Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (Гайна)

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Помнік сакральнай архітэктуры
Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі
Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі
Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі
Краіна Беларусь
Вёска Гайна
Каардынаты 54°15′5.01″ пн. ш. 27°41′47.39″ у. д. / 54.2513917° пн. ш. 27.6964972° у. д. / 54.2513917; 27.6964972Каардынаты: 54°15′5.01″ пн. ш. 27°41′47.39″ у. д. / 54.2513917° пн. ш. 27.6964972° у. д. / 54.2513917; 27.6964972
Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі на мапе Беларусі
Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі
Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі
Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі

Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі — помнік архітэктуры XVIII ст. у Гайне. Знаходзіўся на паўночна-заходняй ускраіне гістарычнага мястэчка, на ўзвышаным беразе ракі Гайны. Твор архітэктуры віленскага барока. У 1950-я гады савецкія ўлады зруйнавалі помнік.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вялікае Княства Літоўскае[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Каля 1386 году Ўладзіслаў Ягайла заснаваў ў Гайне драўляны касьцёл. Лічыцца, што гэтая сьвятыня належыць да першых фундацыяў Ягайлы і зьяўляецца адной зь сямі, якія збудаваў на Літве вялікі князь на месцы былых паганскіх капішчаў[1]. Каралева Ядзьвіга адарыла касьцёл дарагім убраньнем і срэбрам. Вялікі князь Вітаўт надаў касьцёлу маёнтак Кацялі з 6 вёскамі, а Ягайла — фальварак побач з Гайнай у 6 валок. Па бітве пад Воршай у 1514 годзе вялікі князь Жыгімонт Стары стаяў тут з войскам і адбываў набажэнства ў гонар перамогі. Пры гэтым ён адарыў сьвятыню каралеўскімі дарамі, новымі фундушамі і прывілеем з абавязкам 2 разы на год праводзіць тут імшу ў гонар Вітаўта Вялікага[2]. Гэтую падзею апісаў граф Яўстах Тышкевіч у сваёй кнізе «Апісаньне Барысаўскага павету»:


« У 1514 годзе, па бітве пад Воршай, Жыгімонт Стары прыбыў з Барысава ў Гайну да найбліжэйшага касьцёла дзеля ўскладаньня Богу падзякаваньня — з войскам, са сьвітай і з ваеннымі трафэямі. Знаходзіўся тут тры дні, адбываў жалобнае набажэнства і пахаваў дваіх слуг сваіх Станіслава Аарона і Станіслава Нізкоўскага, целы якіх былі прывезеныя з-пад Воршы; надаў плябаніі свае каралеўскія гарантыі, значна пашырыў землеўладаньні касьцёла дзеля таго, каб у знак памяці пра гэтую падзею сьвятары самі ці іх заступнікі ў кожны месяц адзін раз сьпявалі імшу аб Нараджэньні Найсьвяцейшай Панны Марыі з упамінаньнем двух Станіславаў, палеглых у бітве; нарэшце, пакінуўшы ў касьцёле дары, кароль выехаў да Вільні. Той цікавы прывілей, пісаны на лаціне, датаваны Жыгімонтам у Гайне 1514 годам у першую нядзелю па сьвяце Ўзьнясеньня Сьвятога Крыжа, яшчэ некалькі гадоў таму назад захоўваўся ў гаенскім архіве. »

Як святкавалі Аршанскую бітву. «Віртуальны музей горада Лагойска»Праверана 25 студзеня 2011 г.

У 1522 годзе пры касьцёле адкрылася кляштарная школа. Гэта была адна зь першых школаў у Вялікім Княстве Літоўскім. У 1720 годзе граф Тышкевіч хацеў аднавіць састарэлы драўляны касьцёл, але неўзабаве памёр. І толькі ў 1781 годзе (паводле іншых зьвестак, у 1796 годзе) князь Цыдзік (Цыдрык) збудаваў новы мураваны касьцёл, асьвечаны ў 1788 годзе біскупам (жамойцім суфраганам) Тадэвушам Букатым.

Пад уладай Расейскай імпэрыі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Малюнак Н. Орды, 29.06.1876 г.

Па другім падзеле Рэчы Паспалітай (1793 год) касьцёл працягваў дзейнічаць. Аднак па здушэньні нацыянальна-вызвольнага паўстаньня (1863—1864) у 1866 годзе ўлады Расейскай імпэрыі гвалтоўна перарабілі касьцёл пад Сьвята-Ўсьпенскую царкву Маскоўскага патрыярхату.

Найноўшы час[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У 1930-я гады савецкія ўлады зачынілі царкву. За часамі Другой Сусьветнай вайны муры касьцёла атрымалі пашкоджаньні, а па вайне савецкія ўлады ўзарвалі іх з дапамогай сапёраў[2].

Архітэктура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца касьцёла

Помнік архітэктуры віленскага барока. Гэта была 3-нэфавая 2-вежавая базыліка з двума пакрытымі бляхай купаламі-банямі.

Унутраная прастора падзялялася 4 слупамі на 3 нэфы. Інтэр’ер упрыгожвалі 5 алтароў, у галоўным зь якіх разьмяшчаўся абраз «Прачыстая», у бакавых — «Сьвяты Казімер», «Сьвяты Міхал» і іншыя. Вельмі шанаваўся абраз «Панна Марыя Гайнаўская». Срэбны крыж італьянскай работы пачатку XVI ст,, падараваны касьцёлу Жыгімонтам Старым, захоўваўся ў зборы Тышкевічаў у Лагойскім палацы. Крыж прададзены прыватнай асобе тагачасным уладальнікам палаца Аскарам Тышкевічам (1837—1897)[2].

Дадатковыя зьвесткі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Вікарны біскуп жамойцкі Тадэвуш (Фадзей) Букаты, які асьвячаў касьцёл, надаваў гайненскай сьвятыні вялікую ўвагу, і ў старых, складзеных ім кніжках знойдзены песьні пра Гайну і пра любаваньні гэтымі мясьцінамі[1].
  • Мяркуецца, што менавіта са сьвяткаваньня Жыгімонтам Аршанскай бітвы пайшла старадаўняя песьня з Лагойшчыны: «Едзе-едзе Важымон!», і нават яшчэ ў XX стагодзьдзі існавала такая дзіцячая гульня[1].

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б в Як святкавалі Аршанскую бітву. «Віртуальны музей горада Лагойска»Праверана 25 студзеня 2011 г.
  2. ^ а б в Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Лагойскага раёна. У 2 кнігах.Кн. 2-я. — Мн.: БелЭн, 2004. С. 386.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Габрусь Т. Мураваныя харалы: Сакральная архітэктура беларускага барока. — Менск: «Ураджай», 2001. — 287 с.: іл. ISBN 985-04-0499-X.
  • Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Лагойскага раёна. У 2 кнігах.Кн. 2-я. / Рэд. кал. Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э.Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2004. — 488 с.

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]