Роджэр Жалязны

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Роджэр Жалязны
Roger Zelazny
Асабістыя зьвесткі
Імя пры нараджэньні Роджэр Джозэф Жалязны
Псэўданімы Harrison Denmark[1]
Нарадзіўся 13 траўня 1937
Юклід, ЗША
Памёр 14 чэрвеня 1995 (58 гадоў)
Санта Фэ, ЗША
Літаратурная дзейнасьць
Род дзейнасьці пісьменьнік
Гады творчасьці 19621995
Жанр фэнтэзі, навуковая фантастыка
Мова ангельская мова[2][3][4][5][6][7][8]
Дэбют «Гэты, бессьмяротны» (1966)
Значныя творы
Узнагароды

прэмія «Нэб’юла» за найлепшую навэлу (1965)

Прэмія «Нэб’юла» за найлепшую кароткую аповесьць (1965)

Прэмія «Г’юга» за найлепшы раман (1966)

Прэмія «Г’юга» за найлепшы раман (1968)

прэмія «Нэб’юла» за найлепшую навэлу (1975)

прэмія «Г’юга» за найлепшую навэлу (1976)

Прэмія «Г’юга» за найлепшую кароткую аповесьць (1982)

прэмія «Г’юга» за найлепшую навэлу (1986)

прэмія «Локус» за найлепшы фэнтэзійны раман (1986)

Прэмія «Г’юга» за найлепшую кароткую аповесьць (1987)

Заля славы навуковай фантастыкі і фэнтэзі (2010)

Прэмія «Гефрэн»

Роджэр Джозэф Жалязны (па-ангельску: Roger Joseph Zelazny; 13 траўня 1937, Юклід, Агаё — 14 чэрвеня 1995, Санта Фэ, Нью Мэксыка) — амэрыканскі пісьменьнік, аўтар фэнтэзійных і фантастычных апавяданьняў і раманаў, найбольш вядомымі зь якіх ёсьць «Хронікі Амбэру». Жалязны тройчы атрымліваў прэмію «Нэб’юла» і шэсьць разоў — «Г’юга»[9].

Жыцьцяпіс[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Роджэр Жэлязны — адзінае дзіця ў сям’і польскага імігранта Юзэфа Франка Жалязнага і амэрыканскай ірляндкі Жазэфіны Флоры Сьвіт.

Падчас навучаньня ў школе рэдагаваў мясцовую газэту, уваходзіў у Клюб крэатыўнага пісьма[10]. У 1955 паступіў у Заходні рэзэрвовы ўнівэрсытэт Кейза, які скончыў у ступені бакаляўра ў 1959[10]. Пасьля працягнуў навучаньне ў Калюмбійскім унівэрсытэце Нью-Ёрку, атрымаўшы ў 1962 року магістарскую ступень[10].

У 1962—1969 працаваў ва ўправе сацыяльнага страхаваньня ў Кліўлэндзе, пасьля ў Балтымары. У гэты час пачаў пісаць фантастычныя творы[10][11], сьпярша кароткія апавяданьні, а ў 1965 перайшоў да раманаў[10]. 1 траўня 1969 Роджэр Жалязны звольніўся, каб прафэсійна займацца літаратурай[11].

Жалязны двойчы быў жанаты: першым разам ажаніўся з Шэран Стэбэрл у 1964 (шлюб быў бязьдзетны і скончыўся разводам), а ў 1966 пабраўся зь Юдыт Аленай Калаган, зь якой мелі двух сыноў — Дэвіна і Трэнта — і дачку Шэнан. Вядома, што ў апошнія гады Роджэр і Джудзі разышліся, пісьменьнік жыў з аўтаркай Джэйн Лінскалд[12].

Сканаў Жалязны ў 58-гадовым узросьце праз ныркавую недастатковасьць, выкліканую ракам кішачніку[12].

Творчасьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Першай публікацыяй стаў урывак з апавяданьня «Ўмоўная выгада», надрукаваны ў фэнзыне ў 1953 року, праз год у часопісе «Literary Calvalcade» выйшла першае асобнае апавяданьне «Бунт м-ра Фулера»[10]. Першым творам, які прыцягнуў значную ўвагу чытачоў, стала апублікаванае ў часопісе «Fantasy & Science Fiction» апавяданьне «Ружа для Эклезіясту».

У сваіх творах Роджэр Жалязны часта надзяляў звыклы сьвет праўдападобнымі магічнымі ўласьцівасьцямі і/або звышнатуральнымі істотамі. Часта ў ягоным сучасным сьвеце сустракаюцца даўнія мітычныя пэрсанажы. І наадварот, пасярод фэнтэзійнага і фантастычнага асяродзьдзя раптам трапляліся анахранічныя артэфакты сёньняшняга дня, напрыклад, курэньне цыгарэтаў. Сутыкненьне старажытных і сучасных элемэнтаў, сюррэалістычнага і звыклага характэрныя для большасьці твораў пісьменьніка.

Таксама частымі матывамі ў творчасьці Жалязнага ёсьць неўміручасьць альбо станаўленьне людзей багамі (ці ператварэньне багоў у людзей). Заўважныя ўплывы на Роджэра Жалязнага наступных міталягічных традыцыяў:

Ну а ў галоўным ягоным творы — фэнтэзійнай сэрыі «Хронікі Амбэру» — уплеценыя элемэнты скандынаўскае, японскае, ірляндзкае міталёгіі, артурыянскіх легендаў і сапраўдных гістарычных падзеяў.

Акрамя звароту да міталягічнай тэматыкі, ёсьць у творах Жалязнага яшчэ адзін часта сустраканы матыў — «адсутнасьць бацькі» (ці таго, хто яго замяняе). Гэтая тэма прысутнічае і ў «Хроніках Амбэру»: у першай палове сэрыі галоўны пратаганіст Корвін шукае свайго зьніклага богападобнага бацьку Абэрона; у другой палове, якая закручаная вакол ягонага сына Мэрліна, цяпер ужо сам Корвін таямніча зьнікае. Гэтыя ў чымсьці фройдаўскія матывы сустракаюцца ці ня ў кожным рамане Жалязнага ў той ці іншай ступені. «Дарожныя знакі», «Дзьверы ў пяску», «Падменены», «Шалёны чараўнік», «Цёмнае падарожжа»; апавяданьні «Змрочнае сьвятло», «Хросьнік», «Ключы да сьнежня»; сэрыя «Чужаземная аўтастрада» — ва ўсіх прысутнічаюць галоўныя героі, якія шукаюць ці страцілі свайго бацьку. Магчыма, падсьвядома прычынаю гэтага ёсьць сьмерць бацькі Роджэра Жалязнага, Юзэфа, у 1962 року — ён не пасьпеў застаць літаратурныя посьпехі сына[13].

У сваіх творах Роджэр Жалязны ўжыў і ўласныя веды баявых мастацтваў, а таксама залежнасьць ад табаку. Жалязны ў коледжы выдатна авалодаў шпагаю, пасьля чаго заняўся вывучэньнем розных рукапашных мастацтваў: каратэ, дзюдо, айкідо (у ім атрымаў чорны пояс), тай цзы, тэквандо, хапкідо, сінь I і па кўа. Шматлікія пэрсанажы ягоных твораў ўмела і талкова карысталіся гэтымі ўменьнямі ў змаганьнях з супернікамі. Яшчэ Жалязны быў зацятым курцом цыгарэтаў і трубак, што таксама знайшло адлюстраваньне ў пратаганістах шматлікіх твораў. Аднак калі на пачатку 1980-х рокаў аўтар кінуў курэньне, каб зьберагчы сардэчна-судзінную сыстэму дзеля заняткаў баявымі мастацтвамі, ягоныя пэрсанажы таксама перасталі курыць[11].

Узнагароды[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Памяць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Ягоным імем названы від ракушкавых Sclerocypris zelaznyi[15]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Roger Zelazny — Summary Bibliography(анг.) Internet Speculative Fiction Database. Al von Ruff. Праверана 8 сьнежня 2014 г.
  2. ^ Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: плятформа адкрытых зьвестак — 2011.
  3. ^ нарматыўны кантроль Бібліятэкі КангрэсуLibrary of Congress.
  4. ^ Virtual International Authority File — 2012.
  5. ^ Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: плятформа адкрытых зьвестак — 2011.
  6. ^ Інтэрнэт-база зьвестак фантастыкі — 1995.
  7. ^ SNAC — 2010.
  8. ^ Identifiants et RéférentielsABES, 2011.
  9. ^ а б Zelazny, Roger. The Locus Index to SF Awards: Index of Literary Nominees. Locus Publications.
  10. ^ а б в г д е «…And Call Me Roger»: The Literary Life of Roger Zelazny, Part 1, by Christopher S. Kovacs. In: The Collected Stories of Roger Zelazny, Volume 1: Threshold, NESFA Press, 2009.
  11. ^ а б в «…And Call Me Roger»: The Literary Life of Roger Zelazny, Part 3, by Christopher S. Kovacs. In: The Collected Stories of Roger Zelazny, Volume 3: This Mortal Mountain, NESFA Press, 2009.
  12. ^ а б в «…And Call Me Roger»: The Literary Life of Roger Zelazny, Part 6, by Christopher S. Kovacs. In: The Collected Stories of Roger Zelazny, Volume 6: The Road to Amber, NESFA Press, 2009.
  13. ^ «…And Call Me Roger»: The Literary Life of Roger Zelazny, Part 5, by Christopher S. Kovacs. In: The Collected Stories of Roger Zelazny, Volume 5: Nine Black Doves, NESFA Press, 2009.
  14. ^ Science Fiction Hall of Fame(анг.). Wayback machine. Праверана 8 сьнежня 2014 г.
  15. ^ Koen Martens Seven new species and two new subspecies of Sclerocypris SARS, 1924 from Africa, with new records of some other Megalocypridinids (Crustacea, Ostracoda) // Hydrobiologia. — Т. 162. — № 3. — С. 243–273. — DOI:10.1007/BF00016672

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]