Палацава-паркавы комплекс Агінскіх

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Палацава-паркавы комплекс
Сядзіба Агінскіх
Агульны выгляд палацу
Агульны выгляд палацу
Краіна Беларусь
Вёска Залесьсе
Каардынаты 54°25′8.82″ пн. ш. 26°31′20.18″ у. д. / 54.4191167° пн. ш. 26.5222722° у. д. / 54.4191167; 26.5222722Каардынаты: 54°25′8.82″ пн. ш. 26°31′20.18″ у. д. / 54.4191167° пн. ш. 26.5222722° у. д. / 54.4191167; 26.5222722
Архітэктурны стыль клясыцыстычная архітэктура
Аўтар праекту Міхал Шульц
Заснавальнік Міхал Клеафас Агінскі
Дата заснаваньня пачатак XIX стагодзьдзя
Будынкі:
палац • капліца • афіцына • парк • гаспадарчыя пабудовы
Статус ахоўваецца дзяржавай
Сайт Афіцыйны сайт
Сядзіба Агінскіх на мапе Беларусі
Сядзіба Агінскіх
Сядзіба Агінскіх
Сядзіба Агінскіх
Commons-logo.svg Сядзіба Агінскіх на Вікісховішчы

Пала́цава-па́ркавы ко́мплекс Агі́нскіх — помнік архітэктуры і садова-паркавага мастацтва пачатку XIX стагодзьдзя ў вёсцы Залесьсе Смаргонскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

Мінуўшчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У першай палове XVIII стагодзьдзя гэтую маёмасьць набыў віцебскі ваявода Марцыян Міхал Агінскі (16721750), потым яна належала ягонаму сыну, троцкаму ваяводзе Тадэвушу Францішку (17121783)[1]. Пасьля сьмерці Тадэвуша Залесьсе атрымаў адзін зь яго двух сыноў — Францішак Ксавэры (17421814), граф і апошні кухмістар літоўскі[2].

У гэтыя часы ягоная сядзіба складалася з драўлянага палацу (пабудаваны ў 1-й палове XVIII стагодзьдзя), перад галоўным фасадам якога (з боку става) быў гаспадарчы двор. Каля става — драўляны млын, бровар, далей фальварак з гаспадарчымі пабудовамі, сад і агарод. Другі дваровы фасад палаца выходзіў у рэгулярны «Італьянскі парк» — чатырохкутнік (310 на 140 мэтраў), абсаджаны ліпавымі алеямі, у якім былі квадраты з кустоў агрэсту, чырвоных і чорных парэчак і садовыя дрэвы — грушы і яблыні. Да сядзібы Залесьсе тады належалі:

Не меўшы сям’і, перад сваім ад’ездам у Маладэчна Францішак Ксавэры пакінуў Залесьсе ў спадчыну свайму пляменьніку Міхалу Клеафасу Агінскаму, які 28 красавіка 1802 году выехаў сюды з Санкт-Пецярбургу на сталае жыхарства з падпісаным царскімі ўладамі ўказам:


« …апреля 15 числа за собственноручным Его Величества подписанием… Литовский кухмистр князь Ксаверий Огинский, владея знатным именем в Минской и Литовской губерниях, по крайней его слабости здоровья и старости лет, управлять оным сам собой не в состоянии, … происходят разные упущения и безпорядки, … крестьяне остаются бяз должного призора… Повелеваем означенное имение отдать от него в управление подскарбия графа Михайла Огинского, яко законнаго насьледника перваго, с тем… дабы доходы с имения собираемые, в полне достовляемые были кухмистру князю Огинскому до самой его смерти…[3] »

Па сваім прыезьдзе ў Залесьсе Міхал Клеафас распачаў будаўніцтва новага, мураванага палацу для сваёй сям’і. Праект палацу быў зроблены прафэсарам архітэктуры Віленскага ўнівэрсытэту Міхалам Шульцам. Пасьля ягонай сьмерці будаўніцтвам кіраваў віленскі архітэктар Юзаф Пусэ. У 1815 року будаўніцтва было завершана[3]. Агінскі заклаў ангельскі парк у стылі рамантызму, які ўтрымліваў зьвярынец і так званы «прагулачны зьвярынец» са сьцежкамі, масткамі праз раку Бабрынку і пабудаванымі, мураванымі грэка-рымскай і кітайскай альтанкамі (першая звалася «альтанка Амеліі»). Таксама ў гонар нараджэньня Амеліі 10 ліпеня 1803 року была закладзеная алея таполяў.

У 1811 з Парыжу сюды прыяжджае італійскі музыка і кампазытар Джузэпэ Паліяні, які на працягу 11 гадоў жыў у Залесьсі і выкладаў музыку дзецям Агінскага[3].

Сучасны стан[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Ансамбль былога палацу Агінскіх цяпер уключае ўласна палац, капліцу, афіцыну, парк і гаспадарчыя пабудовы. Вядуцца работы па рэстаўрацыі і аднаўленьні комплексу.

Архітэктура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Барочная сядзіба[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Портык палацу

Сядзіба XVIII ст. складалася з палаца, невялікага парку, гаспадарчага двара і пладовага саду. Палац уяўляў аднапавярховы прастакутны ў пляне з чатырма алькежамі па кутах драўляны будынак, накрыты высокім вальмавым дахам. Цэнтральная частка дому была выдзеленая двухпавярховым аб’ёмам. З боку галоўнага фасаду знаходзіўся парадны ганак, з боку дваровага — галерэя. У доме былі жылыя пакоі, спальні, капліца, кабінэт, вялікая заля. З аднаго боку побач з домам знаходзіўся парк у выглядзе зялёнага партэру, абкружанага алеямі, з другога — двухпавярховая драўляная брама вяла ў гаспадарчы двор, па пэрымэтры якога разьмяшчаліся кухня, двухпавярховы сьвіран, лядоўня. На тэрыторыі сядзібы знаходзіўся стаў з млынам, за ім — гаспадарчыя пабудовы і сад.

Клясыцыстычная сядзіба[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Новы палацава-паркавы ансамбль быў узьведзены паводле праекту дойліда М. Шульца з удзелам дойліда І. Пусэ й садоўніка Пеўзьнера. Палац уяўляў сабою адна—двухпавярховы мураваны Г-падобны будынак. Галоўны прастакутны ў пляне корпус мае сымэтрычна-восевую кампазыцыю з двухпавярховымі бакавымі павільёнамі і цэнтральнай мансардавай часткай, вылучанай чатырохкалённым дарычным портыкам і вежачкай з гадзіньнікам, якая мела завяршэньне ў выглядзе кулі з гадзіньнікавым звонам. Першапачатковая пляніроўка не захавалася. У інтэр’еры вэстыбюлю зьберагліся арнамэнтальны фрэскавы росьпіс і кафляныя грубкі. Заходняе крыло галоўнага фасаду завяршалася двухпавярховым павільёнам, да якога прымыкалі дзьве аранжарэі.

Аранжарэя
«Амэрыканская» аранжарэя

Фасад першай быў расчлянёны паўкалёнамі і высокімі арачнымі вокнамі. Другая аранжарэя, г. зв. «амэрыканская», разьмяшчалася пэрпэндыкулярна першай і мела на адным з фасадаў суцэльныя нахіленыя вокны. Паміж аранжарэямі ўтвараўся невялікі сад. Каля става быў узьведзены новы двухпавярховы млын, які злучаўся з аранжарэяй драўлянай агароджай на мураваных слупох (не захаваўся, аднаўляецца).

Капліца Сьвятой Марыі

Побач з палацамі была ўзьведзеная васьмігранная капліца з шатровым дахам і драўлянай вежачкай. Інтэр’еры капліцы былі багата аздоблены жывапісам.

Альтанка Амеліі ў парку

Таксама каля палацу знаходзіўся прагулачны зьвярынец з дарожкамі, абсаджанымі дрэвамі і кветнікамі. У зьвярынцы знаходзіліся дзьве альтанкі — мураваная паўкруглая з чатырохкалённым портыкам, высокімі шклянымі дзьвярыма і авальнымі вокнамі ўверсе галоўнага фасаду (адноўленая) і мураваная круглая двухпавярховая «кітайская» з драўляным бельведэрам і завяршэньнем у выглядзе трох кветак (плянуецца яе аднаўленьне).

Пэйзажны парк[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Камень у гонар Жуана Ралея

Пэйзажны парк у рамантычным стылі быў разьбіты на абалонах ракі, за прагулачным зьвярынцам. Там былі ўстаноўлены памятныя камяні ў гонар Т. Касьцюшкі і першага гувэрнэра Агінскага. Парк значна пашкоджаны ў гады Першай сусьветнай вайны. За ракой знаходзіўся абкружаны магутнай драўлянай агароджай зьвярынец зь дзікімі зьвярмі.

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б Агінскі ў Залесьсі Праверана 26 жніўня 2011 г.
  2. ^ La Pologne historique, littéraire, monumentale et pittoreque. / Пераклад А. Рабцовай і В. Рамейкі. — Paris: 18361837 Т. I. — С. 472—480.
  3. ^ а б в Агінскі ў Залесьсі: Залесьсе Праверана 26 жніўня 2011 г.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Менск: Беларус. энцыкл., 1993. — 620 с.: іл. ISBN 5-85700-078-5.

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Histvalue sign export.svg Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь, шыфр  412Г000598

Commons-logo.svg Палацава-паркавы комплекс Агінскіхсховішча мультымэдыйных матэрыялаў