Рослаўская ратуша

Рослаўская ратуша або Ратуша ў Рослаўлі — гістарычны будынак і ўстанова гарадзкога самакіраваньня ў горадзе Рослаў (цяпер Смаленская вобласьць, Расея), якая існавала ў пэрыяд знаходжаньня горада ў складзе Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай у канцы XVI — першай палове XVIII стагодзьдзя. Ратуша была цэнтрам дзейнасьці магістрату, бурмістраў і ратушных судзьдзяў і зьвязаная з наданьнем Рослаўлю Магдэбурскага права.

Гісторыя

Напрыканцы XVI — на пачатку XVII стагодзьдзя Рослаў знаходзіўся ў зоне пастаянных ваенных канфліктаў паміж Маскоўскай дзяржавай і Рэччу Паспалітай. У гэты пэрыяд горад меў разьвітае мяшчанскае асяродзьдзе і элемэнты гарадзкога самакіраваньня, уласьцівыя гарадам з Магдэбурскім правам.

У 1618 годзе Рослаў стаў цэнтрам Рослаўскага староства ў складзе Смаленскага павету Смаленскага ваяводзтва.

24 сакавіка 1623 году кароль польскі і вялікі князь літоўскі Жыгімонт Ваза надаў месту Магдэбурскае права і гарадзкі герб.

Аднак наяўнасьць элемэнтаў магдэбурскага самакіраваньня ў Рослаўлі фіксуецца і раней. Так, у дакуменце 1600 году згадваецца бурмістр рослаўскі — пасада, уласьцівая выключна магдэбурскім гарадам. Гэта дазваляе меркаваць, што органы гарадзкой улады, зьвязаныя з ратушай, існавалі яшчэ да афіцыйнага прывілею 1623 году.

Ратуша і магістрат

Пра існаваньне ратушы ў горадзе Рослаў у пэрыяд Рэчы Паспалітай сьведчаць архіўныя дакумэнты XVII стагодзьдзя. У рослаўскіх аброчных кнігах 1671 году зафіксавана:

«Ратушныя землі, чым за Каралеўскім Вялікасьцю валодалі ратушныя судзьдзі, — 17 волак».

Гэта сьведчыць ня толькі пра наяўнасьць ратушы як установы, але і пра існаваньне ратушных судзьдзяў і маёмасьці, якая належала гарадзкой уладзе. У тым жа дакуменце згадваецца войт — яшчэ адна ключавая пасада магдэбурскага кіраваньня, не вядомая ў гарадах Маскоўскай дзяржавы.

Ратуша была цэнтрам:

дзейнасьці магістрату;
судовай улады;
кіраваньня гарадзкімі землямі і падаткаў;
афармленьня маёмасных і гаспадарчых угодаў мяшчанаў.

Лёс ратушы

У выніку вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654–1667) Рослаў быў захоплены маскоўскімі войскамі. Зь ліквідацыяй магдэбурскага права гарадзкое самакіраваньне было скасаванае, а ратуша страціла свае функцыі. Дакладныя зьвесткі пра далейшы лёс будынка ратушы не захаваліся; імаверна, ён быў зьнішчаны або перабудаваны пад адміністрацыйныя патрэбы новай улады.

Значэньне

Ратуша ў Рослаўлі зьяўляецца важным сьведчаньнем існаваньня ў горадзе эўрапейскай мадэлі гарадзкога самакіраваньня, уласьцівай гарадам Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай. Яна пацьвярджае, што Рослаў у пачатку XVII стагодзьдзя быў не правінцыйным умацаваньнем, а горадам з разьвітой супольнасьцю, правамі і ўласнай гарадзкой уладай.

Месцазнаходжаньне

Ратуша у Рослаўлі стаяла на гандлёвай плошчы, з боку гарадзішча, напротыў будынка медыцынскага тэхнікума, бліжэй да спуску пад мост.

Крыніцы

Трофимовский М. Историко-статистическое описание Смоленской епархии. 1864.
Соловьёв С. История России с древнейших времён. Т. X.
Архіў Рослаўскай гарадзкой управы. «Старинное дело о размежевании городских полевых земель».