Розьніца паміж вэрсіямі «Чарнагорская мова»

Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
д
д (Typo fixing using AWB)
 
=== Альфабэт ===
У цяперашні момант выкарыстоўваецца чарнагорскі альфабэт, які мае [[Кірылічны альфабэт|кірылічную]] вэрсію (''црногорска ћирилица / crnogorska ćirilica'' або ''азбука'') і [[Лацінскі альфабэт|лацінcкую]] абэцэду (''црногорска латиница / crnogorska latinica'' або ''abeceda''), абедзьве графічныя сыстэмы афіцыйна маюць роўныя правы ў сваім выкарыстаньні<ref>[http://www.snp.co.me/strana.asp?kat=1&id=1278 Ustav Crne Gore.]{{ref-sr}}</ref>. Новая графіка была зацьверджана Міністэрствам адукацыі Чарнагорыі 9 чэрвеня 2009 году<ref name="cafemontenegro.com"/>, раней выкарыстоўваліся [[Сэрбскахарвацкая мова|сэрбскахарвацкая]] кірыліца і лацінка<ref>[http://web.archive.org/web/20100110201927/http://rtcg.me/index.php/vijesti/politika/aktuelno/6369-pravopis-crnogorskog-jezika Donijet Pravopis crnogorskog jezika] {{ref-sr}}</ref>. У адрозьненьне ад сэрбскахарвацкага альфабэту, замест [[дыграф]]аў ''sj'', ''zj'' (у кірыліцы ''зj'' і ''сj'') ужываюцца асобныя літары ''ś'' і ''ź'' (адпаведна ''з́'' і ''с́'')<ref>[http://web.archive.org/web/20110722173836/http://rtcg.me/index.php/vijesti/politika/aktuelno/6408-dva-slova-pravopis Dva nova slova u pravopisu]{{ref-sr}}</ref>, але уў лацініцы захаваліся спалучэньні ''dž'', ''nj'', і ''lj'' для пазначэньня асобных гукаў.
<center>
{| class="wikitable" style="text-align: center;"
 
=== Графіка і фанэтыка ===
Як і ў сэрбскай мове, запазычаныя ўласныя імёны запісваюцца фанэтычна. У чарнагорскай, як і беларускай мове, у цэлым выконваецца правіла, як чуецца — так і пішацца.
 
Чарнагорская мова характарызуецца іекавізмам — ''ije'' вымаўляецца як два склады, тады як у іншых рэгіёнах сэрбскахарвацкай моўнай сыстэмы зьяўляецца дыфтонгам. Гістарычна ''ije'' ёсьць вынікам зьмяненьня асаблівага праславянскага гуку, пазначанага як «ѣ».
Шматлікія чарнагорскія аўтары абапіраліся пры складаньні сваёй творчасьці на народную аснову. Літаратура [[Сярэднявечча]] збольшага прадстаўляла сабой літаратуру на стараславянскай мове і ейных ізводах, але ў [[19 стагодзьдзе|ХІХ]] ст. дыялекты Чарнагорыі сталі дамінаваць у мясцовай літаратуры. Яна ўключае ў сябе народны [[фальклёр]], сабраны Вукам Стэфановічам Караджычам й інш., асобныя кнігі чарнагорскіх пісьменьнікаў («Горны вянок» Пэтара Пэтравіча Негаша, «Прыклады чалавецтва й адвагі» Марка Мілянава) і г.д. У другой палове [[19 стагодзьдзе|ХІХ]] ст. у літаратуры больш выкарыстоўваўся ўсходнегерцагавінскі дыялект, які зьяўляецца асновай сэрбскахарвацкай мовы, замест мясцовага зэцка-санджацкага дыялекту.
 
Да прыкладу, большая частка формаў вінавальнага склону, якія ўласьцівыя для зэцка-санджацкага дыялекту, Негашам былі замененыя на формы мясцовага, характэрныя для сэрбскай мовы. Напрыклад, у друкаванай вэрсіі радок ''U dobru je lako dobar biti, / na muci se poznaju junaci'' быў заменены на ''U dobro je lako dobar biti, / na muku se poznaju junaci''. У іншых творах чарнагорскіх пісьменьнікаў таксама адсочваецца тэндэнцыя да прытрымліваньня нормаў усходнегерцагавінскага дыялекту. Тым ня менш, у літаратуры таксама трапляліся і рысы, уласьцівыя для зэцка-санджацкага дыялекту: напрыклад, вершы Нікола І Пэтравіча ''Onamo namo, za brda ona'', ''Onamo namo, da viđu'' і г.д.
 
=== У сьведчаньнях іншаземцаў ===
Упершыню лінгвонім ''чарнагорская мова'' быў ужыты ў дзёньніку францускага палкоўніка Віяля дэ Сам'е падчас свайго падарожжа па Чарнагорыі ў 1813 годзе, сам дзёньнік пад назваю «''Ваяж гістарычны і палітычны ў Чарнагорыю''» (''Voyage historique et politique au Montenegro'') быў апублікаваны ў 1820 годзе.
 
Вук Караджыч у сваёй кнізе на нямецкай мове «''Чарнагорыя і чарнагорцы''» (''Montenegro und die Montenegriner'') 1837 году абвяргае Сам'е, які сьцьвярджаў, што чарнагорская мова зьўляецца дыялектам [[грэцкая мова|грэцкай]]<ref>[http://img265.imageshack.us/img265/6460/vukzanjemcezitelji4lm.jpg Vuk Karadžić o crnogorskom jeziku u djelu Montenegro und die Montenegriner (1837)]{{ref-sr}}</ref>.
 
Сэрбскі пісьменьнік Любамір Нянадавіч у сваёй працы «''Пра чарнагорцаў''» (''O Crnogorcima'') 1856 году рабіў высновы, што чарнагорцы «размаўляюць на чарнагорскай мове»<ref>[http://web.archive.org/web/20080317005827/http://www.montenegrina.net/pages/pages1/istorija/dokumenti/drugi_o_cg_i_crnogorcima.htm Ljubomir Nenadović o crnogorskom jeziku] {{ref-hr}}</ref>.
 
{{цытата|Мова — ва ўсіх школах чарнагорская, шмат у чым адрозная ад той прыгожай мовы, на якую Біблія перакладзена. Я казаў аднойчы ў [[Цэціне]], што для пісьмовага адзінства неабходна ўводзіць адну мову, на якой сёньня пішуць у [[Бялград|Бялградзе]]зе і [[Нові Сад|Новым Садзе]]. Тую мову, на якой дагэтуль найболей напісана і сказана, якая застанецца вядомай як сэрбская літаратурная мова. Калі чарнагорцы працягнуць шырыць свае школы так як цяпер, то праз сто год між дзьвюма мовамі адрозьненьняў будзе больш, чым між партугальскай і гішпанскай.{{Арыгінал|sr|U svim školama, jezik je – crnogorski, u mnogome različan je od onoga priznatog, lijepog jezika na kome je Biblija prevedena. Govorio sam jednom prilikom na Cetinju da bi trebalo, radi književnog jedinstva, da uvedu onaj jezik kojim se danas piše u Beogradu i Novom Sadu. Taj je jezik, na kojem se dosada najviše pisalo i radilo, ostati će zauvijek kao srpski književni jezik. Ako Crnogorci produze svoje škole kao dosada, onda, poslije sto godina, između ta dva jezika biti će veća razlika nego što je između portugalskog i španjolskog.}}}}
 
У 1927 годзе вугорскі славіст Ёзэф Байза ў сваёй манаграфіі «''Чарнагорскае пытаньне''» (''A montenegrói kérdés'') напісаў: «Пяцівекавая барацьба з [[Туркі|туркамі]] ізалявала чарнагорцаў ад сьвету ў цяжкадаступных цясьнінах. Такім чынам ізаляваўшы і лінгвістычна. Іх мова разьвівалася незалежна і атрымала арыгінальныя рысы<ref>[http://www.montenegro-canada.com/articles/article/1998396/33361.htm Jozsef Bajza, "A montenegrói kérdés", Budapesti szemle A magyar tud. Akademia megbizasabol (601 szam, str. 321-372),Budapest, 1927] {{ref-sr}}</ref>».
13 286

зьменаў

Навігацыйнае мэню