Перайсьці да зьместу

Роза Аўслэндэр

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
(Перанакіравана з «Роза Аўслендэр»)
Роза Аўслэндэр
Rose Ausländer
Асабістыя зьвесткі
Імя пры нараджэньні Rosalie Beatrice Scherzer
Нарадзілася 11 траўня 1901(1901-05-11)[1][2][3][…]
Памерла 3 студзеня 1988(1988-01-03)[1][2][3][…] (86 гадоў)
Пахаваная
Літаратурная дзейнасьць
Род дзейнасьці паэтка
Гады творчасьці з 1921
Мова нямецкая, ангельская
Узнагароды
Подпіс Выява аўтографу

Роза Аўслэндэр ( па-нямецку: Rose Ausländer, народжаная Разалі Беатрыс Шэрцэр; 11 траўня 1901, Чарнаўцы, Украіна, тады Аўстра-Вугоршичына — 3 студзеня 1988, Дусэльдорф, ФРН) — нямецка-аўстрыйская паэтка габрэйскага паходжаньня, якая пісала на нямецкай і ангельскай мовах.

Біяграфія

[рэдагаваць | рэдагаваць]

Роза Аўслэндэр нарадзілася 11 траўня 1901 году ў Чарнаўцах на Букавіне, у нямецкамоўнай габрэйскай сям’і. У той час Чарнаўцы і Букавіна ўваходзілі ў склад Аўстра-Вугорскай імпэрыі.[6] Яе бацька, Зыґмунд (Зюсі) Шэрцэр (1871—1920), паходзіў зь невялікага мястэчка Садгара каля Чарнаўцоў, [6] а маці, Каці Эці Рыфке Біндэр (1873—1947), нарадзілася ў Чарнаўцах у нямецкамоўнай сям’і.

Дзяцінства правяла на Букавіне, якая пазьней стала матывам яе паэтычнай лірыкі. У 1919—1920 гадах студыявала філязофію ў Этычным сэмінары Фрыдрыха Кетнэра ў Чарнаўцах, потым у Вене. У 1921 годзе разам са сваім будучым мужам Ігнацам Аўслэндэрам пераехала ў ЗША. Выдавала ґазэту “Westlicher Herold”, працавала рэдактаркай, публікавала артыкулы і эсэ ў нямецкамоўных часопісах Амэрыкі. У 1926 годзе набыла амэрыканскае грамадзянства. Свае першыя вершы апублікавала ў Нью-Ёрку ў 1928 годзе. У 1931 годзе вярнулася ў Чарнаўцы, каб даглядаць хворую маці, і жыла там да 1936, страціўшы грамадзянства ЗША. У 1939 годзе пры падтрымцы свайго земляка, знакамітага паэта Альфрэда Марґул-Шпэрбэра, выдала ў Чарнаўцах сваю першую кнігу вершаў “Вясёлка” (“Der Regenbogen”), але значная частка накладу была страчаная падчас акупацыі гораду нямецкімі войскамі.

У 1941—1944 гадах знаходзілася ў Чарнавіцкім ґета, дзе пазнаёмілася з Паўлям Цэлянам (яшчэ адзін, і апошні раз, яны пабачыліся ў 1957 годзе ў Парыжы). Яна хавалася ад немцаў год да 1944. У 1946 вярнулася ў ЗША і зноў атрымала амэрыканскае грамадзянства ў 1948. Да 1956 не пісала вершаў па-нямецку, перайшоўшы на ангельскую. У 1965 годзе выдана яе другая кніга вершаў «Сьляпое лета». У 1967 вярнулася ў Нямеччыну.

Зборнікі яе вершаў атрымалі шматлікія прэміі, узнагароды і адзнакі.

Пасьля 1978 году яна пакутавала ад цяжкага артрыту, не магла пісаць самастойна і дыктавала свае вершы. Яна памерла ў пансіянаце для састарэлых габрэйскай грамады ў Дусэльдорфе.

Творчасьць

[рэдагаваць | рэдагаваць]

Выразістая і адначасова ляпідарная паэзія Розы Аўслэндэр блізкая паэтыцы Паўля Цэлана і Нэлі Сакс. Яе спадчына складаецца з больш чым дваццаці кнігаў паэзіі, якія былі перакладзены на большасьць эўрапейскіх моваў.

Прызнаньне

[рэдагаваць | рэдагаваць]

Узнагароджаная прэміямі Гайнэ (1966), прэміяй Анэттэ фон Дростэ-Гюльсгоф (1967) і Вялікім крыжам ордэна “За заслугі перад Фэдэратыўнай Рэспублікай Нямеччынай” (1987).

“Тры песьні” на словы Розы Аўслэндэр належаць амэрыканскай кампазытарцы Элізабэт Алэксандэр, чатыры п’есы для хору – нямецкаму кампазытару Герману Ґросэ-Шварэ.

Ушанаваньне памяці

[рэдагаваць | рэдагаваць]

У горадзе Чарнаўцы ёсьць вуліца імя Розы Аўслэндэр, помнік і шыльда на будынку, у якім яна нарадзілася.

Галерэя

[рэдагаваць | рэдагаваць]
  • Будинок по вул. Петра Сагайдачного, 57 у Чернівцях де народилася Роза Ауслендер
    Будынак па вул. Пятра Сагайдачнага, 57 у Чарнаўцах, дзе нарадзілася Роза Аўслэндэр

Выданьні

[рэдагаваць | рэдагаваць]
  • Gesammelte Werke in 8 Bänden/Hrsg. v. Helmut Braun.Frankfurt/M.: S. Fischer Verlag, 1984-1990.
  • Ich zähle die Sterne meiner Worte. Gedichte. Frankfurt/Main: Fischer-TB.-Verlag, 1989.
  • The Forbidden Tree. Englische Gedichte/Hrsg. v. Helmut Braun. Frankfurt/M.: Fischer Taschenbuch Verlag 1995.
  • Die Nacht hat zahllose Augen. Prosa/Hrsg. v. Helmut Braun. Frankfurt/M.: Fischer Taschenbuch Verlag 1995.
  • Gedichte. Manderscheid: Kultur- und Literaturzentrum Rose Ausländer, 2004.

Крыніцы

[рэдагаваць | рэдагаваць]
  • Матійчук О. М. Поезія Р. Ауслендер “LE CHAIM”: вічна мандрівка Агасфера // Питання літературознавства: наук. збірник. – Чернівці: Рута, 2004. – Вип. 11 (68). – С. 161-166.
  • Матійчук О. М. Спроба реконструкції творчого процесу Р. Ауслендер на прикладі двох поезій і листування з Петером Йокострою // Питання літературознавства: наук. збірник. – Чернівці: Рута, 2005. – Вип. 12 (69). – С. 216—225.
  • Матійчук О. М. Вплив хасидизму і Кабали на поезію Р. Ауслендер // Питання літературознавства: наук. збірник. – Чернівці: Рута, 2006. – Вип. 72. – С. 56-64.
  • Матійчук О. М. Пережити, щоб пам'ятати й нагадувати: поезія Р. Ауслендер «Dennoch Rosen» // Вікно у світ. Зарубіжна література: наукові досягнення, історія, методика викладання. – Київ, 2007. – № 1 (21). – С. 90-99.
  • Матійчук О. М. Рукописи як культурний об'єкт та їх дослідження. Основні види текстово-генетичних документів поетичної спадщини Р. Ауслендер // Питання літературознавства: наук. збірник. — Чернівці: Рута, 2008. – Вип. 75. – С. 336-342.
  • Матійчук О. М. До питання генетичної історії поезії Р. Ауслендер “Біографічна нотатка” // Вікно у світ. Зарубіжна література: наукові досягнення, історія, методика викладання. – Київ, 2008. –— № 1 (22). – С. 50-57.
  • Матійчук О. М. Прочитання поезії Р. Ауслендер «Криниця ІІІ» в аспекті її текстово-генетичної історії // Гуманітарний вісник. Серія: Іноземна філологія: всеукр. зб. наук. праць. – Число 13. – Черкаси: ЧДТУ, 2009. – С. 42-47.
  • Рихло П. В. Рецепція німецького експресіонізму в поетичній творчості Рози Ауслендер // Експресіонізм: зб. наук. праць / упоряд. Тимофій Гаврилів. – Львів, 2005. – С. 116—130.
  • Рихло П. В. Єврейські аспекти поезії Рози Ауслендер // Питання літературознавства: наук. збірник. – Чернівці, 2008. – Вип. 75. – С. 207-230
  • Braun H. Ich bin fünftausend Jahre jung. Rose Ausländer. Zu ihrer Biographie. Stuttgart: Radius-Verlag 1999.
  • Hainz M.A.Entgöttertes Leid. Zur Lyrik Rose Ausländers unter Berücksichtigung der Poetologien von Theodor W. Adorno, Peter Szondi und Jacques Derrida. Wien: Dissertation 2000.
  • Hainz M.A. Ein Résumé – zu Rose Ausländers unrundem Geburtstag// Stundenwechsel. Neue Lektüren zu Rose Ausländer, Paul Celan, Alfred Margul-Sperber und Immanuel Weißglas/Hrsg. v. Andrei Corbea-Hoisie, George Gutu u. Martin A. Hainz. Iaşi, Konstanz, Bukarest: Editura Universitatii “Al. I. Cuza”, Hartung-Gorre Verlag, Editura Paideia, 2002
  • Silbermann E. Erinnerungen an Rose Ausländer. Zum 100. Geburtstag der Dichterin am 11. Mai 2001// Zwischenwelt. Zeitschrift für Kultur des Exils und des Widerstands, Wien, 18. Jg., Nr. 2 (Doppelheft), August 2001, S. 6-10.
  • Румер-Зараев М. Из Холокоста в поэзию // Новое время, 2004, №44.
  1. ^ а б Rose Ausländer // FemBio database (ням.)
  2. ^ а б Rose Ausländer // Энцыкляпэдыя Бракгаўза (ням.)
  3. ^ а б Rose Ausländer // Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija (харв.) — 2009.
  4. ^ а б Wall R. Ausländer, Rose (geb. Scherzer) // Verbrannt, verboten, vergessen (ням.): kleines Lexikon deutschsprachiger Schriftstellerinnen 1933 bis 1945 — 2 — Kn: Pahl-Rugenstein Verlag, 1989. — S. 16—18. — ISBN 978-3-7609-1310-0
  5. ^ а б Wall R. Ausländer, Rose (geb. Rosalie Beatrice Scherzer) // Lexikon deutschsprachiger Schriftstellerinnen im Exil 1933 bis 1945 (ням.) — Freiburg/Breisgau: Kore. — Т. 1. — S. 20—26. — ISBN 978-3-926023-48-3
  6. ^ а б  Матійчук, Оксана Життя у слові. Графічна біографія Рози Ауслендер. — Чернівці: Книги 21. — ISBN 978-617-614-236-2

Вонкавыя спасылкі

[рэдагаваць | рэдагаваць]
Атрымана з «https://be-tarask.wikipedia.org/w/index.php?title=Роза_Аўслэндэр&oldid=2644329»