Розьніца паміж вэрсіямі «Кастрычніцкі пераварот»

Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
дапаўненьне
д (афармленьне)
(дапаўненьне)
{{Узброены канфлікт
'''Кастрычніцкая рэвалюцыя 1917 году ў Расеі''' ({{мова-ru|Октябрьская революция 1917 года в России}}, {{мова-ru|Великая Октябрьская социалистическая революция}}, {{мова-ru|Октябрьский переворот, большевистский переворот, третья русская революция}}) — дзяржаўны пераварот, які адбыўся ў [[Петраград]]зе 25 кастрычніка (7 лістапада) 1917 году, у выніку чаго быў зьвергнуты Часовы ўрад Керанскага і да ўлады прыйшоў урад, сфармаваны ў выніку ІІ Усерасейскага зьезду Саветаў.
|Назва = Кастрычніцкая рэвалюцыя
|Частка = [[Рэвалюцыя 1917 году ў Расеі|Расейская рэвалюцыя]]
|Выява = Red Guard Vulkan factory.jpg
|Подпіс да выявы = [[Чырвоная гвардыя (Расея)|Чырвоная гвардыя]] (1917)
|Дата = {{Дата ў старым стылі|7 лістапада|1917|25 кастрычніка}}
|Месца = [[Петраград]], [[Расейская рэспубліка]]
|Прычына =
|Вынік = Перамога бальшавікоў
* Роспуск [[Часовы ўрад Расеі|Часовага ўраду]], [[Расейская рэспубліка|Расейскай рэспублікі]] і [[Двоеўладзьдзе (Расея)|двоеўладзьдзя]]
* Утварэньне [[РСФСР|Савецкай Расеі]]
* Выбух [[Грамадзянская вайна ў Расеі|Грамадзянскай вайны]]
|Тэрытарыяльныя зьмены =
 
|Супернік1 = [[Файл:Socialist red flag.svg|20пкс]] [[Камуністычная партыя Савецкага Саюзу|РКП (б)]]<br>[[Файл:Socialist red flag.svg|20пкс]] [[Чырвоная гвардыя (Расея)|Чырвоная гвардыя]]
|Супернік2 = [[Файл:Flag of Russia.svg|20пкс]] [[Часовы ўрад Расеі]]
|Супернік3 =
|Супернік4 =
 
|Камандуючыя1 = [[Файл:Socialist red flag.svg|20пкс]] [[Уладзімер Ленін]]<br>[[Файл:Socialist red flag.svg|20пкс]] [[Леў Троцкі]]<br>[[Файл:Socialist red flag.svg|20пкс]] [[Павал Дыбенка]]
|Камандуючыя2 = {{Сьцяг|Расея}} [[Аляксандар Керанскі]]<br>{{Сьцяг|Расея}} [[Пётар Красноў]]
|Камандуючыя3 =
|Камандуючыя4 =
 
|Сілы1 = 10 000 матросаў, 20 000—30 000 чырвонагвардзейцаў
|Сілы2 = 500—1000 дабраахвотнікаў, 1000 жаўнераў жаночага батальёну
|Сілы3 =
|Сілы4 =
 
|Страты1 = Некалькі параненых чырвонагвардзейцаў
|Страты2 =
|Страты3 =
|Страты4 =
 
|Агульныя страты =
|Дадаткі =
}}
{{Бітвы Расейскай рэвалюцыі 1917 году}}
{{Бітвы Грамадзянскай вайны ў Расеі}}
'''Кастрычніцкая рэвалюцыя 1917 году ў Расеі''' ({{мова-ru|Октябрьская революция 1917 года в России}}, {{мова-ru|Великая Октябрьская социалистическая революция}}, {{мова-ru|Октябрьский переворот, большевистский переворот, третья русская революция}}) — [[дзяржаўны пераварот]], які адбыўся ў [[Петраград]]зе 25 кастрычніка (7 лістапада) 1917 году, у выніку чаго быў зьвергнуты [[Часовы ўрад Расеі|Часовы ўрад]] [[Аляксандар Керанскі|Керанскага]] і да ўлады прыйшоў урад, сфармаваны ў выніку [[Другі Ўсерасейскі зьезд Саветаў|ІІ Усерасейскага зьезду Саветаў]].
 
Рэвалюцыя была ўзначаленая [[Бальшавікі|бальшавікамі]]. Чырвонагвардзейцы, якія перайшлі на іхні бок, 7 лістапада 1917 году (н. ст.) захапілі дзяржаўныя ўстановы ў Петраградзе, а наступнага дня быў узяты [[Зімні палац]], дзе разьмяшчаўся Часовы ўрад. 7—9 лістапада адбыўся другі [[Усерасейскі зьезд Саветаў|Ўсерасейскі зьезд Саветаў]], большасьць у якім складалі бальшавікі; зьезд перадаў уладу ў дзяржаве [[Усерасейскі цэнтральны выканаўчы камітэт|Усерасейскаму ЦК]] на чале зь [[Уладзімер Ленін|Леніным]]. 12 лістапада адбыліся [[Выбары ва Ўсерасейскі ўстаноўчы сход|выбары]] ва [[Усерасейскі ўстаноўчы сход|Ўсерасейскі ўстаноўчы сход]], большасьць у якім атрымалі [[Партыя сацыялістаў-рэвалюцыянэраў|сацыялісты-рэвалюцыянэры]]. Гэта не задаволіла бальшавікоў, якія распусьцілі сход пасьля першага ж паседжаньня 5 студзеня 1918 року. 17 ліпеня 1918 року была [[Забойства сям’і Раманавых|расстраляная]] [[Дынастыя Раманавых|царская сям’я]].
 
З-за нязгоды з захопам улады бальшавікамі ў дзяржаве пачалася [[Грамадзянская вайна ў Расеі|Грамадзянская вайна]] (1917—1922), пасьля чаго быў утвораны [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік]].
 
== Перадумовы ==
У [[Лютаўская рэвалюцыя 1917 году ў Расеі|лютым]] ад улады быў адхілены цар [[Мікалай II (расейскі імпэратар)|Мікалай II]], і ўлада перайшла да [[Часовы ўрад Расеі|Часовага ўраду]]. Ва ўмовах працягу [[Першая сусьветная вайна|вайны]] і ўнутрыдзяржаўнага крызісу ягоная палітыка не карысталася падтрымкай грамадзянаў. Зьявіліся перабоі ў пастаўках харчаваньня, узровень вытворчасьці ўпаў на 36% у параўнаньні з узроўнем 1914 року, пачалося масавае беспрацоўе, упаў узровень жыцьця і заробкі. Замежны доўг Расеі склаў больш за 11 млрд рублёў.
 
Пасьля весткі пра тое, што Часовы ўрад зьбіраецца працягваць вайну з [[Цэнтральныя дзяржавы|Цэнтральнымі дзяржавамі]] «да пераможнага канца», з траўня ў Петраградзе пачаліся дэманстрацыі рабочых і салдатаў з заклікамі да спыненьня вайны і перадачы ўлады саветам. Асабліва маштабныя акцыі [[Ліпеньскія дні (1917)|адбываліся 3—4 ліпеня]], калі на вуліцы выйшлі больш за паўмільёна салдатаў і рабочых. У выніку страляніны загінулі сотні дэманстрантаў. Пасьля гэтага ўрад распачаў арышты бальшавікоў, а [[Уладзімер Ленін|Ўладзімер Ленін]] сышоў у падпольле.
 
У верасьні і кастрычніку пачаліся масавыя штрайкі маскоўскіх і петраградзкіх рабочых, шахтэраў Данбасу, мэталістаў Уралу, нафтавікоў Баку, тэкстыльшчыкаў, чыгуначнікаў. Да кастрычніка сталі рэгулярнымі забастоўкі сялянаў. Прадпрынятыя Часовым урадам карныя меры толькі раззлавалі сялянаў. Загады Часовага ўраду адмовіліся выконваць гарнізоны Петраграду, Масквы, Паўночнага і Заходняга франтоў, матросы Балтыйскага флёту. Да выступаў далучыліся жонкі вайскоўцаў, якія рабавалі прадуктовыя крамы з завышанымі, на іхнюю думку, цэнамі.
 
== Паўстаньне ==
Пры Петраградзкім савеце, узначальваным бальшавіком [[Леў Троцкі|Троцкім]], быў створаны [[Вайскова-рэвалюцыйныя камітэты|вайскова-рэвалюцыйны камітэт]], куды ўвайшлі ўзброеныя рабочыя, матросы, салдаты. {{Дата ў старым стылі|31 кастрычніка|1917|18 кастрычніка}} Петрасавет заручыўся неўмяшальніцтвам Петраградзкага гарнізону і, асабліва не хаваючыся, заняўся распрацоўкай пляну па захопе стратэгічных будынкаў. Апанэнты бальшавікоў чакалі паўстаньня з дня на дзень, аднак пераварот уновы з 24 на 25 кастрычніка стаў нечаканасьцю ў тым сэнсе, што яго ўяўлялі іначай: паўтарэньнем Ліпеньскіх дзён з выражаным намерам арыштаваць урад і захапіць уладу ў свае рукі.
 
Аднак дэманстрацыяў і задзейнічаньня гарнізону не адбылося. {{Дата ў старым стылі|6 лістапада|1917|24 кастрычніка}} урад Керанскага чарговым разам закрыў бальшавіцкую газэту «[[Праўда (газэта)|Праўда]]» (якая тады выходзіла пад назвай «Рабочы шлях») і аддаў загад на арышт Камітэта, аднак тыпаграфія была лёгка адбітая Петрасаветам, а выканаўцаў загаду пра арышт не знайшлося. У адказ Керанскі ўдзень аддаў загад падняць усе масты ў Петраградзе (як рабілася ў Ліпеньскія дні), аднак сілы Петраградзкага савету зводзілі іх назад, а ўвечары ўзялі пад свой кантроль вакзалы, тэлефонную станцыю, тэлеграф, электрастанцыю.
 
Ранкам {{Дата ў старым стылі|7 лістапада||25 кастрычніка}} ў руках Часовага ўраду застаўся толькі [[Зімні палац]], да якога падышлі аддзелы [[Чырвоная гвардыя (Расея)|чырвонай гвардыі]]. На [[Нява|Няву]] прыйшла флятылія зь пяці караблёў, кранштацкія матросы таксама перайшлі на бок бальшавікоў. Сілы абаронцаў Зімняга палацу складалі прыкладна 200 чалавек жаночага батальёну сьмерці, 2—3 роты [[юнкер (Расея)|юнкер]]аў і 40 інвалідаў. [[Штурм Зімняга палацу|Штурм палацу]] пачаўся а 21:00 стрэлам зь [[Петрапаўлаўская крэпасьць|Петрапаўлаўскай крэпасьці]], а 2-й гадзіне ночы {{Дата ў старым стылі|8 лістапада||26 кастрычніка}} ён быў узяты, Часовы ўрад артыштаваны. Керанскі здолеў пакінуць палац раней.
 
== Наступствы ==
Увечары {{Дата ў старым стылі|7 лістапада||25 кастрычніка}} у [[Інстытут Смольнага|Смольным]] адкрыўся [[Другі Ўсерасейскі зьезд Саветаў рабочых і салдацкіх дэпутатаў]], на якім большасьць галасоў атрымалі [[бальшавікі]] і [[эсэры]]. Зьезд абвясьціў пераход улады да Саветаў, наступнага дня прыняў [[Дэкрэт аб міры]], скасаваў сьмяротнае пакараньне, абвясьціў [[Дэкрэт аб зямлі]], якім зямля памешчыкаў канфіскоўвалася, землі, нетры, лясы, воды нацыяналізаваліся, сяляне атрымлівалі зямлю. Найвышэйшы органам Савецкай улады быў названы [[Усерасейскі цэнтральны выканаўчы камітэт|Ўсерасейскі цэнтральны выканаўчы камітэт]], быў сфармаваны ўрад — [[Савет народных камісараў]] на чале зь Леніным. Перадача ўлады ня была ўспрынятая ўсімі. Цэнтральнае і правае крыло эсэраў, а таксама [[меншавікі]] назвалі пераварот «захопам улады бальшавікамі» і пакінулі зьезд у знак пратэсту.
 
{{Дата ў старым стылі|9 лістапада||27 кастрычніка}} меншавікі абвясьцілі незалежнасьць Грузіі; на Доне сваю ўладу стварылі [[Данскія казакі|казакі]]. {{Дата ў старым стылі|11 лістапада||29 кастрычніка}} разгарнуліся антырэвалюцыйныя дзеяньні. У [[Царскае Сяло]] пад Петраградам [[Паўстаньне Керанскага — Краснова|увайшлі казакі на чале з Керанскім]], які ў ультыматыўнай форме загадаў стралковаму гарнізону скласьці зброю. Пасьля адмовы адбылася страляніна, у якой 8 салдатаў гарнізону былі забітыя. Гэта настроіла жаўнераў у Петраградзе супраць Керанскага. {{Дата ў старым стылі|12 лістапада||30 кастрычніка}} Чырвоная гвардыя адбіла Царскае Сяло з рук казакаў, пасьля гэтага Керанскі пакінуў Расею.
 
У Маскве {{Дата ў старым стылі|7 лістапада||25 кастрычніка}} Вайсковы рэвалюцыйны камітэт захапіў арсэнал, тэлеграф, Дзяржаўны банк і іншыя стратэгічныя аб’екты. Аднак тут супраціў ім аказваў створаны Камітэт уратаваньня рэвалюцыі на чале з правым эсэрам Вадзімам Рудневым. Змаганьне тут працягвалася да {{Дата ў старым стылі|16 лістапада||3}}, пасьля чаго, не дачакаўшыся дапамогі з фронту, Камітэт склаў зброю.
 
{{Дата ў старым стылі|25 лістапада||12 лістапада}} адбыліся [[Выбары ва Ўсерасейскі ўстаноўчы сход|выбары]] ва [[Усерасейскі ўстаноўчы сход|Ўсерасейскі ўстаноўчы сход]], большасьць у якім нечакана атрымалі сацыялісты-рэвалюцыянэры, хоць на той час як партыя яны ўжо не існавалі. Калі Ўстаноўчы сход увайшоў у супрацьстаяньне бальшавікам, у студзені 1918 року ён быў разагнаны.
 
{{Дата ў старым стылі|2 студзеня|1918|20 сьнежня 1917}} дэкрэтам Уладзімера Леніна была ўтвораная [[Усерасейская надзвычайная камісія па барацьбе з контрарэвалюцыяю й сабатажам|ЧК]], у верасьні 1918 пасьля замаху на Леніна пачаўся [[чырвоны тэрор]].
 
Захоп улады бальшавікамі на тэрыторыі Расеі праходзіў адносна пасьпяхова, а іншыя часткі Расейскай імпэрыі пасьля Лютаўскай рэвалюцыі мкнуліся да незалежнасьці. Так, [[Украінская цэнтральная рада]] 20 лістапада 1917 року абвясьціла аўтаномную [[УНР|Ўкраінскую народную рэспубліку]], падтрыманую [[Усеўкраінскі зьезд Саветаў|Ўсеўкраінскім зьездам Саветаў]]. У выніку выбухнула [[Савецка-ўкраінская вайна|вайна з Расеяй]].
 
На неакупаваных немцамі тэрыторыях Эстоніі і Латвіі, а таксама ў Беларусі савецкая ўлада была ўсталяваная ў кастрычніку — лістападзе 1917 року.
 
Унутры самой Расеі ўтварылася антыбальшавіцкая кааліцыя, якая [[Грамадзянская вайна ў Расеі|змагалася за ўладу]] да 1922 року. Карыстаючыся сэпаратным мірам Расеі з Цэнтральнымі дзяржавамі, Вялікабрытанія, Францыя, ЗША і Японія [[Іншаземная ваенная інтэрвэнцыя ў Расейскай грамадзянскай вайне|пачалі вайсковую інтэрвэнцыю]], якая цягнулася два гады.
 
== Кастрычніцкая рэвалюцыя на Беларусі ==
129 083

зьмены

Навігацыйнае мэню