Лідзкі павет: розьніца паміж вэрсіямі

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Змесціва выдалена Змесціва дададзена
Радок 117: Радок 117:
Lida, Karmelickaja. Ліда, Кармэліцкая (1900).jpg|Касьцёл кармэлітаў, Ліда
Lida, Karmelickaja. Ліда, Кармэліцкая (1900).jpg|Касьцёл кармэлітаў, Ліда
Лідскія краявіды 02.jpg|Фарны касьцёл у Лідзе, [[віленскае барока]]
Лідскія краявіды 02.jpg|Фарны касьцёл у Лідзе, [[віленскае барока]]
Muravanka, Małamažejkaŭskaja. Мураванка, Маламажэйкаўская (V. Gryaznov, 1874).jpg|Царква Раства Багародзіцы, Мураванка
Muravanka, Małamažejkaŭskaja. Мураванка, Маламажэйкаўская (V. Griaznov, 1874).jpg|Царква Раства Багародзіцы, Мураванка
</gallery></center>
</gallery></center>



Вэрсія ад 19:02, 26 ліпеня 2020

Лідзкі павет
Агульныя зьвесткі
Краіна Вялікае Княства Літоўскае
Статус павет[d]
Адміністрацыйны цэнтар Ліда
Дата ўтварэньня 1566
Дата скасаваньня 1795
Старосты Старосты лідзкія
Насельніцтва гл. Дэмаграфія
Плошча 5,5 тыс.[1] км²
Час існаваньня 1565/66—1795
Месцазнаходжаньне Лідзкага павету
Лідзкі павет на мапе
   Дадатковыя мультымэдыйныя матэрыялы

Лі́дзкі паве́т — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Віленскага ваяводзтва Вялікага Княства Літоўскага. Плошча каля 5,5 тыс. км². Сталіца — места Ліда.

Сымболіка

Павятовая харугва была чырвонага колеру з выяваю Пагоні ў цэнтры[1].

Мескія гербы атрымалі Ліда, Радунь, Шчучын і Эйшышкі.

Гісторыя

Пад 1382 годам упершыню ўпамінаецца Лідзкае намесьцнітва, калі ім кіраваў фаварыт вялікага князя Ягайлы Вайдзіла[2]. У 1413 годзе намесьніцтва ўвайшло ў склад Віленскага ваяводзтва і часам выступала пад назвай «павет»[3]. У склад намесьніцтва ўваходзілі дзяржаўныя сёлы, што належалі беспасярэдне да Лідзкага замка і ўладаньні мясцовых баяраў-шляхты, якія выходзілі на вайну ў складзе Лідзкай харугвы. У 1528 годзе, паводле попісу войска Вялікага Княства Літоўскага, на Лідчыне было каля 80 дробных землеўладальнікаў[2].

Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў на базе Лідзкага намесьніцтва ўтварыўся павет, у склад якога ўвайшлі землі суседніх Астрынскага, Васілішкаўскага, Радунскага і Эйшыскага намесьніцтваў. У 1568 годзе Віленскі Вальным сойм прыняў пастанову аб далучэньні да прысуду Лідзкага павету Эйшыскага, Радунскага, Каняўскага, Дубіцкага, Васілішкаўскага і Астрынскага харустваў Троцкага павету Троцкага ваяводзтва[4].

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) павет спыніў сваё існаваньне разам зь Віленскім ваяводзтвам.

Насельніцтва

У сярэдзіне XVII стагодзьдзя налічваў 11 860 дымоў. Паводле сучасных падлікаў, да вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) колькасьць насельніцтва складала каля 83 тыс. чал., па вайне яно скарацілася да 63 тыс. чал.[5] (9,6 тыс. дымоў[1]).

На 1775 год павет налічваў 11 723 дымоў[6]. У 1790 годзе колькасьць насельніцтва павету дасягнула 102 375 чал.

Геаграфія

Панарама Ліды, каля 1800 г.

На поўначы межаваў з Троцкім паветам Троцкага ваяводзтва і Віленскім паветам Віленскага ваяводзтва, на ўсходзе — з Ашмянскім паветам Віленскага ваяводзтва, на поўдні — з Наваградзкім і Слонімскім паветамі Наваградзкага ваяводзтва, на захадзе — з Гарадзенскім паветам Троцкага ваяводзтва.

У склад Лідзкага павету ўваходзіла тэрыторыя Лідзкага гродавава, Бярштанскага, Васілішкаўскага, Дубскага, Каняўскага, Навадворскага, Радунскага і Стокліскага старостваў і прылеглыя прыватнаўласьніцкія маёнткі.

На 1790 год у складзе павету было 16 местаў і мястэчак. У розныя часы на тэрыторыі павету знаходзіліся месты і мястэчкі: Астрына, Балотна / Вярэнаў, Беліца, Беняконі, Васілішкі, Дакудава, Дэмбрава, Жалудок, Жырмуны, Забалаць, Ішчална, Ліда, Нача, Новы Двор, Орля, Радунь, Ражанка, Сабакінцы, Шчучын, Эйшышкі. Магдэбурскае права мелі Астрына (1641), Жырмуны (1724), Ліда (17.9.1590), Новы Двор (XVII стагодзьдзе), Радунь (1649), Сабакінцы (1676), Шчучын (23.05.1761), Эйшышкі (XVII стагодзьдзе).

Ураднікі

Асноўны артыкул: Старосты лідзскія

Павятовы соймік праходзіў у Лідзе, тамака ж месьціліся падкаморскі, земскі (паседжаньні праводзіліся ў адной зь вежаў Лідзкага замка[4]) і гродзкі суды, склікалася паспалітае рушаньне. Лідзкая шляхта абірала двух паслоў на Вальны сойм і двух дэпутатаў на Галоўны Трыбунал.

На Гарадзенскім сойме 12 студзеня 1793 году дзеля павелічэньня колькасьці сэнатараў ад Вялікага Княства Літоўскага намінавалі кашталяна лідзкага шляхам павышэньня да кашталянскай годнасьці мясцовага павятовага маршалка, якім на той момант быў Францішак Александровіч. Ён атрымаў прывілей 26 кастрычніка 1793 году, але ўжо ў сьнежні таго ж году новая адміністрацыйна-тэрытарыяльная рэформа Рэчы Паспалітай скасавала лідзкую кашталянію. У выніку, кашталян лідзкі захаваў свой тытул, але ўжо ня меў сэнатарскіх паўнамоцтваў.

Архітэктура

Драўляная

На тэрыторыі Лідчыны склалася даўняя традыцыя драўлянага дойлідзтва.

Мураваная

У XVII ст. у мураваную архітэктуру Лідчыны прыйшла стылістыка барока, у XVIII ст. — віленскага барока і клясыцызму.

Глядзіце таксама

Крыніцы

  1. ^ а б в Насевіч В. Лідскі павет // ВКЛ. Энцыкл. — Мн.: 2005 Т. 2. С. 199.
  2. ^ а б Насевіч В. Лідскі павет // ВКЛ. Энцыкл. — Мн.: 2005 Т. 2. С. 198.
  3. ^ Насевіч В. Лідскі павет // ЭГБ. — Мн.: 1997 Т. 4. С. 365.
  4. ^ а б Сліўкін В. Прывілей Караля Польскага і вялікага князя Літоўскага Жыгімонта ІІІ аб наданні гораду Лідзе Магдэбурскага права // Лідскі Летапісец. № 8.
  5. ^ Сагановіч Г. Невядомая вайна: 1654—1667. — Менск, 1995.
  6. ^ Jelski A. Powiat lidzki // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom V: Kutowa Wola — Malczyce. — Warszawa, 1884. S. 338.

Літаратура

Вонкавыя спасылкі