Розьніца паміж вэрсіямі «Буйнічы»

Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
65 байтаў дададзена ,  1 год таму
д
афармленьне
д (афармленьне)
|Пазыцыя подпісу на мапе =
|Водступ подпісу на мапе =
|Commons = Category:Bujničy
|Сайт =
}}
'''Бу́йнічы'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласьць}} С. 242</ref> — вёска і паўднёвае [[прадмесьце]] [[Магілёў|Магілёва]], на правым беразе [[Дняпро|Дняпра]]. Цэнтар [[Буйніцкі сельсавет|Буйніцкага сельсавету]] [[Магілёўскі раён|Магілёўскага раёну]]. Насельніцтва на 20072010 год — 15381596 чалавек. Знаходзяцца за 3 км на поўдзень ад [[Магілёў|Магілёва]], за 2 км ад чыгуначнай станцыі Буйнічы (лінія [[Магілёў]] — [[Жлобін]]), на аўтамагістралі [[Магілёў]] — [[Бабруйск]].
 
Буйнічы — даўняе мястэчка [[Аршанскі павет|гістарычнай Аршаншчыны]] (частка [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебшчыны]]), адзін з рэлігійных цэнтраў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]].
 
=== Вялікае Княства Літоўскае ===
Упершыню Буйнічы ўпамінаюцца ў XV ст.стагодзьдзі як цэнтар буйнога ўладаньня, што належала князям [[Фёдар Талочкавіч-Буйніцкі|Фёдару]] і [[Леў Талочкавіч-Буйніцкі|Льву]] Талочкавічам-Буйніцкім<ref name="Памяць">{{Літаратура/Памяць/Магілёўскі раён|к}}</ref>. У пачатку XVI ст. [[маёнтак]] знаходзіўся ў валоданьні [[Кіева-Пячэрская лаўра|Кіева-Пячорскага манастыра]]. У сьнежні 1595 году Буйніцкае поле стала месцам пераможнае [[Буйніцкая бітва|бітвы]] войска Вялікага Княства Літоўскага на чале з старостам рэчыцкім М. Буйвідам над [[казакі|казакамі]] на чале зь [[Севярын Налівайка|Севярынам Налівайкам]]<ref name="vkl">{{Літаратура/ЭВКЛ|1к}} С. 354.</ref>.
 
У XVII—XVIII стагодзьдзях Буйнічы былі прыватнаўласьніцкім [[мястэчка]]м у [[Аршанскі павет|Аршанскім павеце]], якое належала Саламярэцкім, [[Статкевічы|Статкевічам]], князю і старосту [[Жамойць|жамойцкаму]] А. Г. Палубінскаму, князям [[Сапегі|Сапегам]]<ref name="Памяць"/>. З 1633 году на поўдзень ад паселішча існаваў [[Буйніцкі манастыр Святога Духа|манастыр Святога Духа]], які заснавалі [[Багдан Статкевіч]] і яго жонка [[Алена Саламярэцкая]]. За падтрымку вялікага князя [[Ян Казімер|Яна І Казімера Вазы]] ў абарончай [[Вайна Расеі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў|вайне супраць Маскоўскай дзяржавы]] 1654—1667 гадоў буйніцкія манахі атрымалі прывілей на [[млын]]<ref name="vkl"/>. Пры манастыры дзейнічала друкарня<ref>Jaroszewicz-Pieresławcew Z. [http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/bha/11-1-2/16.htm Druki cyrylickie z oficyn Wielkiego Księstwa Litewskiego w XVI—XVIII wieku (пераклад Ігара Клімава)] // [[Беларускі Гістарычны Агляд]]. Том 11 Сшытак 1—2 (20—21) сьнежань 2004 г.</ref>.
На 1970 год у Буйнічах было 272 двары, на 1995 год — 309, на 2007 год — 468. 17 ліпеня 2006 году сельсавет, у які ўваходзіць вёска, перайменавалі зь Цішоўскага ў [[Буйніцкі сельсавет|Буйніцкі]], а цэнтар сельсавету перанесьлі зь вёскі [[Цішоўка|Цішоўкі]] ў Буйнічы<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2006-140/2006-140(003-066).pdf «О переименовании сельсовета». Решение Могилевского областного Совета депутатов от 17 июля 2006 г. № 18-12]{{Ref-ru}}</ref>. 28 сьнежня 2010 году ліквідаваная станцыя [[Буйнічы (станцыя)|Буйнічы]], а яе тэрыторыя ўвайшла ў склад вёскі Буйнічы<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2011-50/2011_50_9_40567.pdf «Об упразднении сельского населенного пункта станция Буйничи и преобразовании деревень Могилевского района в агрогородки». Решение Могилевского районного Совета депутатов от 28.12.2010 г. № 7-18]{{Ref-ru}}</ref>.
 
<center><gallery widths=150 heights=150 caption="Мястэчка на старых здымках" perrowclass="4center">
Bujničy. Буйнічы (1905) (2).jpg|Манастыр, 1905 г.
Bujničy. Буйнічы (1905) (3).jpg|Манастыр. Паштоўка, да 1918 г.
Bujničy. Буйнічы (1905).jpg|Бяленьне воску пад сонцам на эпархіяльным сьвечачным заводзе, 1905 г.
Bujničy. Буйнічы (1930-49).jpg|Царква Раства Багародзіцы за савецкім часам
</gallery></center>
 
== Насельніцтва ==
=== Дэмаграфія ===
* '''XIX стагодзьдзе''': 1880 год — 356 чал., зь іх 115 юдэяў<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|15-1к}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XV_cz.1/269 269].</ref>; 1897 год — 450 чал. у ''мястэчку Буйнічах'', 34 чал. у ''маёнтку Буйнічах'' і 117 чал. у ''манастыры Буйнічах''
* '''XX стагодзьдзе''': 1909 год — 427 чал. у ''мястэчку Буйнічах'', 6 чал. у ''маёнтку Буйнічах''<ref>{{Літаратура/ГВБГарады і вёскі Беларусі|6-2к}} С. 467.</ref>; 1940 год — 765 чал.; 1970 год — 881 чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|11к}} С. 323.</ref>; 1990 год — 910 чал.<ref>{{Літаратура/ГВБГарады і вёскі Беларусі|6-2к}} С. 468.</ref>; 1995 год — 910 чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|11к}} С. 322.</ref>; 1999 год — 1209 чал.
* '''XXI стагодзьдзе''': 2007 год — 1538 чал.<ref>{{Літаратура/ГВБГарады і вёскі Беларусі|6-2к}} С. 466.</ref>; 2010 год — 1596 чал.
 
=== Інфраструктура ===
У 1995 годзе адкрыўся ''мэмарыяльны комплекс'' «Буйніцкае поле», архітэктарамі якога зьяўляюцца Ўладзімер Чапенка і Алег Бараноўскі. Былі пабудаваныя чырвоная [[капліца]] вышынёй у 27 мэтраў, а недалёка ад яе возера «Сьлёз». Праз кожныя паўгадзіны ў капліцы гучыць музычная кампазыцыя, прысьвечаная ўдзельнікам абароны Магілёва. Дэпартамэнт па ахове гісторыка-культурнай спадчыны [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрства культуры]] ў 2002 годзе прысвоіў Мэмарыяльнаму комплексу статус гісторыка-культурнай каштоўнасьці трэцяй катэгорыі.
 
Паводле задумы кіраўніка Магілёва [[Віктар Шорыкаў|Віктара Шорыкава]], 2 лістапада 2004 году ў капліцы адбылося адкрыцьцё маятніка [[Жан Фуко|Фуко]] (найвышэйшы ў Беларусі, у гонар францускага фізыка, які давёў факт вярчэньня Зямлі вакол сваёй восі). Яго распрацоўнікам выступіў дацэнт Беларуска-расейскага ўнівэрсытэту А. Ляпін, а вытворцам — інжынэр завода «Тэхнапрыбор» А. Нікалаеў. Маятнік уяўляе зь сябе шаснаццацікіляграмовы шар зь нержавеючай сталі ды алюміневы цыфэрблят на вышыні 14 мэтраў. Амплітуда яго ваганьняў 1 м, пэрыяд ваганьняў 7 сэкундаў. Маятнік вядзе адлік часу<ref>[http://www.mlib.basnet.by/kray/Culture/r16p7.html Мемарыяльныя комплексы, манументы, помнікі архітэктуры (Магілёўскага раёна)] // Сайт Магілеўскай абласной бібліятэкі. Дата доступу: [[22 траўня]] [[2009]]</ref>.
 
У 2006 годзе пры каледжы заснавалі ''заасад'', на 75 [[гектар]]ах якога разводзяць [[дзік]]оў, [[зубр]]оў, плямістых і паўночных [[алень|аленяў]]<ref>{{Артыкул|аўтар=[[Ілона Іванова|Іванова І.]]|загаловак=У Новы год з Магілёва — на паўночных аленях|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=26087|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=[[газэта]]|год=31 сьнежня 2008|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2008-12-31 245 (26358)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/26076/31sne-7.pdf 7]|issn=1990-763x}}</ref>. У вальерах трымаюць [[барсук]]оў, [[воўк|ваўкоў]], [[касуля]]ў, [[Звычайная лісіца|лісаў]], [[Лось|ласёў]], мядзьведзяў, пясцоў, [[тыгр]]аў і [[янот]]аў, а таксама шэраг відаў птушак. Заасаду таксама належаць 2 дзясяткі [[канкур]]ных коней<ref>{{Артыкул|аўтар=Іванова І.|загаловак=Навыперадкі з мядзведзіцай|спасылка=http://old2.zviazda.by/second.html?r=40&p=36&archiv=21072006|выданьне=Зьвязда|тып=газэта|год=21 ліпеня 2006|нумар=161 (25750)|старонкі=|issn=1990-763x}}</ref>. У 2011 годзе заасад прыняў звыш 200 тыс. наведнікаў з 15 краінаў і меў звыш 200 жывёлаў<ref>{{Артыкул|аўтар=Іванова І.|загаловак=Ціхі прыстанак для турыстаў|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=94249|выданьне=Зьвязда|тып=газэта|год=6 сакавіка 2012|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2012-03-06 44 (27159)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/94255/6sak-3.indd.pdf 3]|issn=1990-763x}}</ref>.
 
=== Славутасьці ===
=== Выдатныя мясьціны ===
На паўднёвай ускраіне Буйнічаў захавалася стаянка эпохі [[мэзаліт]]у (8—5 тысячагодзьдзі да н. э.), ува [[урочышча|ўрочышчы]] Благадаці — гарадзішча раньняга [[Жалезны век|жалезнага веку]].
 
 
== Крыніцы ==
{{Крыніцы|1=2}}
 
== Літаратура ==
* {{Літаратура/БелЭн|11}}
* {{Літаратура/ГВБГарады і вёскі Беларусі|6-2}}
* {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|15-1}}
 
== Вонкавыя спасылкі ==
{{Commons|Category:Bujničy}}
* [http://www.radzima.org/be/miesca/buynichy.html мяст. Буйнічы], [[Radzima.org]]
* [http://agrocollege.by/ Агралесатэхнічны каледж імя Кірылы Арлоўскага]{{ref-ru}}
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Магілёўскага раёну]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XV стагодзьдзі]]
[[Катэгорыя:Аграгарадкі Беларусі]]
159 567

зьменаў

Навігацыйнае мэню