Малаяльская мова
| Малаяльская мова | |
| മലയാളം | |
 | |
_distribution.svg) | |
| Ужываецца ў | Індыя |
|---|---|
| Рэгіён | Карнатака, Керала, Лакшадвіп[d], Пандышэры[d] і Тамілнад |
| Колькасьць карыстальнікаў | 35,7 млн |
| Клясыфікацыя | Дравідыйская Паўднёвадравідыйская |
| Афіцыйны статус | |
| Афіцыйная мова ў | Індыя (Керала) |
| Статус: | 2 Правінцыйны[d][1] |
| Пісьмо | малаяльскае пісьмо[d] |
| Коды мовы | |
| ISO 639-1 | ml |
| ISO 639-2(Б) | mal |
| ISO 639-2(Т) | mal |
| ISO 639-3 | mal |
Малая́льская мова (малаял. മലയാളം — трансьліт. малая́лам)[2] — дравідыйская мова паўднёвай групы, распаўсюджаная на паўднёвым захадзе Індыі ў асноўным сярод народу малаялаў у штаце Керала.
Знаходзіцца ў цесным сваяцтве з тамільскай мовай. Адна з 23 афіцыйных моваў Індыі. На малаяльскай размаўляюць звыш 35 мільёнаў чалавек, у тым ліку на Лякадыўскіх астравах саюзнай тэрыторыі Лякшадвіп і на прылеглых да Кералы землях[3].
Налічвала каля 10 краёвых гаворак, якія аб'ядноўваліся ў 4 групы: паўднёвую, сярэднюю, паўночную і астраўную. Таксама існавалі каставыя, грамадавыя і племянныя гаворкі. Існавалі значныя адрозьненьні між літаратурнай і гутарковай мовай[3].
Гукі і часьціны мовы
[рэдагаваць | рэдагаваць код]У малаяльскай мове выяўляецца сынгарманічнасьць галосных пярэдняга і сярэдняга шэрагу. Звонкія выбухныя ўтваралі асобныя фанэмы. Захоўваецца зубна-лункавы (пярэднеязычна-дзяснавы) змычны «Т» і нёбны насавы «Н». Разьвіліся сьвісьцячыя: зубны «С», зубна-лункавы «Сь» і адваротна-загінальны «С»[3].
Род клясыфікацыйны ў назоўнікаў, займеньнікаў і лічэбнікаў. Таксама род дапасавальны ў прыметнікаў і незакончаных дзеепрыметнікавых імёнах. Страціліся асабовыя імёны ў ролі іменнай часткі выказьніка, якія мелі асабовыя канчаткі. Супрацьпастаўляюцца ўлучальныя і вынятковыя асабовыя займеньнікі 1-й асобы множнага ліку. Закончаныя дзеясловы ня маюць паказьнікаў роду, ліку і асобы. Станоўчаму спражэньню дзеяслова ўласьцівы адмысловы павіннасны лад. Злучнікі адсутнічаюць як часьціна мовы[3].
Словазлучэньні і слоўнік
[рэдагаваць | рэдагаваць код]Парадак словаў у сказе: дзейнік-дапаўненьне-выказьнік (ДзДВ). У азначальнай будове: азначэньне — паясьнёнае слова[3].
Пісьмовасьць і граматыка
[рэдагаваць | рэдагаваць код]З канца ІХ стагодзьдзя малаяльская мова існуе на літарна-складовай азбуцы, якая паходзіць ад паўднёваіндыйскага «кніжнага пісьма» грантга (з санскрыту: вузел). Першы з захаваных пісьмовых помнікаў на малаяльскай датуецца 830-м годам. Першы буйны літаратурны помнік — паэма «Жыцьцё Рамы» ХІІІ стагодзьдзя (трансьліт. з мал. «Рамачарытам») паводле адной з кніг эпасу «Вандраваньне Рамы» (трансьліт. «Рамаяна»). Стваральнікам сучаснага пісьма і адзінай малаяльскай літаратурнай мовы лічыцца пісьменьнік XVI стагодзьдзя Тунджату Эжутачан (1495—1575)[3].
У XIV стагодзьдзі на санскрыце напісалі першую граматыку малаяльскай мовы. У 1851 годзе тубінгенскі доктар мовазнаўства Герман Гундэрт (1814—1893) стаў першым эўрапейцам, які выдаў «Граматыку малаяльскай мовы» (трансьліт. з мал. «Малаяла бхаша вякаранам»). У 1896 годзе трывандрумскі прафэсар усходніх моваў А. Раджараджа-Варма (1863—1918) выдаў граматыку «Керальскі Паніні» (трасьліт. з мал. «Кералапанініям»)[3].
Этымалёгія назвы
[рэдагаваць | рэдагаваць код]Назва мовы «малаялам» складаецца з словаў «мала», што азначае «гара», і «аалам» — «месца».
Прыклад тэксту
[рэдагаваць | рэдагаваць код]മനുഷ്യരെല്ലാവരും തുല്യാവകാശങ്ങളോടും അന്തസ്സോടും സ്വാതന്ത്ര്യത്തോടുംകൂടി ജനിച്ചവരാണ്. അന്യോന്യം ഭ്രാത്രുഭാവത്തോടെ പെരുമാറുവാനാണ് മനുഷ്യന്നു വിവേകബുദ്ധിയും മനസ്സാക്ഷിയും സിദ്ധമായിരിക്കുന്നത്.
Трансьлітарацыя:
Manuṣyarellāvarum tulyāvakāśan̄n̄aḷōṭum antassōṭum svātantryattōtumkūṭi janiccavarāṇ. Anyōnyam bhrātrubāvattoṭe perumāṛuvānāṇa manuṣyannu vivēkabuddhiyum manaṣṣākṣiyum siddhamāyirikkunnat.
Пераклад:
Усе людзі нараджаюцца свабоднымі і роўнымі ў сваёй годнасьці і ў сваіх правах. Яны надзеленыя розумам і сумленьнем і павінны ставіцца адзін да аднаго ў духу брацтва.
Літаратура
[рэдагаваць | рэдагаваць код]- Grierson, Linguistic Survey of India, vol. IV, Calc., 1906.
- Trilingual dictionary. English-Hindi-Malayalam. Kottayam, Kerala state. 1975.
- Moag R., Moag R. Course in Colloquial Malayalam
- Moag R.F. Malayalam: A University Course and Reference Grammar.
Крыніцы
[рэдагаваць | рэдагаваць код]- ↑ Ethnologue (анг.) — 25, 19 — Dallas, Texas: SIL, 1951. — ISSN 1946-9675
- ↑ Малаялам (сынонімы: малаяльская мова) // Зводны электронны каталёг бібліятэк Беларусі, 2025 г. Праверана 1 верасьня 2025 г.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Васіль Рагаўцоў. Малаялам / малаяльская мова // Мовы сьвету: энцыкляпэдычны даведнік = Мовы свету: энцыклапедычны даведнік / тэх.рэд. Г.М. Гладун. — Магілёў: Магілёўскі дзяржаўны ўнівэрсытэт, 2009. — С. 124. — 290 с. — 120 ас. — ISBN 978-985-480-506-1
Вонкавыя спасылкі
[рэдагаваць | рэдагаваць код] |
Вікіпэдыя мае вэрсію പ്രധാന താള് мовай |