Руаль Амундсэн

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Руаль Амундсэн
нарв. Roald Amundsen
Nlc amundsen.jpg
Фатаздымак з кнігі 1908 году
Род дзейнасьці падарожнік, дасьледчык
Дата нараджэньня 16 ліпеня 1872
Месца нараджэньня Бург, Нарвэгія
Дата сьмерці невядома
Месца сьмерці Баранцава мора
Прычына сьмерці авіяцыйнае здарэньне
Грамадзянства Нарвэгія
Занятак падарожнік-дасьледнік, пісьменьнік, марак, дасьледнік, палярны даследчык і лётчык
Бацька Енс Амундсэн
Маці Ганна Сальквіст
Узнагароды
Подпіс Roald Amundsen signature.jpg

Руаль Амундсэн (па-нарвэску: Roald Engelbregt Gravning Amundsen; 16 ліпеня 1872, Бург, Нарвэгія — каля 18 чэрвеня 1928, невядома) — нарвэскі палярны падарожнік і дасьледчык. 17 чэрвеня 1903 году на судне «Ёа» Амундсэн адправіўся ў Арктыку. Арганізаваўшы базу ў бухце Ёа, ён распачаў паходы на санях да Паўночнага геамагнітнага полюса і вызначыў ягонае разьмяшчэньне, а таксама прайшоў уздоўж берагоў вострава Вікторыя. Затым праплыў на «Ёа» праз праліў Сымпсана, знайшоў Паўночна-заходні марскі шлях і ў 1906 годзе дасягнуў Сан-Францыска. Адзіны, хто прайшоў на судне і Паўночна-ўсходнім (уздоўж берагоў Сыбіры), і Паўночна-заходнім марскім шляхам (па пратоках Канадзкага архіпэлягу). Першым дасягнуў Паўднёвага полюсу 14 сьнежня 1911 году. Загінуў, выляцеўшы на дапамогу экспэдыцыі Умбэрта Нобіле.

У гонар падарожніка названыя мора, гара і амэрыканская навуковая станцыя Амундсэн-Скот у Антарктыдзе, затока і катлавіна ў Паўночным Ледавітым акіяне, месяцовы кратэр.

Жыцьцяпіс[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Паходжаньне і сям’я[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Генэалёгію роду Амундсэна можна прасачыць з XVII стагодзьдзя: яго продкі былі сяляне з востраву Асмалёй на мяжы Нарвэгіі і Швэцыі. Прадзед Руаля змог набыць зямлю на мацерыку пад Шэбэргам. Дзед Руаля быў першым у родзе, хто насіў прозьвішча Амундсэн, бацька Руаля — Енс Амундсэн (1820—1886) — быў чацьвёртым з 12 дзяцей. Браты Амундсэны, займаючыся марскім гандлем, валодалі агульнай сядзібай у Бургу, недалёка ад Сарпсборгу, дзе рака Глёма ўпадала ў Скагерак. Да 1880-х гадоў у валоданьні сям’і было 20 ветразьнікаў і параход, мелася нават уласная суднавэрф[1][2].

Дом у Бургу, дзе нарадзіўся Руаль Амундсэн. Фота 2011 году.

Енс Амундсэн стаў заможным падчас Крымскай вайны, пастаўляючы брытанскім і францускім войскам збожжа і салому; яго ветразьнік «Фэнікс» падчас аблогі Севастопалю (1854—1855) выкарыстоўваўся для разьмяшчэньня ангельскіх афіцэраў[3]. У 1866 годзе ён зьдзейсьніў рэйс з Кітая на Кубу, даставіўшы на цукровыя плянтацыі рабочую сілу — 300 кітайскіх кулі. Пра яго характар сьведчыць наступны эпізод: падчас плаваньня кулі ўзбунтаваліся, але ўсё скончылася тым, што Амундсэн прымусіў іх павесіць завадатара[4].

У 1863 годзе ва ўзросьце 43 гадоў ён ажаніўся з дачкой мытнага чыноўніка Ганнай Гэнрыке Густавай Сальквіст. У сям’і было чацьвёра дзяцей — усе сыны:

  1. Енс Уле Антоні (сямейная мянушка «Тоні»), нарадзіўся ў студзені 1866 году ў моры падчас бунту кітайскіх кулі. Рана праявіў прадпрымальніцкія здольнасьці, займаўся таксама вынаходніцтвам: распрацаваў уласныя тэхналёгіі вытворчасьці маргарыну і сухога малака.
  2. Густаў Сальквіст, нарадзіўся 7 чэрвеня 1868 году. Атрымаў вайсковую адукацыю, у 1902 годзе даслужыўся да званьня лейтэнанта.
  3. Леон, нарадзіўся 4 верасьня 1870 году. Скончыў камэрцыйную гімназію, з 1892 году жыў у Францыі, дзе заняўся гандлем віном. Да разрыву з Руалем выконваў ролю яго асабістага паверанага ў справах.
  4. Руаль, нарадзіўся 16 ліпеня 1872 году[4].

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Буманн-Ларсен Т., Амундсен. — Молодая гвардия, 2005.
  • Huntford R, The Last Place on Earth. Scott and Amundsen's Race to the South Pole. — The Modern Library, 1999.

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg Руаль Амундсэнсховішча мультымэдыйных матэрыялаў