Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (Гайна)

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Помнік сакральнай архітэктуры
Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі
Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі
Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі
Краіна Беларусь
Вёска Гайна
Каардынаты 54°15′5.01″ пн. ш. 27°41′47.39″ у. д. / 54.2513917° пн. ш. 27.6964972° у. д. / 54.2513917; 27.6964972Каардынаты: 54°15′5.01″ пн. ш. 27°41′47.39″ у. д. / 54.2513917° пн. ш. 27.6964972° у. д. / 54.2513917; 27.6964972
Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі на мапе Беларусі
Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі
Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі
Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі

Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі — помнік архітэктуры XVIII ст. у Гайне. Знаходзіўся на паўночна-заходняй ускраіне гістарычнага мястэчка, на ўзвышаным беразе ракі Гайны. Твор архітэктуры віленскага барока. У 1950-я гады савецкія ўлады зруйнавалі помнік.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вялікае Княства Літоўскае[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Каля 1386 году Ўладзіслаў Ягайла заснаваў ў Гайне драўляны касьцёл. Лічыцца, што гэтая сьвятыня належыць да першых фундацыяў Ягайлы і зьяўляецца адной зь сямі, якія збудаваў на Літве вялікі князь на месцы былых паганскіх капішчаў[1]. Каралева Ядзьвіга адарыла касьцёл дарагім убраньнем і срэбрам. Вялікі князь Вітаўт надаў касьцёлу маёнтак Кацялі з 6 вёскамі, а Ягайла — фальварак побач з Гайнай у 6 валок. Па бітве пад Воршай у 1514 годзе вялікі князь Жыгімонт Стары стаяў тут з войскам і адбываў набажэнства ў гонар перамогі. Пры гэтым ён адарыў сьвятыню каралеўскімі дарамі, новымі фундушамі і прывілеем з абавязкам 2 разы на год праводзіць тут імшу ў гонар Вітаўта Вялікага[2]. Гэтую падзею апісаў граф Яўстах Тышкевіч у сваёй кнізе «Апісаньне Барысаўскага павету»:


« У 1514 годзе, па бітве пад Воршай, Жыгімонт Стары прыбыў з Барысава ў Гайну да найбліжэйшага касьцёла дзеля ўскладаньня Богу падзякаваньня — з войскам, са сьвітай і з ваеннымі трафэямі. Знаходзіўся тут тры дні, адбываў жалобнае набажэнства і пахаваў дваіх слуг сваіх Станіслава Аарона і Станіслава Нізкоўскага, целы якіх былі прывезеныя з-пад Воршы; надаў плябаніі свае каралеўскія гарантыі, значна пашырыў землеўладаньні касьцёла дзеля таго, каб у знак памяці пра гэтую падзею сьвятары самі ці іх заступнікі ў кожны месяц адзін раз сьпявалі імшу аб Нараджэньні Найсьвяцейшай Панны Марыі з упамінаньнем двух Станіславаў, палеглых у бітве; нарэшце, пакінуўшы ў касьцёле дары, кароль выехаў да Вільні. Той цікавы прывілей, пісаны на лаціне, датаваны Жыгімонтам у Гайне 1514 годам у першую нядзелю па сьвяце Ўзьнясеньня Сьвятога Крыжа, яшчэ некалькі гадоў таму назад захоўваўся ў гаенскім архіве. »

Як святкавалі Аршанскую бітву. «Віртуальны музей горада Лагойска»Праверана 25 студзеня 2011 г.

У 1522 годзе пры касьцёле адкрылася кляштарная школа. Гэта была адна зь першых школаў у Вялікім Княстве Літоўскім. У 1720 годзе граф Тышкевіч хацеў аднавіць састарэлы драўляны касьцёл, але неўзабаве памёр. І толькі ў 1781 годзе (паводле іншых зьвестак, у 1796 годзе) князь Цыдзік (Цыдрык) збудаваў новы мураваны касьцёл, асьвечаны ў 1788 годзе біскупам (жамойцім суфраганам) Тадэвушам Букатым.

Пад уладай Расейскай імпэрыі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Касьцёл. Н. Орда, 1876

Па другім падзеле Рэчы Паспалітай (1793) касьцёл працягваў дзейнічаць. Аднак па здушэньні нацыянальна-вызвольнага паўстаньня (1863—1864) у 1866 годзе ўлады Расейскай імпэрыі гвалтоўна перарабілі касьцёл пад Сьвята-Ўсьпенскую царкву Маскоўскага патрыярхату. скасаваны і ператвораны ў праваслаўную Сьвята-Ўсьпенскую царкву.

Найноўшы час[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У 1930-я гады савецкія ўлады зачынілі царкву. За часамі Другой Сусьветнай вайны муры касьцёла атрымалі пашкоджаньні, а па вайне савецкія ўлады ўзарвалі іх з дапамогай сапёраў[2].

Архітэктура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца касьцёла

Помнік архітэктуры віленскага барока. Гэта была 3-нэфавая 2-вежавая базыліка з двума пакрытымі бляхай купаламі-банямі.

Унутраная прастора падзялялася 4 слупамі на 3 нэфы. Інтэр'ер упрыгожвалі 5 алтароў, у галоўным зь якіх разьмяшчаўся абраз «Прачыстая», у бакавых — «Сьвяты Казімер», «Сьвяты Міхал» і іншыя. Вельмі шанаваўся абраз «Панна Марыя Гайнаўская». Срэбны крыж італьянскай работы пачатку XVI ст,, падараваны касьцёлу Жыгімонтам Старым, захоўваўся ў зборы Тышкевічаў у Лагойскім палацы. Крыж прададзены прыватнай асобе тагачасным уладальнікам палаца Аскарам Тышкевічам (1837—1897)[2].

Цікавыя факты[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Вікарны біскуп жамойцкі Тадэвуш (Фадзей) Букаты, які асьвячаў касьцёл, надаваў гайненскай сьвятыні вялікую ўвагу, і ў старых, складзеных ім кніжках знойдзены песьні пра Гайну і пра любаваньні гэтымі мясьцінамі[1].
  • Мяркуецца, што менавіта са сьвяткавання Жыгімонтам Аршанскай бітвы пайшла старадаўняя песьня з Лагойшчыны: «Едзе-едзе Важымон!», і нават яшчэ ў XX стагодзьдзі існавала такая дзіцячая гульня[1].

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б в Як святкавалі Аршанскую бітву. «Віртуальны музей горада Лагойска»Праверана 25 студзеня 2011 г.
  2. ^ а б в Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Лагойскага раёна. У 2 кнігах.Кн. 2-я. — Мн.: БелЭн, 2004. С. 386.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Габрусь Т. Мураваныя харалы: Сакральная архітэктура беларускага барока. — Менск: «Ураджай», 2001. — 287 с.: іл. ISBN 985-04-0499-X.
  • Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Лагойскага раёна. У 2 кнігах.Кн. 2-я. / Рэд. кал. Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э.Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2004. — 488 с.

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]