Лазар Богша

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Лазар Богша
Дата нараджэньня XII стагодзьдзе
Занятак ювэлір
Гады дзейнасьці XII стагодзьдзе
Крыж Эўфрасіньні Полацкай. Манэта Нацыянальнага Банка Рэспублікі Беларусь. 2007 г.

Ла́зар Бо́гша — полацкі майстар-ювэлір 12 ст., вольны рамесьнік.

У 1161 для Спаса-Праабражэнскага сабору Спаскага манастыра стварыў шэдэўр[1] старажытнарускага мастацтва — напрастольны крыж Эўфрасіньні Полацкай. Мастацкія асаблівасьці крыжа сьведчаць пра сувязі з традыцыямі кіеўскай ювэлірнай школы.

Імя майстра і яго мянушка вядомыя з надпісу, пакінутага ім на адваротным боку крыжа:


« Г[оспод]и, помози рабоу своему Лазорю, нареченомоу Богъши, съделавшемоу крьстъ сии црькви стаго Спаса и Офросиньи »

Дакладная дата стварэньня вырабу і ўказаньне імя аўтара зьяўляецца рэдкім выключэньнем для мастацтва таго пэрыяду. Шэраг ананімных работ таго пэрыяду па тэхніцы вырабу таксама адносяць да твораў Лазара Богшы (напрыклад, мэдальён барм нагруднага княжацкага упрыгожваньня з Кіеўскага скарбу 1824 году, апісаны Н. Кандаковым), якія зьяўляюцца лепшымі ўзорамі эмалевага мастацтва Старажытнай Русі.

Вядомыя і працы больш позьняга пэрыяду створаныя ў традыцыях работаў Лазара — іх адносяць да твораў яго вучняў.

Па паходжаньні Лазар быў выхадцам з Паўднёва-Заходняй Русі[2] або з заходніх славян[3].

Лазар — гэта імя, атрыманае ім у хрышчэньні, а Богша — скарачэньне ад паганскага імя Багуслаў, распаўсюджанага ў заходніх славянаў у XII стагодзьдзі. Адносна таго дзе ён пазнаёміўся з мастацтвам перагародкавай эмалі называюцца як Бізантыя, так і Грузія (першая з краінаў, якая пераняла зь Бізантыі гэтае мастацтва). Да моманту стварэньня крыжа па замове княгіні Эўфрасіньні майстар быў не малады — надпісы на крыжы блізкія да датаваных надпісаў 1130-х гадоў і мяркуецца, што Лазар засвоіў манеру пісьма сваёй юнацкасьці і карыстаўся ёю ўсё жыцьцё.

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Богша Лазарь // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 67. — 737 с.
  2. ^ Тихомиров М. Н. Старажытнарускія гарады = Древнерусские города. — М.: 1946. — С. 85.
  3. ^ Толстой И., Кондаков Н. Рускія старажытнасьці ў помніках мастацтва = Русские древности в памятниках искусства. — СПб.: 1899. — С. 170.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Алексеев Л. В. Лазар Богша - майстар-ювелір 12 ст. = Лазарь Богша — мастер-ювелир XII в // Сов. археология. — 1957. — № 3.