Міжнародны цыганскі зьвяз
| Міжнародны цыганскі зьвяз | |
| цыг. Internacionalno Romani Unia | |
 цыганскі сьцяг | |
| Абрэвіятура | МЦЗ |
|---|---|
| Папярэднік | Сусьветная цыганская супольнасьць |
| Дата ўтварэньня | 1965 (60 гадоў таму) |
| Тып | міжнародная |
| Юрыдычны статус | некамэрцыйная арганізацыя |
| Мэта | абарона правоў цыганоў |
| Штаб-кватэра | зямля Штырыя, Юдэнбург, Царкоўная алея, дом 2[1] |
| Месцазнаходжаньне | Аўстрыя |
| Каардынаты | 47°10′5″ пн. ш. 14°39′44″ у. д. / 47.16806° пн. ш. 14.66222° у. д.Каардынаты: 47°10′5″ пн. ш. 14°39′44″ у. д. / 47.16806° пн. ш. 14.66222° у. д. |
| Дзейнічае ў рэгіёнах | Бэльгія, Славаччына, Швэцыя |
| Сяброўства | таварыствы ў 51 краіне (2025 год) |
| Афіцыйныя мовы | цыганская |
| Генэральны сакратар | Муарэм Рамуш |
| Старшыня | Зоран Дзімаў |
| Скарбнік | Гусэйн Вэлі |
| Кіроўны орган | Сход |
| Сайт | iromaniunion.org |
| Колішняя назва | Міжнародны цыганскі камітэт (да 1978 г.) |
Міжнародны цыганскі зьвяз — некамэрцыйная арганізацыя цыганоў, заснаваная ў 1965 годзе ў Францыі ў якасьці Міжнароднага цыганскага камітэту.
На 2025 год галаўная сядзіба МЦЗ месьцілася ў Юдэнбургу (Аўстрыя). Мела прадстаўнікоў пры Арганізацыі аб’яднаных нацыяў у Новым Ёрку (ЗША) і Жэнэве (Швайцарыя) ды пры Арганізацыі Аб’яднаных Нацыяў па пытаньнях адукацыі, навукі і культуры ў Парыжы (Францыя).
Задачы
[рэдагаваць | рэдагаваць]Паводле 1-га артыкула Статуту 2000 году, задачамі Міжнароднага цыганскага зьвязу былі:
- пашырэньне цыганскай культуры, традыцыяў, звычаяў і мовы;
- падтрымка абароны правоў і свабодаў цыганоў паводле міжнародных пагадненьняў;
- спрыяньне падтрыманьню ўстойлівага міру і міжнароднай бясьпекі;
- разьвіцьцё сяброўскіх дачыненьняў зь іншымі народнасьцямі на падставе павагі і раўнапраўя;
- вырашэньне гаспадарчых, асьветных, маёмасных, культурных і гуманітарных цяжкасьцяў цыганоў;
- падтрымка раўнапраўя і свабодаў цыганоў незалежна ад расы, плоці, мовы і веры[2].
Кіраваньне
[рэдагаваць | рэдагаваць]- Зьезд. Улучаў прадстаўнікоў таварыстваў цыганоў ад кожнай краіны ў колькасьці, адпаведнай шматлікасьці цыганскага насельніцтва ў ёй. Склікаўся кожныя 4 гады. Ухваляў праграму дзеяньняў. Большасьцю ў 2/3 галасоў абіраў Сход і старшыню МРЗ, які меў быць цыганом і валодаць цыганскай мовай ды прызначаў прадстаўнікоў МЦЗ пры Арганізацыі аб’яднаных нацыяў у Новым Ёрку (ЗША) і Жэнэве (Швайцарыя) ды пры Арганізацыі Аб’яднаных Нацыяў па пытаньнях адукацыі, навукі і культуры ў Парыжы (Францыя). Ухваляў папраўкі ў Статут МРЗ 2/3 галасоў. Прадстаўнікі мелі права голасу на падставе аплаты сяброўскіх унёскаў іх таварыствамі.
- Сход. Складаўся з прадстаўнікоў цыганскіх таварыстваў па адным ад краіны. Склікаўся двойчы на год увесну і ўвосень. Абіраўся Зьездам на 4 гады. Засядаў у Вене (Аўстрыя). Вызначаў лік прадстаўнікоў на Зьезьдзе ад кожнай краіны паводле шматлікасьці яе цыганскага насельніцтва. Абіраў уласнага старшыню і яго намесьніка на першым паседжаньні. Ухваляў бюджэт і грашовыя пагадненьні з краёвымі таварыствамі цыганоў. Вызначаў сяброўства таварыстваў на прапанову Бюро. Абіраў галоўнага сакратара і сябраў Управы, у тым ліку скарбніка, на прапанову старшыні МРЗ. Прапаноўваў старшыні МРЗ вылучэнцаў у Суд і Галоўны сакратарыят. Ухваляў Парадак дзейнасьці. Меў уласны сакратарыят у Браціславе (Славаччына) на чале з выканаўчым сакратаром, якога прапаноўваў старшыня Сходу.
- Суд. Складаўся зь 7 судзьдзяў ад розных краінаў. Засядаў у Стакгольме (Швэцыя). Абіраўся старшынёй МЦЗ на прапанову Сходу на 4 гады. Абіраў уласнага старшыню на 1-м паседжаньні. Разглядаў парушэньні Статуту. Мог раіць Сходу выключыць пэўнае таварыства цыганоў зь сябраў МЦЗ або накласьці спагнаньне за парушэньне.
- Управа. Складалася з галавы, прызначаных ім 1-га намесьніка па Эўропе і 2-га намесьніка па Азіі і Амэрыцы, а таксама кіраўнікоў 10 Камісіяў: 1) Галакосту, 2) гаспадарча-грамадзкіх справаў, 3) асьветы, навукі і мовы, 4) правоў чалавека і роўнасьці, 5) фінансавых справаў і бюджэту (скарбнік), 6) правасудзьдзя (Суд), 7) зносінаў і СМІ, 8) умяшаньняў, 9) моладзі і спорту, 10) культуры і традыцыяў. Прымала рашэньні простай больгасьцю галасоў. Наглядала за выкананьнем праграмы дзеяньняў.
- Галоўны сакратарыят. Месьціўся ў Брусэлі (Бэльгія). Абіраўся старшынёй МЦЗ на прапанову Сходу. Галоўны сакратар абіраўся Сходам на прапанову старшыні МЦЗ. Абслугоўваў старшыню МЦЗ, Управу і Зьезд[3].
Краіны
[рэдагаваць | рэдагаваць]На 2025 год Міжнародны цыганскі зьвяз меў каардынатараў у 51 краіне, у тым ліку ў:
- 8 краінах Азіі — Грузія, Ізраіль, Індыя, Іран, Пакістан, Сырыя, Турэччына і Японія;
- 1 краіне Акіяніі — Аўстралія;
- 1 краіне Афрыкі — Туніс;
- 3-х краінах Паўднёвай Амэрыкі — Аргентына, Бразылія і Калюмбія;
- 3-х краінах Паўночнай Амэрыкі — ЗША, Канада і Мэксыка;
- 33-х краінах Эўропы — Альбанія, Аўстрыя, Баўгарыя, Беларусь, Бэльгія, Вугоршчына, Вялікабрытанія, Гішпанія, Грэцыя, Данія, Італія, Латвія, Летува, Нарвэгія, Нідэрлянды, Нямеччына, Партугалія, Паўночная Македонія, Польшча, Расея, Румынія, Славаччына, Славенія, Сэрбія, Украіна, Фінляндыя, Францыя, Харватыя, Чарнагорыя, Чэхія, Швайцарыя, Швэцыя і Эстонія[4].
Мінуўшчына
[рэдагаваць | рэдагаваць]У 1965 годзе ў Францыі заснавалі Міжнародны цыганскі камітэт (МЦК)[5]. На 1971 год, калі правялі 1-ы Сусьветны цыганскі зьезд у Орпінтане (Ангельшчына), сяброўства ў МЦК мелі таварыствы цыганоў з 28 краінаў[3]. У 1972 годзе МЦК атрымаў сяброўства ў Радзе Эўропы (Францыя). У красавіку 1978 году назву зьмянілі на Міжнародны цыганскі зьвяз (МЦЗ) падчас 2-га Сусьветнага цыганскага зьезду ў Жэнэве (Швайцарыя).
У 1979 годзе МЦЗ атрымаў дарадчы статус у Эканамічнай і сацыяльнай радзе ААН (Новы Ёрк). У 1986 годзе атрымаў улік у якасьці недзяржаўнай арганізацыі пры Дзіцячым фондзе ААН. У 1993 годзе МЦЗ атрымаў дарадчы статус у Арганізацыі аб’яднаных нацыяў. 2 лістапада 2005 году МЦЗ атрымаў дзяржаўны ўлік у Вене (Аўстрыя). Саму галаўную сядзібу разьмясьцілі ў Юдэнбургу (зямля Штырыя) на поўдні Аўстрыі[1].
Старшыні
[рэдагаваць | рэдагаваць]- Ванько Роўда (сапр. Жак Довэрнь; Францускі Альжыр; 1965 — 1978)
- Ян Цыбуля(sk) (Славаччына, Чэхаславаччына; 1978 — 1981)
- Саіт Баліч(sr) (Сэрбія, Югаславія; травень 1981 — 1990)
- Райко Джурыч(sr) (Сэрбія; 1990 — ліпень 2000)
- Эміль Шчука(cs) (Славаччына; ліпень 2000 — 2004)
- Станіслаў Станкевіч (Польшча; 2004 — красавік 2013)
- Дорын Чоаба (Румынія; красавік 2013 — 20 сакавіка 2016)
- Зоран Дзімаў (Паўночная Македонія; ад 20 сакавіка 2016 году)
Крыніцы
[рэдагаваць | рэдагаваць]- ^ а б Улік 2020 году (ням.) // Міжнародны цыганскі зьвяз, 31 сакавіка 2020 г. Праверана 8 красавіка 2025 г.
- ^ Бачаньне і прызначэньне (цыг.) // Міжнародны цыганскі зьвяз, 2025 г. Архіўная копія ад 2025 г. Праверана 8 красавіка 2025 г.
- ^ а б Статут МЦЗ (анг.) // Міжнародны цыганскі зьвяз, 2025 г. Праверана 8 красавіка 2025 г.
- ^ Краёвыя каардынатары МЦЗ (цыг.) // Міжнародны цыганскі зьвяз, 2025 г. Архіўная копія ад 2025 г. Праверана 8 красавіка 2025 г.
- ^ Гісторыя (цыг.) // Міжнародны цыганскі зьвяз, 2025 г. Архіўная копія ад 2025 г. Праверана 8 красавіка 2025 г.
Вонкавыя спасылкі
[рэдагаваць | рэдагаваць]- Падзеі (цыг.) // Міжнародны цыганскі зьвяз, 2025 г. Архіўная копія ад 2025 г. Праверана 8 красавіка 2025 г.
| Гэта — накід артыкула. Вы можаце дапамагчы Вікіпэдыі, пашырыўшы яго. |