Розьніца паміж вэрсіямі «Менскае ваяводзтва»

Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
дапаўненьне, стыль, выява
(→‎Урадоўцы: афармленьне без дубляваньня сьпісаў)
(дапаўненьне, стыль, выява)
| Назва = Менскае ваяводзтва
| Назва ў родным склоне = Менскага ваяводзтва
| Арыгінальная назва = Palatinatus Minscensis
| Герб = CoatPahonia of- Arms ofПагоня, Miensk Voivodeship COA.svgjpg
| Сьцяг = Banner of Miensk Voivodeship.svg
| Краіна = [[ВКЛВялікае Княства Літоўскае]]
| Гімн =
| Статус =
| Цэнтар = [[Менск]]
| БуйныГорад =
| БуйныяГарады = [[Рэчыца]], [[Мазыр]]
| ДатаЎтварэньня =
| Кіраўнік = гл. [[МенскіяВаяводы ваяводыменскія]]
|Назва пасады кіраўніка = Ваяводы
| Кіраўнік2 = [[Кашталяны менскія]]
|Назва пасады кіраўніка2 = Кашталяны
| АфіцыйныяМовы =
|АфіцыйныяМовы =
| Насельніцтва = гл. [[Менскае ваяводзтва#Дэмаграфія|Дэмаграфія]]
|Год перапісу =
|Адсотак ад насельніцтва =
|Нацыянальны склад =
|Канфэсійны склад =
| Плошча = 55,5 500тыс.
|Адсотак ад плошчы =
|Месца паводле плошчы =
| Скарачэньне =
| Катэгорыя ў Commons =
| Парамэтар1 = [[1566]] [[1793]]
| Назва парамэтру 1 = Час існаваньня
| Сайт =
| Дадаткі =
| Колер фону парамэтраў = {{Колер|БеларусьВКЛ}}
| Колер фону герб-сьцяг =
}}
'''Ме́нскае ваяво́дзтва'''<ref group="а">{{мова-be-old|Воеводство Менское|скарочана}}; {{мова-la|Palatinatus Minscensis|скарочана}}, {{мова-pl|Województwo mińskie|скарочана}}</ref> — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтральнай і паўднёва-ўсходняй частцы [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]. Плошча каля 55,5 тыс. км² (найбуйнешае ваяводзтва ў краіне). Сталіца — [[места]] [[Менск]].
 
Найбуйнешыя месты: [[Мазыр]] і [[Рэчыца]].
'''Ме́нскае ваяво́дзтва''' ({{мова-la|Palatinatus Minscensis}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў [[ВКЛ|Вялікім Княстве Літоўскім]]. Плошча ваяводзтва складала 55 500 км². Сталіцай зьяўлялася [[места]] [[Менск]].
 
== Сымболіка ==
Герб ваяводзтва меў наступны выгляд: ''«у чырвоным полі рыцар у срэбных латах і са срэбным шчытом з залатым шасьціканцовым крыжом, які заносіць над галавой срэбны меч з залатым этэсам і скача на срэбным кані з залатым ўзбраеньнем, збруяй і вачамі; сядло чырвонае з залатой акантоўкай»''.<ref>[{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | cуаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.heraldicum.ru/belarus/vojvod.htm | загаловак = Гербы белорусских воеводств в Великом княжестве Литовском] //| Материалыфармат исследований= О.| Однороженконазва (г.праекту Харьков)= и| М.выдавец В= [http://www.heraldicum.ru РевнивцеваHERALDICUM] (г.| Энгельс)</ref>дата Ваяводзкая= [[харугва]]13 былакастрычніка чырвонага2010 («гвазьдзіковага»)| колерумова з= выявай| гербукамэнтар = }}</ref> (паводле іншых зьвестак, ''«[[Пагоня]] цялістага колеру ў белым полі.»''<ref name="sgkp5">МенскаеWojewództwo ваяводстваmińskie // {{Літаратура/Памяць/МенскГеаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5}} СS. 198<[http://ref><ref>Вячаслаў Насевічdir. Менскае ваяводства icm.edu.pl/pl/ {{ЛітаратураSlownik_geograficzny/Tom_V/ЭВКЛ|2к}}339 С339]. 288</ref>).
 
Ваяводзкая [[харугва]] была чырвонага («гвазьдзіковага») колеру з выявай гербу [[Пагоня]] ў белым полі<ref>[[Вячаслаў Насевіч]]. Менскае ваяводства // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 288.</ref><ref>[[Вячаслаў Насевіч]]. Мінскае ваяводства // {{Літаратура/ЭГБ|5к}} С. 163.</ref><ref>Менскае ваяводства // {{Літаратура/Памяць/Менск|1к}} С. 198.</ref>.
Па ўвядзеньні ў [[1776]] року ваяводскіх мундзіраў, дэпутаты Менскага і Мазырскага паветаў апраналіся ідэнтычна смаленскім — у малінавыя («кармазыновыя») [[кунтуш]]ы зь цёмна-сінімі («гранатовымі») адваротамі, пад імі насілі цёмна-сінія [[жупан]]ы. Дэпутаты Рэчыцкага павету насілі белая жупаны і такія ж адвароты.
 
== Асноўныя падзеі ==
*Утварылася [[1566]]:згодна у вынікуз адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформырэформай ўтварылася Менскае ваяводзтва([[1565]]—[[1566]]) на аснове былогаколішняга [[Менскае княства|аднайменнага княства]],. рэформаРэформа таксама ўсталявала межы ваяводзтва і паветаў  — [[Менскі павет|Менскага]] і [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкага]].
 
* [[1569]]: са згоды мясцовай шляхты [[Мазырскі павет]] улучылі ў межы ваяводзтва.
У часе складаньня [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ([[1569]]) шляхта [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]] [[Кіеўскае ваяводзтва|Кіеўскага ваяводзтва]] адмовілася ад пераходу пад юрысдыкцыю [[Каралеўства Польскае|Каралеўства Польскага]]. Павет далучыўся да Менскага ваяводзтва<ref>{{Літаратура/Сфрагістыка і геральдыка Беларусі (1999)|к}}</ref>.
* [[1599]]: у Менску праз [[рок (год)|рок]], па чарзе з [[Наваградак|Наваградкам]], пачалі праводзіцца вясновыя сэсіі [[Вярхоўны Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Вярхоўнага Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага]], кожная зь іх працягвалася 22 тыдні, пачынаючы ад панядзелку пасьля [[Тры Каралі|Трох Каралёў]].
 
* [[1654]]—[[1667]]: [[Масковія|маскоўскія войскі]] акупавалі значную частку тэрыторыі ваяводзтва.
*З [[1599]]: у Менску праз [[рок (год)|рок]], па чарзе з [[Наваградак|Наваградкам]], пачалі праводзіцца вясновыя сэсіі [[Вярхоўны Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|ВярхоўнагаГалоўнага ТрыбуналаТрыбуналу Вялікага Княства Літоўскага]], кожная зь іх працягвалася 22 тыдні, пачынаючы ад панядзелку пасьляпа [[Тры Каралі|Трох КаралёўКаралях]].
* [[1662]]: [[Барысаўскае староства]] перайшло ў склад [[Аршанскі павет|Аршанскага павету]] [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскага ваяводзтва]].<ref>Міхась Мацельскі. [http://goman.borisov-e.info/index.php?id=17 Гісторыя Барысава ў датах] на сайце газэты «[[Гоман Барысаўшчыны]]»</ref>
 
* [[1667]]: у склад Рэчыцкага павету ўвайшло [[Лоеўска-Любецкае староства]] (8 тыс. км²).<ref>[[Вячаслаў Насевіч]]. [http://vn.belinter.net/vkl/29.html Тэрыторыя, адміністрацыйны падзел] // {{Літаратура/ЭВКЛ|1к}} С. 39.</ref>
У [[Вайна 1654—1667 гадоў|Трынаццацігадовую вайну]] ([[1654]]—[[1667]]) войскі [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]] акупавалі і спустошылі значную частку тэрыторыі ваяводзтва. У [[1662]] [[Барысаўскае староства]] перайшло ў склад [[Аршанскі павет|Аршанскага павету]] [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскага ваяводзтва]]. У [[1667]] у склад Рэчыцкага павету ўвайшло [[Лоеўска-Любецкае староства]] (8 тыс. км²)<ref>[[Вячаслаў Насевіч]]. [http://vn.belinter.net/vkl/29.html Тэрыторыя, адміністрацыйны падзел] // {{Літаратура/ЭВКЛ|1к}} С. 39.</ref>. У [[Вялікая Паўночная вайна|Вялікую Паўночную вайну]] ў [[1708]] войскі караля Швэцыі [[Карл XII|Карла XII]] учынілі значныя разбурэньні на абшарах ваяводзтва, асабліва ў Менскім павеце.
* [[1708]]: войскі швэдзкага караля [[Карл XII|Карла XII]] учынілі значныя разбурэньні на абшарах ваяводзтва, асабліва ў Менскім павеце.
 
* [[1772]]: у выніку [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|1-га падзелу Рэчы Паспалітай]] страціла значную частку Рэчыцкага павету і ўлучыла ў свой склад рэшту [[Аршанскі павет|Аршанскага павету]] [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскага ваяводзтва]].
*У выніку [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] ([[1772]]) страціла значную частку Рэчыцкага павету і ўлучыла ў свой склад рэшту [[Аршанскі павет|Аршанскага павету]] [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскага ваяводзтва]]. У [[1775]]: у зьвязку з акупацыяй усходніх ваяводзтваў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыяй]], менскуюМенскую сэсію Трыбуналу перанесьлі ў [[Горадня|Горадню]].
 
* [[20 сьнежня]] [[1793]]: скасаваньнеадбылася ліквідацыя ваяводзтва ў выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]], ягоягоная тэрыторыя ўвайшла ў склад [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] Расейскай імпэрыі.
 
== Дэмаграфія ==
У сярэдзіне [[XVII стагодзьдзе|XVII ст.]] Менскае ваяводзтва налічвала 35 510 [[Дым (адзінка падаткаабкладаньня)|дымоў]]. Паводле сучасных падлікаў, да [[Вайна 1654—1667 гадоў|Трынаццацігадовай вайны]] ([[1654]]—[[1667]]) колькасьць насельніцтва складала каля 248 тыс. чал., па вайне яно скарацілася да 94 тыс. чал.<ref>[http://jivebelarus.net/history/gistografia/unknown-war-1654-1667.html?page=14#lnk13 Насельніцтва Беларусі ў сярэдзіне ХVІІ ст. па паветах] // {{Літаратура/Невядомая вайна: 1654—1667|к}}</ref>
 
*Станам на [[1790]] рок шчыльнасьць насельніцтва складала 422 чал. на 1 квадратную [[Міля|мілю]] (плошча ваяводзтва 727 квадратных міляў)<ref name="sgkp6">Województwo mińskie // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|6}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VI/482 482].</ref>.
 
== Геаграфія ==
[[Файл:Miensk, Amścisłaŭ (Partie de Lithuanie, 1666).jpg|міні|Частка Менскага і [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Амсьціслаўскага]] ваяводзтваў ([[Парыж]], [[1665]])]]
На поўначы межавала з [[Полацкае ваяводзтва|Полацкім]] і [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскім]] ваяводзтвамі, на захадзе — зь [[Віленскае ваяводзтва|Віленскім]] і [[Наваградзкае ваяводзтва|Наваградзкім]] ваяводзтвамі, на поўдні зь [[Берасьцейскае ваяводзтва|Берасьцейскім]] і [[Кіеўскае ваяводзтва|Кіеўскім]] ваяводзтвамі, на ўсходзе — з [[Масковія]]й і [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Амсьціслаўскім ваяводзтвам]].<ref name="sg">Województwo mińskie // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5}} S. 339</ref> Частка мяжы з Наваградзкім ваяводзтвам праходзіла па рацэ [[Пціч]], да яе упадзеньня ў [[Прыпяць]]. На захадзе, ўздоўж ракі [[Славесна]], ішла мяжа зь Берасьцейскім ваяводзтвам.
 
На поўначы межавала з [[Полацкае ваяводзтва|Полацкім]] і [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскім]] ваяводзтвамі, на захадзе  — зь [[Віленскае ваяводзтва|Віленскім]] і [[Наваградзкае ваяводзтва|Наваградзкім]] ваяводзтвамі, на поўдні зь [[Берасьцейскае ваяводзтва|Берасьцейскім]] і [[Кіеўскае ваяводзтва|Кіеўскім]] ваяводзтвамі, на ўсходзе  — з [[МасковіяМаскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавай]]й і [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Амсьціслаўскім ваяводзтвам]].<ref name="sgsgkp5"/>Województwo mińskie // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5}} S. 339</ref> Частка мяжы з Наваградзкім ваяводзтвам праходзіла па рацэракою [[Пціч]], да яе упадзеньняўтоку ў [[Прыпяць]]. На захадзе, ўздоўж ракі [[Славесна]], ішла мяжа зь Берасьцейскім ваяводзтвам.
Тэрыторыя Менскага ваяводства мела форму [[прастакутнік]]а з нашмат даўжэйшымі заходнім і ўсходнім бакамі. Рака [[Бярэзіна]], якая ад вытоку да вусьця працякала па тэрыторыі ваяводзтва, падзяляла ягоны абшар надвая. У паўночнай частцы Менскага ваяводзтва брала свой выток рака [[Вяльля]]. Гэтая частка ваяводзтва ўяўляла шырокія, не вельмі ўраджайныя раўніны, паўднёва-заходняя (Мазырскі павет) — ляжала ў [[Палесьсе|Палесьсі]].
 
[[Файл:Miensk,_Amścisłaŭ,_Połacak,_Viciebsk_(1781).jpg|міні|Менскае, [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Амсьціслаўскае]], [[Полацкае ваяводзтва|Полацкае]] і [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскае]] ваяводзтвы ([[Вэнэцыя]], [[1781]])]]
 
Тэрыторыя Менскага ваяводства мелаМела форму [[прастакутнік]]а з нашмат даўжэйшымі заходнім і ўсходнім бакамі. Рака [[Бярэзіна]], якая ад вытоку да вусьця працякала па тэрыторыітэрыторыяй ваяводзтва, падзяляла ягоны абшар надвая. У паўночнай частцы Менскага ваяводзтва брала свой выток рака [[Вяльля]]. Гэтая частка ваяводзтвамясцовасьць ўяўляла шырокія, неня вельмі ўраджайныяўрадлівыя раўніны,. паўднёваПаўднёва-заходняя частка ваяводзтва ([[Мазырскі павет]]) ляжала ў [[Палесьсе|Палесьсі]].
 
== Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел ==
Ваяводзтва падзялялася на тры паветы: [[Менскі павет|Менскі]], [[Мазырскі павет|Мазырскі]] і [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкі]].
У склад ваяводзтва ўваходзілі 3 паветы:
 
{| cellspacing="1" cellpadding="5" style="width: 500px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; background-color: #fff;"
 
|- bgcolor={{Колер|БеларусьВКЛ}} align="center"
 
! Назва !! Цэнтар !! Плошча,<br /> тыс. км² !! Староствы <br> (дзяржаўныя воласьці)
 
|- style="background:#FAFAFA;"
 
| [[Менскі павет]] || [[Менск]] || ? || [[Менскае староства|Менскае (гродавае)]] <br /> [[Гайненскае староства|Гайненскае]] <br /> [[Радашкоўскае староства|Радашкоўскае]] <br /> [[Краснасельскае староства|Краснасельскае]]
 
|- style="background:#EEEEEE;"
 
| [[Мазырскі павет]] || [[Мазыр]] || ? || [[Мазырскае староства|Мазырскае (гродавае)]] <br /> [[Бчыцкае староства|Бчыцкае (Пціцкае)]]
 
|- style="background:#FAFAFA;"
 
| [[Рэчыцкі павет]] || [[Рэчыца]] || 30,0 || [[Рэчыцкае староства|Рэчыцкае (гродавае)]] <br /> [[Бабруйскае староства|Бабруйскае]] <br /> [[Гомельскае староства|Гомельскае]] <br /> [[Лоеўска-Любецкае староства|Лоеўска-Любецкае]] <br /> [[Прапоскае староства|Прапоскае]] <br /> [[Рагачоўскае староства|Рагачоўскае]] <br /> [[Чачэрскае староства|Чачэрскае]]
|}
 
[[Ваяводзкі соймік]] праводзіўся ў Менску, тамака ж склікалася [[паспалітае рушаньне]]. У павятовых цэнтрах месьціліся [[падкаморны суд|падкаморныя]], [[земскі суд|земскія]] і [[гродзкі суд|гродзкія]] суды, праходзілі [[павятовы соймік|павятовыя соймікі]].
 
Мясцовая шляхта абірала шасьцёх дэпутатаў на [[вальны сойм]] Рэчы Паспалітай, а таксама шасьцёх дэпутатаў у [[Вярхоўны трыбунал ВКЛ|Вялікалітоўскі вярхоўны трыбул]] (па тры — на рускую і літоўскую кадэнцыі).
 
== Прававы лад ==
Мясцовыя органы ўлады валодалі шырокімі паўнамоцтвамі ў вырашэньні ўсіх мясцовых справаў. У сваёй дзейнасьці яны кіраваліся агульнадзяржаўнымі нарматыўнымі актамі, мясцовым звычаёвым правам і актамі мясцовай адміністрацыі. Асобнае кіраваньне ажыцьцяўлялася ў прыватных уладаньнях заможнай шляхты.
 
Найвышэйшай формай заканадаўства зьяўляліся [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага]] [[1529]], [[1566]], [[1588]] рокаў. Дзейнасьць усіх службовых асобаў падпарадкоўвалася праву.
 
Мясцовая шляхта абірала шасьцёх дэпутатаў[[Пасол соймавы|паслоў]] на [[вальныВальны сойм]] Рэчы Паспалітай, а таксама шасьцёх дэпутатаў уна [[ВярхоўныТрыбунал трыбуналВялікага ВКЛ|ВялікалітоўскіКняства вярхоўныЛітоўскага|Галоўны трыбулТрыбунал]] (па тры на «рускую» і тры на «літоўскую» кадэнцыікадэнцыю).
== Урадоўцы ==
[[Файл:IRPMińskie.PNG|міні|270пкс|справа|Менскае ваяводзтва на мапе Рэчы Паспалітай]]
 
== Ураднікі ==
У [[Вальны сойм|сэнаце Рэчы Паспалітай Абодвух Народаў]] ваяводзтва прадстаўлялі два сэнатары: [[ваявода]] і [[кашталян]].
{{Асноўны артыкул|Ваяводы менскія|Кашталяны менскія}}
 
У [[Сэнат|Сэнаце]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] Менскае ваяводзтва мела двух прадстаўнікоў — [[ваявода|ваяводу]] і [[кашталян]]а. Згодна зь [[Люблінская унія|Люблінскай уніяй]] ([[1569]]) ваявода менскі паводле значнасьці займаў месца па [[ваяводы паморскія|паморскім]] і перад [[ваяводы інфлянцкія|інфлянцкім]], кашталян — па [[кашталяны гданскія|гданскім]] і перад [[кашталяны інфлянцкія|інфлянцкім]]<ref name="sgkp5"/>.
=== Ваяводы менскія ===
{{Асноўны артыкул|Ваяводы менскія}}
Паводле [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ваяводы менскія паводле значначнасьці займалі месцы ў сэнаце пасьля [[паморскае ваяводзтва|паморскіх]] і перад [[інфлянты|інфлянцкімі]].<ref name="sg"/>
 
Па ўвядзеньні ў [[1776]] року ваяводскіх мундзіраў, дэпутатыпаслы Менскага і Мазырскага паветаў апраналіся ідэнтычна смаленскім  — у малінавыя («кармазыновыя») [[кунтуш]]ы зь цёмна-сінімі («гранатовымі») адваротамі, пад імі насілі цёмна-сінія [[жупан]]ы. ДэпутатыПаслы Рэчыцкага павету насілі белая жупаны і такія ж адвароты.
=== Кашталяны менскія ===
{{Асноўны артыкул|Кашталяны менскія}}
Паводле [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] кашталяны менскія паводле значначнасьці займалі месцы ў сэнаце пасьля [[гданьск]]іх і перад [[інфлянты|інфлянцкімі]].<ref name="sg"/>
 
== Заўвагі ==
== Глядзіце таксама ==
{{Зноскі|група=а}}
* [[Менскія ваяводы]]
* [[Кашталяны менскія|Менскія кашталяны]]
* [[Менскае староства|Менскія старосты]]
 
== Крыніцы ==
 
== Літаратура ==
* {{Літаратура/ЭВКЛ|1}}
* {{Літаратура/ЭВКЛ|2}}
* {{Літаратура/ЭВКЛЭГБ|15}}
* Województwo mińskie // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/339 339]—340
* Województwo mińskie // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|6}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VI/482 482]
* {{Літаратура/Памяць/Менск|1}}
* Юхо Я.А. Кароткі нарыс гісторыі дзяржавы і права Беларусі. — Мн., 1992.
* Baliński M., Lipiński T. Starożytna Polska pod względem historycznym, geograficznym i statystycznym. T. 3. — Warszawa, 1846.
* Любавский М.К. Очерк истории Литовско-Русского государства до Люблинской унии включительно. 2-е выд. — М., 1915.
 
{{Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Вялікага Княства Літоўскага}}

Навігацыйнае мэню

Асабістыя прылады

Прасторы назваў

Варыянты