Розьніца паміж вэрсіямі «Наваградзкі замак»

Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Памер не зьмяніўся ,  14 гадоў таму
афармленьне
д (Здымак вежы - ўправа)
(афармленьне)
[[Выява:Navahradak_-_Rekanstrukcyja.png|міні|300пкс|Наваградзкі замак. Рэканструкцыя Яўгена Куліка па матэрыялах Міхася Ткачова]]
 
'''Нава́градзкi за́мак''' — унікальны помнік абарончага дойлідствадойлідзтва эпохі [[Сярэднявечча|сярэднявечча]], старажытны цэнтар [[Наваградак|Наваградка]], рэзыдэнцыя заходнерускіх князёў і князёў [[Вялікае княстваКняства Літоўскае|Вялікага княства Літоўскага]]. Існаваў у [[11 стагодзьдзе|11]]–[[17 стагодзьдзе|17]] стагодзьдзях. Захаваліся падмурак і рэшткі сьценаў.
 
==Узьнікненьне замка==
===Першыя збудаваньні===
 
З пачатку 11 стагодзьдзя да сярэдзіны [[13 стагодзьдзе|13]] стагодзьдзя]] на валах старажытнага Наваградка стаялі драўляныя сьцены рознай канструкцыі. У другой палове 13 стагодзьдзя былі ўзведзеныяўзьведзеныя моцныя дубовыя зрубы. ЎУ той жа час была пабудаваная зь вялікіх склюдаваных камянёў, складзеных на вапне, першая '''вежа-[[данжон]]'''. Вежа мела чатырохкутную форму і стаяла з паўночнага боку замка, замыкаючы кола землянога вала. Цяперака яна знаходзіцца ў зямлі на глыбыні 7,5 мэтраў, а на ёй, як на моцным фундамэнце, стаіць мураваная вежа Шчытоўка.
 
Гэтая вежа сыграла вялікую ролю ў абароне замка. Ў [[1274]] годзе галіцка-валынскія і татарскія войскі безвынікова штурмавалі Наваградак. Шматлікія спробы атрадаў [[крыжакі|крыжакоў]] захапіць замак (у [[1314]] годзе на чале з магістрам [[ГенрыкГайнрых фон ПлоцкеПлёцке|ГенрыкамГайнрыхам фон ПлоцкеПлёцке]], ўу [[1391]] годзе на чале з магістрам [[Конрад фон Валенрод|Конрадам фон Валенродам]] і ў [[1394]] годзе на чале з магістрам [[Конрад фон ЮнінгемЮнінген|Конрадам фон ЮнінгемамЮнінгенам]] і маршалам [[Вэрнэр Тэтынгер|Вэрнэрам Тэтынгерам]]) таксама ня мелі посьпеху.
 
===Вежа Шчытоўка===
 
У выніку гэтых нападаў верхнія ярусы вежы былі моцна пашкоджаныя і ў канцы [[14 стагодзьдзе|14]] стагодзьдзя]] вежа была адбудаваная, але ўжо з цэглы. Яна вырасла на астаткахрэштках старой вежы і таксама мела форму квадрата. Яна атрымала назву '''Шчытоўка''' ''(Шчытавая, Цэнтральная)'', што кажа само за сябе — гэта быў надзейны шчыт сярэднявечнага горада. Новая вежа была пяціпавярховай, зь перакрыцьцямі на бэльках. Агульная яе вышыня дасягала 25 мэтраў. Таўшчыня яе сьценаў была каля трох мэтраў. Іх праразалі байніцы, а ўнізе — праёмы замкавай брамы. Брама наглуха зачынялася знутры вежы і ў час асады ператваралася ў самастойны апорны пункт. У паўднёвай сьцяне Шчытоўкі ішла ўгору мураваная лесьвіца, якой карысталіся воіны падчас нападаў. Магчыма, ўнутры вежы, паміж паверхамі, меліся і драўляныя лесьвіцы для штодзённага карыстаньня, бо асобныя паверхі выкарыстоўваліся пад жыльлё.
 
==Узьвядзеньне ўмацаваньняў==
===Першы этап===
 
Відаць, да канца 14 стагодзьдзя Шчытоўка была адзіным мураваным умацаваньнем замка. Але напрыканцы 14 – пачатку [[15 стагодзьдзе|15]] стагодзьдзя]] ў Наваградзкім замку распачалося ўзьвядзеньне замкавых муроў, якое праходзіла ў некалькі этапаў. Спачатку былі пабудаваныя тры мураваныя вежы і сьцены паміж імі. Справа ад Шчытоўкі паўстала высокая прызмападобная '''КасьцельнаяКасьцёльная вежа'''. З усходу ад яе ішло другое прасла мураванай сьцяны даўжынёю каля 80 мэтраў і таўшчынёю 2,5 мэтры, якое вяло да наступнай вежы, так званай '''Малой брамы'''. Малая брама і КасцельнаяКасьцёльная вежа мелі па некалькі паверхаў зь перакрыцьцямі па бэльках, а на кожным паверсе былі байніцы.
 
Паварочваючы ад Малой брамы на захад, ішло 70-мэтровае прасла сьцяны, канструкцыйна зьвязанае яшчэ з адной вежай — '''ПасадскайПасадзкай'''. Правае прасла сьцяны вяло ад ПасадскайПасадзкай вежы да паўночнага краю гары і змыкалася ў паўночна-заходнім куце замкавага вала з драўлянымі ўмацаваньнямі, якія ішлі да Шчытоўкі.
 
Трэба адзначыць, што ўжо ў 14 стагодзьдзі ў дзядзінцы існавалаіснаваў каменны храм — '''Царква Сьвятога Міхала''', вядомы па пісьмовых зьвестках [[16 стагодзьдзе|16]]–[[17 стагодзьдзе|17]] стагодзьдзяў. Да [[1775]] году ў ім праходзілі паседжаньні [[Трыбунал Вялікага княства Літоўскага|Трыбуналу]] — вышэйшага апэляцыйнага суду Вялікага княства Літоўскага. А на поўнач ад храму стаяў двухпавярховы каменны палац, існаваўшыякі існаваў да сярэдзіны 17 стагодзьдзя.
 
===Другі этап===
 
Другі этап узьвядзеньня ўмацаваньняў Наваградзкага замка прыпадае на пачатак 15 стагодзьдзя, калі былі пабудаваныя '''Калодзежная вежа''' і яшчэ адно прасла сьцяны ля асновы замкавай гары. Трэба заўважыць, што ў Наваградзкім замку, разьмешчаным на высокай гары, калодзежа няне было, але вада мелася ля падножжа, дзе на ўсходнім схілу білі крыніцы. Над адной зь іх і была пастаўленая Калодзежная вежа.
 
===Трэці этап===
Напачатку 16 стагодзьдзя ў паўночна-заходнім куце Наваградзкага замка была ўзьведзеная вялікая мураваная вежа '''Дазорца'''. Паміж ёю і Шчытоўкай пабудавалі абарончую сьцяну, таўшчынёю 2 мэтры. Такім чынам, новае прасло замкнула кола каменных умацаваньняў, канчаткова выцісьніўшы драўляныя агароджы.
 
Разьвіцьцё атрылерыі і ўдасканаленьне тактыкі асады на працягу 15–16 стагодзьдзяў зрабілі Малую браму замка не зусім надзейнай, што прымусіла распачаць будаўніцтва дадатковай вежы ля паўднёва-ўсходняга схілу гары. Новая '''Меская вежа-брама''' стала цэнтрам [[форбург]]а, які ахоўваў дарогу ў замак. Гэтыя дадатковыя ўмацаваньні значна павысілі абараназдольнасьцьабароназдольнасьць замка.
 
Такім чынам, у 16 стагодзьдзі Наваградзкі замак быў адным з магутнейшых у Беларусі і адзіным, які меў 7 вежаў. Ён дадаткова абараняўся ўмацаваньнямі з паўночнага і паўночна-заходніх бакоў, дзе знаходзіўся вялікі земляны вал і шырокі абарончы роў.
==Разбурэньне замка==
 
Зь цягам часу Наваградзкі замак страціў сваё стратэгічнае значэньне, пачаў разбурацца. Падчас вайны [[1654]]–[[1667]] гадоў маскоўскія войскі двойчы бралі Наваградак. У [[1655]] годзе яго занялі казакі [[Іван Залатарэнка|Івана Залатарэнкі]]. А ў [[1660]] годзе часткова ўзноўлены замак быў заняты войскамі князя [[Іван Хаванскі|Івана Хаванскага]]. Вежы замка Меская, Калодзежная, Малая брама і ПасадскаяПасадзкая, а таксама праслы сьценаў былі разбураныя да падмуркаў. [[Паўночная вайна]] канчаткова зьнішчыла мясцовыя ўмацаваньні: у [[1706]] годзе швэды, якія праходзілі праз горад, узарвалі іх рэшткі.
 
У [[1802]] годзе гарадзенскі губэрнатар Бенігсан даў загад разабраць рэшткі замкавых вежаў з мэтай пабрукаваць камянямі вуліцы горада. Але две вежы часткова захаваліся. У канцы [[19 стагодзьдзе|19]] стагодзьдзя]] на тэрыторыю замчышча праз пралом у мурах пачалі звозіць з усяго Наваградка сьмецьце, якое пакрыла двухмэтровым пластам руіны старажытных пабудоў.
 
==Замак у нашыя часы==
[[Выява:Navahradak_-_Ruiny_zamka.jpg|міні|250пкс|Руіны Наваградзкага замка]]
 
Толькі ў [[1921]] годзе Наваградзкі замак быў узяты пад ахову, а ў [[1922]]–[[1930]] гадах польскія археолягі правялі частковую кансэрвацыю вежавых руінаў, а паваліўшыяся сьцены КасцёльнайКасьцёльнай вежы склалі наноў. З [[1956]] года ў Наваградку працавалі савецкія археолягі. На дадзены момант захаваліся толькі рэшткі КасцёльнайКасьцёльнай вежы і Шчытоўкі.
 
==Спасылкі==
159 567

зьменаў

Навігацыйнае мэню