Пяршаі

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Пяршаі
трансьліт. Piaršai
Касьцёл Сьвятога Юр’я і Божай Маці
Касьцёл Сьвятога Юр’я і Божай Маці
Першыя згадкі: 1492
Краіна: Беларусь
Вобласьць: Менская
Раён: Валожынскі
Сельсавет: Пяршайскі
Насельніцтва: 663 чал. (2010)
Часавы пас: UTC+3
Тэлефонны код: +375 1772
Паштовы індэкс: 222361
Нумарны знак: 5
Геаграфічныя каардынаты: 54°1′57.2″ пн. ш. 26°41′10.8″ у. д. / 54.032556° пн. ш. 26.686333° у. д. / 54.032556; 26.686333Каардынаты: 54°1′57.2″ пн. ш. 26°41′10.8″ у. д. / 54.032556° пн. ш. 26.686333° у. д. / 54.032556; 26.686333
Пяршаі на мапе Беларусі ±
Пяршаі
Пяршаі
Пяршаі
Пяршаі
Пяршаі
Пяршаі
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы

Пярша́і[1] — вёска ў Беларусі, на рацэ Пяршайцы. Цэнтар сельсавету Валожынскага раёну Менскай вобласьці. Знаходзяцца за 15 км на ўсход ад Валожына, за 31 км ад чыгуначнай станцыі Валожын (лінія Маладэчна — Ліда); на аўтамабільнай дарозе Менск — Валожын.

Пяршаі — даўняе мястэчка гістарычнай Ашмяншчыны (частка Віленшчыны).

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вялікае Княства Літоўскае[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Першы пісьмовы ўпамін пра Пяршаі як сяло, уладаньне касьцёла датуецца 1492 годам. З 1493 паселішча знаходзілася ў валоданьні біскупа віленскага Войцеха.

Пад 1539 Пяршаі ўпамінаюцца як мястэчка, цэнтар воласьці. У гэты час тут дзейнічаў касьцёл, працавалі 2 корчмы. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (15651566) паселішча ўвайшло ў склад Ашмянскага павету Віленскага ваяводзтва.

Пад уладай Расейскай імпэрыі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Пяршаі апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе сталі цэнтрам воласьці Менскага павету[2]. На 1800 тут было 36 двароў, касьцёл, плябанія, карчма, 2 вадзяныя млыны. Маёнтак знаходзіўся ў валоданьні І. Ражэрсона, у 1858 — В. Тышкевіча.

Паводле вынікаў перапісу (1897) у Пяршаях было 59 двароў, дзейнічала царква, працавалі народная вучэльня, аптэка, хлебазапасны магазын, крама і карчма.

Найноўшы час[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

25 сакавіка 1918 згодна з Трэцяй Устаўной граматай Пяршаі абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 у адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР[3]. Згодна з Рыскай мірнай дамовай (1921) Пяршаі апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе сталі цэнтрам гміны Стаўпецкага, з 1926 Валожынскага павету.

У 1939 Пяршаі ўвайшлі ў БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 сталі цэнтрам сельсавету. Статус паселішча панізілі да вёскі. На 1999 тут было 270 двароў. У 2000-я Пяршаі атрымалі афіцыйны статус аграгарадку.

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дэмаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Інфраструктура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Пяршаях працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, лякарня, амбуляторыя, дом культуры, бібліятэка, пошта.

Турыстычная інфармацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Выдатныя мясьціны[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Гаспадарчы двор Тышкевічаў (XIX ст.)
  • Касьцёл Сьвятога Юр’я і Божай Маці (1930-я)

Страчаная спадчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Сядзіба

Галерэя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вядомыя асобы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Мінская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2003. — 604 с. ISBN 985-458-054-7. (djvu) С. 130.
  2. ^ Jelski A. Pierszaje // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom VIII: Perepiatycha — Pożajście. — Warszawa, 1887. S. 99.
  3. ^ 150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі / Уклад. Іван Саверчанка, Зьміцер Санько. — Вільня: Наша Будучыня, 2002. — 238 с. ISBN 9986-9229-6-1.
  4. ^ Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. Tom VII. Część I: Województwo Nowogródzkie. — Warszawa: Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, 1923.
  5. ^ Батвіннік М. Пяршаі // ЭГБ. Т. 6. Кн. 1. — Менск, 2001. С. 16.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg Пяршаісховішча мультымэдыйных матэрыялаў