Міхаіл Астраградзкі

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Міхаіл Васільевіч Астраградзкі
укр. Остроградський Михайло Васильович
Ostrogradski.jpeg
Нарадзіўся 12 (24) верасьня 1801[1]
в. Пшэнная
Памёр 20 сьнежня 1861 (1 студзеня 1862)[1] (60 гадоў)
г. Палтава
Навуковая сфэра матэматыка, мэханіка, фізыка
Месца працы Пецярбурская акадэмія навук
Альма-матэр Харкаўскі ўнівэрсытэт,
Сарбона (Калеж дэ Франс)
Навуковы кіраўнік П’ер-Сымон Ляпляс
Вучні Бунякоўскі В., Брашман М., Дэлару Д., Жураўскі Д., Пятроў М., Чыжоў Ф. і інш.
Вядомы як распрацоўшчык мэтаду Астраградзкага,
формулы Астраградзкага-Гаўса (Тэарэма Астраградзкага-Гаўса),
Лагранжава мэханіка, Тэарэма Грына;
працы па магнэтызьме, тэорыі пругкасьці
Узнагароды і прэміі
ордэн Святой Ганны 3 ступені, Order of Saint Stanislaus, 1st class і ордэн Святога Уладзіміра 3 ступені

Міхаіл Васільевіч Астраградзкі (па-ўкраінску: Остроградський Михайло Васильович, па-расейску: Михаил Васильевич Остроградский, 12 (24) верасьня 1801, в. Пшэнная, Палтаўская губэрня, Расейская імпэрыя — 20 сьнежня 1861 г. (1 студзеня 1862), Палтава, Расейская імпэрыя) — украінскі матэматык і мэханік[2], прызнаны лідэр матэматыкаў Расейскай імпэрыі[3]. Правадзейны сябра Пецярбурскай акадэміі навук і яе акадэмік з 1830 г.[4], чалец-карэспандэнт Францускай акадэміі навук і яе акадэмік з 1856 г.[4], чалец і акадэмік Рымскай акадэміі навук[4], чалец Амэрыканскай акадэміі мастацтваў і навук, чалец і акадэмік Турынскай акадэміі навук[4].

Аўтар каля 40 навуковых прац. Асноўныя працы прысьвечаны матэматычнаму аналізу, аналітычнай мэханіцы, матэматычнай фізыцы; вядомыя таксама яго працы па тэорыі лікаў, альгебры і тэорыі верагоднасьцяў. Яму належыць адкрыцьцё формулы пераўтварэньня інтэграла па аб’ёме ў інтэграл па паверхні, названай яго імем. Міхаіл Астраградзкі лічыцца адным з вядучых матэматыкаў сярэдзіны XIX стагодзьдзя. У 2001 годзе ЮНЭСКО ўнесла Міхаіла Астраградзкага ў сьпіс выбітных матэматыкаў сьвету.

Жыцьцяпіс[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Належаў да казацкага старшынскага роду[2], які паходзіў ад бунчуковага таварыша Івана Астраградзкага, які жыў у XVII ст.

Вучыўся ў пансіёне, дзе быў дырэктарам Іван Катлярэўскі — вядомы ўкраінскі паэт[5].

У 1816—1820 гг. вучыўся ў Харкаўскім унівэрсытэце ў вядомых матэматыкаў Т. Асінаўскага і А. Паўлоўскага.

У 1822—1928 гг. удасканальваў свае веды у Францускім каледжы ў Парыжы, дзе слухаў лекцыі Андрэ Ампера, П’ера Ляпляса, Агюстэна Кашы, Жана Фур’е.

З 1828 г. — ён быў прафэсарам афіцэрскіх курсаў марскога кадэцкага корпуса.

З 1830 г. — прафэсарам Пецярбурскага Інстытуту інжынэраў шляхоў зносін.

З 1832 г. — прафэсарам Галоўнага пэдагагічнага інстытута.

З 1840 г. — прафэсарам Галоўнага інжынэрнага вучылішча.

З 1840 г. — прафэсарам Галоўнага артылерыйскага вучылішча.

Быў у цеснай і працяглай дружбе з Тарасам Шаўчэнкам.

Працы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Остроградский М. В., «Полное собрание трудов: В 3 т.» — К., 1959—1961 гг. (рас.)

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • А. А. Гусак, Г. М. Гусак, А. А. Брычыкава. Даведнік па вышэйшай матэматыцы. — Мн.: ТетраСистемс, 2007. — 541 с.
  • Іван Корсак, «Імена твої, Україно». — м. Луцьк: Твердиня, 2007 р. — С.108-111.(укр.)
  • Абліцов Віталій Григорович, Галактика «Україна». Українська діаспора: видатні постаті. — м. Київ: вид. «КИТ», 2007 р. — 436 с (укр.)
  • Дитинство Михайла описане в книзі для дітей «Валерій і Наталя Лапікури про Григорія Сковороду, Жана Анрі Фабра, Петра Котляревського, Івана Кожедуба, Михайла Остроградського» / В. Лапікура, Н. Лапікура — м. Київ: вид. «Грані-Т», 2008 р. — 120 с. — Серія «Життя видатних дітей». — ISBN 978-966-465-168-1. (укр.)
  • Храмов Ю. А., «Остроградский Михаил Васильевич» // Физики: Биографический справочник / Под ред. А. И. Ахиезера. — Изд. 2-е, испр. и дополн. — М.: Наука, 1983. — С. 203. — 400 с — 200 000 экз. (в пер.) (рас.)

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]