінавіцкая (1944-49).jpg
Сенна Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы 1772 17.09.1962 Помнік архітэктуры віленскага барока
Sienna, Rynak. Сенна, Рынак (1913).jpg
Тадулін (Янавічы) Манастыр Прачыстай Багародзіцы. Царква Прачыстай Багародзіцы XVIII ст. па 1945 Помнік архітэктуры віленскага барока. Пацярпела ад маскоўскай перабудовы
Janavičy, Tadulin. Янавічы, Тадулін (1901-17).jpg

Гарадзеншчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Час пабудовы Час руйнаваньня Камэнтар Выява
Горадня Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі (Фара Вітаўта) 1584—1587 г. 29.11.1961 г. Помнік архітэктуры готыкі і рэнэсансу. Дзеля зьнішчэньня сьвятыні ў Горадню запрасілі падрыўную каманду зь Ленінграду, якая атрымала грашовую прэмію, баян і падзяку ўладаў[22]. Захаваліся падмуркі
Horadnia, Fara Vitaŭta. Горадня, Фара Вітаўта (1935).jpg
Горадня Кляштар бэрнардынак. Касьцёл Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі XVII ст. па 1945 г. Помнік архітэктуры барока
Horadnia, Klaštarnaja. Горадня, Кляштарная (N. Orda, 1860-77).jpg
Горадня Палац Радзівілаў XVIII ст. 1946 г. Помнік архітэктуры барока
Horadnia, Radzivił. Горадня, Радзівіл (03.1926).jpg
Горадня Ратуша XVIII ст. 1946 г. Помнік архітэктуры клясыцызму
Haradzienskaja ratuša. Гарадзенская ратуша (1901-14).jpg
Сапоцкін Царква Прачыстай Багародзіцы 1780 г. 1970-я гг. Помнік архітэктуры клясыцызму
Sapockin. Сапоцкін (1930-39).jpg

Лідчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Час пабудовы Час руйнаваньня Камэнтар Выява
Гайцюнішкі Капліца-пахавальня Нонхартаў 1633 па 1945 Помнік архітэктуры рэнэсансу, часткова зруйнаваны
Hajciuniški. Гайцюнішкі (J. Bułhak, 1934).jpg

Мазыршчына (Усходняе Палесьсе)[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Час пабудовы Час руйнаваньня Камэнтар Выява
Мазыр Кляштар цыстэрыянаў. Касьцёл 1711 па 1917 Помнік архітэктуры барока, зьнявечаны пры перабудове пад мэблевую фабрыку
Mazyr, Kimbaraŭka. Мазыр, Кімбараўка (Szulman, 1916).jpg
Нароўля Капліца-пахавальня Горватаў XIX ст. 1930-я Помнік архітэктуры нэаготыкі
Naroŭla, Horvat. Нароўля, Горват (1914) (14).jpg
Петрыкаў Царква Ўваскрасеньня Хрыстова 1846 па 1917 Помнік архітэктуры клясыцызму
Pietrykaŭ, Rynak. Петрыкаў, Рынак (1944-49).jpg

Меншчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Час пабудовы Час руйнаваньня Камэнтар Выява
Менск Замчышча XI ст. 1950-я гг. Помнік археалёгіі. Па апошняй вайне гару скапалі і вывезьлі за межы места
Miensk, Zamčyšča. Менск, Замчышча (1903).jpg
Менск Калегіюм езуітаў. Касьцёл Імя Найсьвяцейшай Панны Марыі 1700—1710 гг. 1951 г. Помнік архітэктуры барока, часткова зруйнаваны пры перабудове пад спартовы комплекс. У наш час сьвятыні вярнулі аўтэнтычны выгляд
Miensk, Katedra. Менск, Катэдра (1902).jpg
Менск Калегіюм езуітаў. Вежа і кляштарныя будынкі 1700—1710 гг. 1951 г., 1968 г. Помнік архітэктуры барока. Да нашага часу ў перабудаваным выглядзе захаваўся будынак налева ад касьцёла
Miensk, Vysoki Rynak-Kojdanaŭskaja. Менск, Высокі Рынак-Койданаўская (K. Biske, 1918).jpg
Менск Капліца Юбілейная 1826 г. па 1947 г. Помнік архітэктуры клясыцызму
Miensk, Jubilejny. Менск, Юбілейны (M. Astankovič, 1903) (2).jpg
Менск Кляштар бэнэдыктынак. Касьцёл Сьвятога Войцеха 1647—1649 гг. па 1945 г. Набыў асобныя рысы віленскага барока ў выніку перабудовы паводле праекту Т. Раманоўскага. Пацярпеў ад маскоўскай перабудовы. Да нашага часу захаваліся падмуркі
Miensk, Zboravaja. Менск, Зборавая (1871).jpg
Miensk, Zboravaja. Менск, Зборавая (1905).jpg
Менск Кляштар дамініканаў. Касьцёл Сьвятога Тамаша Аквінскага XVII ст. 1950 г. Помнік архітэктуры барока, часткова зруйнаваны расейскімі ўладамі. Да нашага часу захаваліся падмуркі
Miensk, Daminikanskaja. Менск, Дамініканская (XIX) (2).jpg
Miensk, Daminikanskaja. Менск, Дамініканская (1901-19).jpg
Менск Няміга XVII—XIX стагодзьдзі 1970-я гг. Рэшту гістарычнай Нямігі — падмуркі будынкаў, што знаходзілася на левым баку вуліцы — зьнішчылі ў 2005—2009 пры будаваньні паркінгу і двух гандлёвых цэнтраў
Miensk, Niamiha. Менск, Няміга (1923).jpg
Менск Сынагога Халодная XVI ст. 1965—1966 гг. Помнік архітэктуры готыкі і рэнэсансу
Miensk, Chałodnaja synagoga. Менск, Халодная сынагога (1903).jpg
Менск Сынагога Харальная 1906 г. 1950-я г. Помнік архітэктуры маўрытанскага стылю. Па апошняй вайне фасад будынка перабудавалі да непазнавальнасьці
Miensk, Charalnaja synagoga. Менск, Харальная сынагога (1918).jpg
Менск Тэатар мескі 1781 г. 1984 г. У 2004—2007 гадох на месцы зьнішчанага тэатру збудавалі новы будынак, які ў агульных рысах паўтарае існы да Другой Сусьветнай вайны гатэль Эўропа, што месьціўся направа ад тэатру
Miensk, Radzivił. Менск, Радзівіл (1800).jpg
Менск Царква Сьвятога Духа XVII ст. 1936 г. Помнік архітэктуры барока, які пацярпеў ад маскоўскай перабудовы. У наш час царкву аднавілі ў першасным выглядзе
Miensk, Vysoki Rynak-Daminikanskaja. Менск, Высокі Рынак-Дамініканская (1843) (6).jpg
Belarus-Minsk-Church of Holy Spirit03.jpg
Царква Святога Духа Мінск.jpg
Менск Царква Маці Божай Казанскай 1912—1914 гг. 1936 г. Помнік архітэктуры нэабізантыйскага стылю
Miensk, Karaleŭski. Менск, Каралеўскі (1907).jpg
Воўкавічы Касьцёл Сэрца Езуса і Найсьвяцейшай Панны Марыі 1904 г. 1950-я гг. Помнік архітэктуры нэараманскага стылю
Voŭkavičy. Воўкавічы (9.11.1904).jpg
Гайна Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі 1781 г. па 1945 г. Помнік архітэктуры віленскага барока
Hajna. Гайна (1900).jpg
Койданаў Замак. Кальвінскі збор 1613—1621 гг. 1930—1950-я гг. Помнік архітэктуры рэнэсансу
Kojdanaŭski zamak. Койданаўскі замак (1900) .jpg
Койданаў Касьцёл Сьвятой Ганны XVIII ст. па 1917 г. Помнік архітэктуры драўлянага барока, зьнявечаны ў выніку перабудоваў
Kojdanaŭ, Plabanskaja. Койданаў, Плябанская (1914).jpg
Лагойск Касьцёл Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і Сьвятога Казімера 1787—1793 гг. 1950-я гг. Помнік архітэктуры клясыцызму
Łahojsk, Pleščanickaja. Лагойск, Плешчаніцкая (J. Tyškievič, 1873).jpg
Маладэчна Кляштар трынітарыяў. Касьцёл Сьвятога Казімера XVIII ст., 1823 г. па 1945 г. Помнік архітэктуры барока (кляштар) і клясыцызму (касьцёл). Касьцёл разабралі дзеля пабудовы ліцейнага цэху станкабудаўнічага заводу. Часткова захаваліся сьцены бакавых фасадаў касьцёла і будынак кляштару[23]
Maładečna, Zamkavaja. Маладэчна, Замкавая (1930).jpg
Ракаў Манастыр базылянаў XVIII ст. 1960-я гг. Помнік архітэктуры барока і драўлянага клясыцызму
Rakaŭ, Ukryžy. Ракаў, Укрыжы (1944-49).jpg
Рубяжэвічы Касьцёл Сьвятога Антонія Падуанскага 1799 г. 1972 г. Помнік архітэктуры драўлянага барока
Rubiaževičy, Staŭpieckaja. Рубяжэвічы, Стаўпецкая (1900) (2).jpg
Стоўпцы Кляштар дамініканаў. Касьцёл Сьвятога Казімера 1640 г. па 1945 г. Помнік архітэктуры барока, які пацярпеў ад перабудовы пад царкву Маскоўскага патрыярхату
Stoŭpcy, Kaścielny. Стоўпцы, Касьцельны (1933-39).jpg
Сьвіслач Касьцёл XVIII ст. канец 1920-х гг. Помнік архітэктуры драўлянага барока
Śvisłač. Сьвіслач (1901-17).jpg
Сьмілавічы Кляштар місіянэраў. Касьцёл Сьвятога Вінцэнта 1767—1791 гг. па 1945 г. Помнік архітэктуры віленскага барока
Śmiłavičy. Сьмілавічы (N. Orda, 1864-76).jpg

Наваградчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Час пабудовы Час руйнаваньня Камэнтар Выява
Наваградак Сынагога Вялікая XVII ст. 1964 Помнік архітэктуры барока
Navahradak, Synagogalny. Наваградак, Сынагогальны (J. Bułhak, 1930).jpg
Асташын Кальвінскі збор XVII ст. 1950-я Помнік архітэктуры барока
Astašyn. Асташын (J. Bułhak, 1905-11).jpg
Клецак Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы 1550-я 1950-я Помнік архітэктуры барока. Захавалася частка заходняй сьцяны
Klecak, Fara. Клецак, Фара (1930).jpg
Klecak, Fara (20.03.2009).jpg
Клецак Сынагога Вялікая XVIII ст. па 1945 Помнік архітэктуры барока
Kleckaja synagoga. Клецкая сынагога (1930).jpg
Ляхавічы Касьцёл Узвышэньня Сьвятога Крыжа XVII ст. 1960-я Помнік архітэктуры барока, які пацярпеў ад перабудовы пад царкву Маскоўскага патрыярхату
Lachavičy. Ляхавічы (1928).jpg
Нясьвіж Капліца Сьвятога Ізыдора 1626 па 1945 Помнік архітэктуры барока
Niaśviž, Novaje Miesta, Izydorskaja. Нясьвіж, Новае Места, Ізыдорская (1901-39).jpg
Нясьвіж Кляштар бэрнардынаў. Касьцёл Сьвятой Кацярыны 1802—1822 1870, 1960-я[15] Помнік архітэктуры барока, які пацярпеў ад перабудовы пад царкву Маскоўскага патрыярхату
Niaśviž, Bernardynskaja. Нясьвіж, Бэрнардынская (1876-83).jpg
Niaśviž, Bernardynskaja. Нясьвіж, Бэрнардынская (1901-17) (2).jpg
Нясьвіж Кляштар дамініканаў. Касьцёл Сьвятога Яна XVII ст. 1860-я, 1950-я Помнік архітэктуры барока, часткова зруйнаваны расейскімі ўладамі
Niaśviž, Daminikanskaja. Нясьвіж, Дамініканская (XIX).jpg
Niaśviž, Daminikanskaja. Нясьвіж, Дамініканская (1906-14).jpg
Нясьвіж Сынагога Вялікая XVII ст. па 1945 Помнік архітэктуры барока
Niaśviž, Školišča. Нясьвіж, Школішча (1919-39) (2).jpg
Шчорсы Палац Храптовічаў 1770—1776 1950-я Помнік архітэктуры клясыцызму
Ščorsy, Chraptovič. Шчорсы, Храптовіч (1905).jpg

Панізоўе (Рэчыччына)[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Час пабудовы Час руйнаваньня Камэнтар Выява
Бабруйск Касьцёл Беззаганнага Зачацьця Найсьвяцейшай Панны Марыі 1906 1968 Помнік архітэктуры нэаготыкі. Па апошняй вайне фасад будынка часткова зруйнавалі
Babrujsk, Kaścielnaja. Бабруйск, Касьцельная (1901-19) (2).jpg
Babrujsk-Maryja catholic church-1.JPG
Гомель Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі 1822 1938 Помнік архітэктуры клясыцызму
Homiel, Rynak-Kaścielny. Гомель, Рынак-Касьцельны (1908).jpg
Гомель Сынагога Вялікая 1828—1833 1930-я Помнік архітэктуры клясыцызму
Homielskaja synagoga. Гомельская сынагога (1901-17).jpg
Гомель Царква Сьвятога Спаса 1901 1960-я Помнік архітэктуры нэабізантыйскага стылю
Homiel, Zamkavaja-Iryninskaja. Гомель, Замкавая-Ірынінская (1901-17).jpg
Гомель Царква Сьвятой Тройцы 1824—1833 1960-я Помнік архітэктуры клясыцызму
Homiel, Trajeckaja. Гомель, Траецкая (1911).jpg
Грушнае Царква Покрыва Багародзіцы 1764 1936 Помнік архітэктуры драўлянага барока
Hrušnaje. Грушнае (XX).jpg
Парычы Царква Сьвятога Духа 1819 да 1941 Помнік архітэктуры клясыцызму
Paryčy. Парычы (XIX).jpg
Хойнікі Капліца-пахавальня Прозараў XIX ст. па 1917 Помнік архітэктуры нэаготыкі
Chojniki, Prozar. Хойнікі, Прозар (I. Sierbaŭ, 1912).jpg
Хойнікі Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі 1863 па 1917 Помнік архітэктуры нэаготыкі
Chojniki, Rynak. Хойнікі, Рынак (I. Sierbaŭ, 1912).jpg
Чачэрск Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы 1784 1950-я[15] Помнік архітэктуры клясыцызму
Čačersk, Zamkavaja-Trajecki. Чачэрск, Замкавая-Траецкі.jpg
Чачэрск Царква Раства Багародзіцы 1780 па 1945 Помнік архітэктуры клясыцызму
Čačersk, Zamkavaja-Baharodzickaja. Чачэрск, Замкавая-Багародзіцкая.jpg
Чачэрск Царква Ўшэсьця Гасподняга 1780-я па 1945 Помнік архітэктуры клясыцызму
Чонкі Манастыр Сьвятога Макарыя 1775 па 1917 Помнік архітэктуры драўлянага клясыцызму
Homiel, Čonki. Гомель, Чонкі (1909).jpg

Піншчына (Заходняе Палесьсе)[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Час пабудовы Час руйнаваньня Камэнтар Выява
Пінск Калегіюм езуітаў. Касьцёл Сьвятога Станіслава 1635—1648 гг. 1956 г.[24] Набыў асобныя рысы віленскага барока ў выніку перабудовы паводле праекту Я. Тупальта
Pinsk, Katedra. Пінск, Катэдра (1930-39) (2).jpg
Пінск Кляштар дамініканаў. Касьцёл Сьвятога Дамініка 1787 г. 1947 г. Помнік архітэктуры барока. У наш час на месцы касьцёла збудавалі новую царкву Маскоўскага патрыярхату
Pinsk, Daminikanskaja. Пінск, Дамініканская (1919-39).jpg
Пінск Сынагога Вялікая 1616 г. 1960-я гг. Помнік архітэктуры барока
Pinskaja synagoga. Пінская сынагога (1917).jpg
Гарадзішча Кляштар бэнэдыктынаў. Касьцёл Сьвятой Ганны 1774 г. па 1944 г. Помнік архітэктуры барока
Haradzišča. Гарадзішча (N. Orda, 1875).jpg
Дзераўная Царква Сьвятога Ільлі Прарока XVIII ст. па 1939 г., 1967 г.[25] Помнік архітэктуры драўлянага барока
Dzieraŭnaja, Ćvintar. Дзераўная, Цьвінтар (1901-39).jpg
Лунін Касьцёл 1794 г. па 1945 г. Помнік архітэктуры барока
Łunin. Лунін (1930-39).jpg
Моладава Палацава-паркавы ансамбль Скірмунтаў XVIII ст. па 1945 г.[26] Помнік архітэктуры клясыцызму
Moładaŭ, Skirmunt. Моладаў, Скірмунт (N. Orda, 11.06.1864) .jpg
Столін Касьцёл XIX ст. па 1945 г. Помнік архітэктуры клясыцызму, які пацярпеў ад перабудовы пад царкву Маскоўскага патрыярхату
Stolin, Kaścielny. Столін, Касьцельны (1914).jpg
Stolin, Kaścielny. Столін, Касьцельны (K. Niedabitoŭski, 1936).jpg
Хомск Царква Покрыва Багародзіцы XIX ст. па 1954 г.[27] Помнік архітэктуры клясыцызму
Chomsk. Хомск (1901-39).jpg

Полаччына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Час пабудовы Час руйнаваньня Камэнтар Выява
Полацак Калегіюм езуітаў. Касьцёл Сьвятога Стэфана 1745 г. 1964 г.[15] Помнік архітэктуры віленскага барока
Połacak, Rynak. Полацак, Рынак (3.06.1910) (2).jpg
Полацак Магілы Гасподняй і Францішка Ксавэрыя 1786 г. па 1918 г. Помнік архітэктуры барока
Połacak, Ksaveryja. Полацак, Ксавэрыя (W. Kobell, 18.08.1812).jpg
Полацак Кляштар бэрнардынаў. Касьцёл Сьвятой Ганны 1758 г. па 1945 г. Помнік архітэктуры барока, які пацярпеў ад перабудовы пад царкву Маскоўскага патрыярхату. Захаваліся руіны
Połacak, Zadźvińnie. Полацак, Задзьвіньне (1838).jpg
Полацак Кляштар дамініканаў. Касьцёл Маці Божай Ружанцовай 1774—1804 гг. па 1945 г. Помнік архітэктуры барока з элемэнтамі клясыцызму
Połacak, Rynak-Spaskaja. Полацак, Рынак-Спаская (N. Orda, 1875-76).jpg
Полацак Манастыр Сьвятых Барыса і Глеба. Царква Сьвятой Параскевы Пятніцы XII ст. 1920-я гг. Помнік полацкай школы дойлідзтва
Połacak, Bielčyca-Piatnickaja. Полацак, Бельчыца-Пятніцкая (1889-91).jpg
Полацак Манастыр Сьвятых Барыса і Глеба. Царква Сьвятых Барыса і Глеба XII ст. 1920-я гг. Помнік полацкай школы дойлідзтва з элемэнтамі готыкі
Połacak, Bielčyca. Полацак, Бельчыца (1890).jpg
Асьвея Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы 1782 г. 1937 г. Помнік архітэктуры віленскага барока
Aśvieja. Асьвея (1913).jpg
Беразьвечча Манастыр базылянаў. Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла 1756—1763 гг. па 1945 г. Помнік архітэктуры віленскага барока
Петрапаўлаўская царква у Беразвеччы.jpg
Валынцы (Забелы) Кляштар дамініканаў. Касьцёл Сьвятога Юрыя 1749—1766 гг. па 1945 г. Помнік архітэктуры віленскага барока
Vałyncy, Zabieły. Валынцы, Забелы (1918).jpg
Губін Кляштар францішканаў. Касьцёл Сьвятога Антонія 1714 г. 1962 г.[28] Помнік архітэктуры віленскага барока. У наш час існуе магчымасьць аднаўленьня касьцёла як помніка архітэктуры
Hubin. Губін (1913).jpg
Рэшткі велічнага касцёла ў Губіне. Агульны выгляд.jpg
Дзісна Кляштар францішканаў. Касьцёл Беззаганнага Зачацьця Найсвяцейшай Панны Марыі 1773 г. 1958 г. Помнік архітэктуры віленскага барока. У наш час вядзецца аднаўленьне касьцёла
Dzisna, Kaścielnaja. Дзісна, Касьцельная (Š. Epštejn, 1918-39).jpg
Dzisna, kaścioł (12.08.2009).jpg
Заскаркі Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы 1792 г. па 1945 г. Помнік архітэктуры віленскага барока
Zaskarki. Заскаркі (1913).jpg
Кублічы Касьцёл Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Паньне Марыі XVIII ст. 1948 г. Помнік архітэктуры барока, які пацярпеў ад перабудовы пад царкву Маскоўскага патрыярхату
Kubličy. Кублічы (1903).jpg
Лепель Царква Сьвятога Спаса 1839 г. па 1917 г. Помнік архітэктуры клясыцызму
Lepiel, Rynak. Лепель, Рынак (1901-17).jpg
Струньне Царква Ўзвышэньня Сьвятога Крыжа 1808 г. 1936 г. Помнік архітэктуры клясыцызму
Połacak, Struńnie. Полацак, Струньне (1889-91).jpg
Ушачы Кляштар дамініканаў. Касьцёл Сьвятога Гераніма 1796 г. па 1945 г. Помнік архітэктуры барокавага клясыцызму
Ušačy, Rynak. Ушачы, Рынак (1903).jpg
Чашнікі Кляштар дамініканаў. Касьцёл Сьвятога Лукі 1674 г. 1960-я гг. Помнік архітэктуры барока
Čašniki. Чашнікі (1913).jpg

Слонімшчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Час пабудовы Час руйнаваньня Камэнтар Выява
Слонім Кляштар бэрнардынак. Брама 1790 па 1945 Помнік архітэктуры віленскага барока, зьнішчаны савецкімі ўладамі. У наш час браму адбудавалі ў зьмененым выглядзе
Słonim, Rynkavaja. Слонім, Рынкавая (1941).jpg
Kasciol Biezzahannaha Zacaccia NPM (Slonim).jpg
Слонім Кляштар канонікаў лятэранскіх. Касьцёл Божага Цела 1790 1950-я Помнік архітэктуры барока, які пацярпеў ад перабудовы пад царкву Маскоўскага патрыярхату. У наш час будынак аднавілі ў перабудаваным выглядзе
Słonim, Panasoŭskaja-Rynkavaja. Слонім, Панасоўская-Рынкавая (1884).jpg
Słonim, Panasoŭskaja-Rynkavaja. Слонім, Панасоўская-Рынкавая (1901-14).jpg
Быцень Манастыр Прачыстай Багародзіцы. Царква Сьвятога Язафата XVIII ст. па 1945 Помнік архітэктуры віленскага барока
Bycień, Rynak. Быцень, Рынак (1912).jpg
Bycień, Rynak. Быцень, Рынак (1919-39).jpg
Івацэвічы Касьцёл Узвышэньня Сьвятога Крыжа 1750-я па 1945 Помнік архітэктуры барока
Ivacevičy, Jurydyka. Івацэвічы, Юрыдыка (1916).jpg

Случчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Час пабудовы Час руйнаваньня Камэнтар Выява
Слуцак Кальвінскі збор 1851 г. па 1945 г. Помнік архітэктуры нэаготыкі. Да нашага часу захаваўся будынак кальвінскай гімназіі
Słucak, Senatarskaja. Слуцак, Сэнатарская (N. Orda, 1864-76).jpg
Слуцак Кляштар бэрнардынаў. Касьцёл Сьвятога Антонія 1793—1820 гг. па 1945 г. Помнік архітэктуры барока. Да нашага часу ў зьнявечаным выглядзе захаваўся будынак кляштару
Słucak, Uścinaŭskaja. Слуцак, Усьцінаўская (1901-17) (2).jpg
Слуцак Манастыр Сьвятой Тройцы. Царква Сьвятой Тройцы XVII ст. 1930—1950-я гг. Помнік архітэктуры барока. Да нашага часу захаваўся будынак манастыра
Słucak, Trajčany. Слуцак, Трайчаны (N. Orda, 1864-76).jpg
Слуцак Сынагога Халодная 1880 г. па 1944 г. Помнік архітэктуры нэабарока
Якаў Кругер. Халодная сінагога ў Слуцку.JPG
Слуцак Царква Сьвятога Мікалая 1889 г. 1934 г. Помнік архітэктуры нэабізантыйскага стылю
Słucki zamak. Слуцкі замак (1901-17).jpg
Слуцак Царква Сьвятой Барбары 1868 г. 1960-я гг. Помнік драўлянага дойлідзтва
Słucak, Padzamčyšča. Слуцак, Падзамчышча (1944-49).jpg
Глуск Кляштар бэрнардынаў. Касьцёл Сьвятой Ганны 1662 г. 1930-я гг. Помнік архітэктуры барока
Hłusk. Глуск (1833) (2).jpg
Капыль Касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла 1859 г. 1960-я гг. Помнік архітэктуры нэаготыкі. Захаваўся ў значна перабудаваным выглядзе, цяпер у будынку рэстаран
Kapyl, Słuckaja. Капыль, Слуцкая (1914).jpg
Раманаў Царква Сьвятога Мікалая XVIII ст. па 1918 г. Помнік архітэктуры драўлянага барока
Ramanaŭski zamak. Раманаўскі замак (D. Strukov, 1864-67).jpg
Раманаў Царква Сьвятога Юрыя 1638 г. 2-й пал. XIX ст., 1968 г. Помнік архітэктуры драўлянага барока, які пацярпеў ад маскоўскай перабудовы
Ramanaŭ, Rynak. Раманаў, Рынак (D. Strukov, 1864-67).jpg
Ramanaŭ, Morač-Rynak. Раманаў, Морач-Рынак (1944-49) (3).jpg
Цімкавічы Царква Сьвятога Мікалая XVIII ст. па 1918 г. Помнік архітэктуры драўлянага барока, які пацярпеў ад маскоўскай перабудовы
Cimkavičy, Niaśviskaja. Цімкавічы, Нясьвіская (J. Najman, 1917).jpg

Глядзіце таксама[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Агіевіч У. Ідэалы і сімвалы беларускага шляху // Грамадскія ідэалы: Нацыянальныя традыцыі, сучасны стан, погляд у будучыню: Навук. збор. / Рэдкал.: Л. Уладыкоўская-Канаплянік (гал. рэд.) і інш. — У друку. — 224 с — (Беларусіка = Albaruthenica; Кн. 13).
  2. ^ Касяк І. Канстанца // «З гісторыяй на „Вы“» (артыкулы, дакументы, успаміны). Выпуск трэці. — Мн.: «Мастацкая літаратура», 1994.
  3. ^ Буйвал В., Інфармацыйная камісія Кансэрватыўна-Хрысьціянскай Партыі — БНФ. Прэс-рэліз за жнівень 2005 г.
  4. ^ Савік Л. Рыцарам Айчыны прысвячаецца… // «Народная Воля» № 17—18, 3 лютага 2009.
  5. ^ Баршчэўская Н. Суадносіны паміж мовай і нацыянальнай тоеснасьцю — 2 // «Беларуская рэдакцыя Польскага радыё», 13 траўня 2009.
  6. ^ Пацюпа Ю. Занядбаная старонка правапісу: прапановы пісаньня прыназоўніка у/ў перад словамі, што пачынаюцца з галоснай // «Arche» № 6 (29), 2003.
  7. ^ Бекус Н. Тэрапія альтэрнатывай, або Беларусь, уяўленая інакш // «Arche» № 2 (31), 2004.
  8. ^ Клімчук Ф. Старадаўняя пісьменнасць і палескія гаворкі // «Беларускя лінгвістыка». Вып. 50., 2001. С. 19—24.
  9. ^ Лыч Л. Русіфікацыя // Беларусь: энцыкл. даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш. — Мінск: БелЭн, 1995. С. 630.
  10. ^ Страчаная спадчына / Т. Габрусь. — Менск, 2003.
  11. ^ Касперович Л. Местные бабушки плакали: "Оставьте нам церковь". Деревянные храмы Беларуси, которые нужно увидеть, TUT.BY, 12 сакавіка 2018 г.
  12. ^ Купава М. Аршанская бажніца Апекі Маці Божай // «Наша Вера» № 3 (9), 1999.
  13. ^ Ковалевский С. Надгробия валялись в овраге. Сельчане в Толочинском районе восстанавливают старое кладбище, TUT.BY, 27 студзеня 2018 г.
  14. ^ Кузьмичева Н. В д. Глухи Быховского района восстанавливают историю храма // Маяк Прыдняпроўя, 11 студзеня 2017 г.
  15. ^ а б в г Садоўскі Ўл. Снести нельзя восстановить. Как выглядели разрушенные достопримечательности Беларуси после войны, TUT.BY, 23 кастрычніка 2017 г.
  16. ^ Каталіцкія святыні / А. Яроменка. Ч. 1. — Менск, 2003. С. 28.
  17. ^ Каталіцкія святыні / А. Яроменка. Ч. 1. — Менск, 2003. С. 59.
  18. ^ Каталіцкія святыні / А. Яроменка. Ч. 1. — Менск, 2003. С. 87.
  19. ^ Каталіцкія святыні / А. Яроменка. Ч. 1. — Менск, 2003. С. 93.
  20. ^ Молебен на месте разрушенной церкви, Навіны Камянеччыны, 12 чэрвеня 2011 г.
  21. ^ Утраченное наследие, Свислочский районный исполнительный комитет
  22. ^ Купава М. Аршанская бажніца Апекі Маці Божай // «Наша Вера» № 3 (9), 1999.
  23. ^ Каталіцкія святыні / А. Яроменка. Ч. 1. — Менск, 2003. С. 117.
  24. ^ Адамовіч С. Комплекс Пінскага езуіцкага кляштара // «Наша Вера» №3(9), 1999.
  25. ^ Разрушенные и закрытые в годы советской власти, возрожденные и приукрашенные в настоящее время храмы Дрогичинского благочиния, 5 лютага 2018 г.
  26. ^ У Моладаве Янаўскага раёну кансэрвуюць капліцу Скірмунтаў, пра занядбаны стан якой пісала Свабода, Радыё Свабода, 18 красавіка 2018 г.
  27. ^ Абрамчук Г. Святыни нашей земли. Возрожденные храмы Дрогичинщины // Драгічынскі веснік, 2 сьнежня 2017 г.
  28. ^ 21. Соболь Анатолий. ГУБИНСКИЙ КОСТЁЛ ПРОТИВ СОВЕТСКОЙ АРМИИ (36), LEPEL.BY, 5 ліпеня 2015 г.