Сьвіслач (Магілёўская вобласьць)

Сьвіслач
лац. Śvisłač
	Сьвіслач; лац. Śvisłač
	Населены пункт
	Старая камяніца
Краіна	Беларусь
Вобласьць	Магілёўская
Раён	Асіпавіцкі
Сельсавет	Сьвіслацкі
Геаграфія
Вышыня НУМ	148 м
Часавы пас	UTC+3;
Каардынаты	53°26′10″ пн. ш. 28°58′21″ з. д.HGЯO
Насельніцтва
Колькасьць	678 чал. (2010)
Лічбавыя ідэнтыфікатары
Тэлефонны код	+375 2235
Паштовы індэкс	213714
Нумарны знак	6
	Сьвіслач на мапе Беларусі ± Сьвіслач

Сьві́слач^[1] — вёска ў Беларусі, пры ўтоку ракі Сьвіслачы ў Бярэзіну. Цэнтар сельсавету Асіпавіцкага раёну Магілёўскай вобласьці. Насельніцтва на 2010 год — 678 чалавек. Знаходзіцца за 25 км на паўночны ўсход ад Асіпавічаў, за 7 км ад чыгуначнай станцыі Ялізава; на скрыжаваньні аўтамабільных дарог Асіпавічы — Клічаў і Градзянка — Сычкова. Рачная прыстань.

Сьвіслач — даўняе мястэчка гістарычнай Меншчыны, колішняя сталіца княства, старажытны замак Вялікага Княства Літоўскага. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаўся драўляны касьцёл у стылі барока, помнік архітэктуры XVIII ст., зруйнаваны савецкімі ўладамі.

Назва

Тапонім Сьвіслач, з усяго відаць, утварыўся ад назвы ракі^[2].

Гісторыя

Вялікае Княства Літоўскае

На мяжы XI—XIII стагодзьдзяў на месцы цяперашняй вёскі існавала паселішча замкавага тыпу, умацаванае ровам і валам^[3]. У XIV ст. Сьвіслач стала цэнтрам княства, пазьней — староства. У Сьпісе рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх (канец XIV ст.) Сьвіслач значыцца сярод «літоўскіх» замкаў. У 1506 годзе мястэчка зруйнавалі татары, а ў 1535 годзе — маскоўскія захопнікі^[4].

У сярэдзіне XVI ст. Сьвіслач перайшла ў валоданьні Гарабурдаў. Каля мястэчка існаваў замак. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў паселішча ўвайшло ў склад Менскага павету Менскага ваяводзтва. У 1648 годзе Сьвіслач захапіў казацкі загон Г. Бута, у вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) у верасьні 1654 году — загон І. Залатарэнкі. У 1705 годзе ў мястэчку заснавалі кляштар францішканаў^[5].

Пад уладай Расейскай імпэрыі

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Сьвіслач апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе стала цэнтрам воласьці Бабруйскага павету Менскай губэрні. На 1886 год у Сьвіслачы было 46 двароў, дзеялі 2 царквы і касьцёл, працавалі 2 школы, валасная ўправа, пошта і 40 крамаў.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў лютым 1918 году Сьвіслач занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

Старая графіка Сьвіслачы
Плян мястэчка, каля 1650 г.
Плян замка, каля 1650 г.
Агульны выгляд, каля 1900 г.
Касьцёл. Праект прыбудовы закрысьціі, 1901 г.

Праект рэканструкцыі моста, да 1918 г.
Плян замка, 1927 г.
Замчышча, 1928 г.
Школа, 1928 г.

Найноўшы час

25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Сьвіслач абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У сьнежні 1918 — 1920 гадох мястэчка займалі польскія войскі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі Сьвіслач увайшла ў склад Беларускай ССР^[6], дзе ў 1924 годзе стала цэнтрам раёну (з 1931 году цэнтар сельсавету).

У 2000-я гады Сьвіслач атрымала афіцыйны статус «аграгарадку». На 2001 год тут было 277 двароў, на 2007 год — 314.

Мястэчка на старых здымках
Касьцёл, 1914 г.
Дом Яцко, да 1918 г.
Замчышча, 1946 г.

Насельніцтва

Дэмаграфія

XIX стагодзьдзе: 1886 год — 420 чал.^[7]; 1890 год — 1 тыс. чал.^[8]
XX стагодзьдзе: 1999 год — 852 чал.
XIX стагодзьдзе: 2001 год — 820 чал.^[9]; 2007 год — 760 чал.^[10]; 2010 год — 678 чал.

Інфраструктура

У Сьвіслачы працуюць сярэдняя і базавая школы, дашкольная ўстанова, лякарня, дом культуры, бібліятэка, пошта.

Забудова

Вуліцы і пляцы

Афіцыйная назва	Гістарычная назва
Кірава вуліца	?
Кліменкі вуліца	?

З урбананімічнай спадчыны Сьвіслачы да нашага часу гістарычныя назвы захавалі вуліцы Бярэзінская і Замкавая.

Турыстычная інфармацыя

Інфраструктура

Дзее дзіцячая санаторыя «Сьвіслач».

Славутасьці

Замчышча (на паўночнай ускраіне вёскі)
Могілкі юдэйскія

Страчаная спадчына

Замак
Касьцёл і кляштар францішканаў
Сынагога
Сядзіба
Царква

Галерэя

Краявіды Замчышча
Агульны выгляд
Руіны гаспадарчай пабудовы
Руіны, фрагмэнт
Фрагмэнт

Асобы

Анатоль Кунцэвіч (1934—2002) — навуковец у галіне арганічнай і прыкладной хіміі, генэрал-лейтэнант, акадэмік АН СССР
Стэфан Кучынскі (1875—1955) — сьвятар, які атрымаў годнасьць Праведніка народаў сьвету ад мэмарыяльнай арганізацыі Яд ва-Шэм за ратаваньне габрэяў у час Галакосту^[11]

Крыніцы

↑ Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Магілёўская вобласць: нарматыўны даведнік / І. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. Лемцюговай. — Менск: Тэхналогія, 2007. — 406 с. ISBN 978-985-458-159-0. (djvu). С. 68.
↑ Краткий топонимический словарь Белоруссии / В.А. Жучкевич. — Мн.: Изд-во БГУ, 1974. — 448 с. С. 337.
↑ ЭГБ. — Мн.: 2001 Т. 6. Кн. 1. С. 264.
↑ ВКЛ. Энцыкл. — Мн.: 2005 Т. 2. С. 559.
↑ Кулагін А. Каталіцкія храмы Беларусі. — Менск, 2008. С. 453.
↑ 150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі / Уклад. Іван Саверчанка, Зьміцер Санько. — Вільня: Наша Будучыня, 2002. — 238 с. ISBN 9986-9229-6-1.
↑ ЭГБ. — Мн.: 2001 Т. 6. Кн. 1. С. 265.
↑ Jelski A. Świsłocz (3) // Słownik geograficzny... T. XI. — Warszawa, 1890. S. 720—721.
↑ БЭ. — Мн.: 2002 Т. 14. С. 266.
↑ Гарады і вёскі Беларусі. Энцыкл. Т. 5. Кн. 1. — Менск, 2008. С. 125.
↑ Kuchinskiy Stefan, Праведнікі народаў сьвету (рас.)

Літаратура

Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 14: Рэле — Слаявіна. — 512 с. — ISBN 985-11-0238-5
Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 788 с. — ISBN 985-11-0378-0
Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — 591 с. — ISBN 985-11-0214-8
Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XI: Sochaczew — Szlubowska Wola. — Warszawa, 1890.

Вонкавыя спасылкі

Сьвіслач , Radzima.org

[1] Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Магілёўская вобласць: нарматыўны даведнік / І. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. Лемцюговай. — Менск: Тэхналогія, 2007. — 406 с. ISBN 978-985-458-159-0. (djvu). С. 68.

[2] Краткий топонимический словарь Белоруссии / В.А. Жучкевич. — Мн.: Изд-во БГУ, 1974. — 448 с. С. 337.

[3] ЭГБ. — Мн.: 2001 Т. 6. Кн. 1. С. 264.

[4] ВКЛ. Энцыкл. — Мн.: 2005 Т. 2. С. 559.

[5] Кулагін А. Каталіцкія храмы Беларусі. — Менск, 2008. С. 453.

[at-6] 150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі / Уклад. Іван Саверчанка, Зьміцер Санько. — Вільня: Наша Будучыня, 2002. — 238 с. ISBN 9986-9229-6-1.

[7] ЭГБ. — Мн.: 2001 Т. 6. Кн. 1. С. 265.

[8] Jelski A. Świsłocz (3) // Słownik geograficzny... T. XI. — Warszawa, 1890. S. 720—721.

[9] БЭ. — Мн.: 2002 Т. 14. С. 266.

[10] Гарады і вёскі Беларусі. Энцыкл. Т. 5. Кн. 1. — Менск, 2008. С. 125.

[11] Kuchinskiy Stefan, Праведнікі народаў сьвету (рас.)

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]