Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар дамініканаў (Смаляны)

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Помнік сакральнай архітэктуры
Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар дамініканаў
Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі
Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі
Краіна Беларусь
Вёска Смаляны
Каардынаты 54°35′58.19″ пн. ш. 30°3′37.61″ у. д. / 54.5994972° пн. ш. 30.0604472° у. д. / 54.5994972; 30.0604472Каардынаты: 54°35′58.19″ пн. ш. 30°3′37.61″ у. д. / 54.5994972° пн. ш. 30.0604472° у. д. / 54.5994972; 30.0604472
Эпархія Віцебская дыяцэзія 
Архітэктурны стыль барокавая архітэктура[d]
Дата заснаваньня 1786
Статус Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь
Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар дамініканаў на мапе Беларусі
Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар дамініканаў
Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар дамініканаў
Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар дамініканаў
Commons-logo.svg Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар дамініканаў на Вікісховішчы

Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар дамініканаў — помнік архітэктуры XVIII ст. у Смальянах. Знаходзіцца на гістарычным Рынку. З савецкага часу стаіць у руінах, ня дзейнічае. Твор архітэктуры віленскага барока. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

Комплекс складаецца з касьцёла і кляштарнага корпуса. У наш час будынкі знаходзяцца ў занядбаным стане і патрабуюць неадкладнай рэстаўрацыі.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вялікае Княства Літоўскае[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

20 сакавіка 1680 году ўладальнік Смальянаў князь Геранім Сангушка заснаваў у мястэчку кляштар дамініканаў. Неўзабаве тут паўстаў драўляны кляштарны комплекс. Ягоны нашчадак Павал Караль Сангушка па сьмерці ў 1729 годзе сваёй жонкі Марыі Ганны зь Любамірскіх збудаваў у мястэчку новы драўляны касьцёл, а ў 1734 годзе — драўляны кляштар.

Будаваньне мураванага касьцёла завяршылася ў 1786 годзе коштам князя Гераніма Сангушкі, сына Паўла Караля. Мураваны кляштар пачаў узводзіцца адначасна з касьцёлам, аднак працы завяршыліся толькі ў пачатку XIX ст. Пры кляштары дзейнічала невялікая парафіяльная школа.

Пад уладай Расейскай імпэрыі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Па першым падзеле Рэчы Паспалітай (1772 год) касьцёл і кляштар працягвалі дзейнічаць. Аднак па здушэньні вызвольнага паўстаньня (1830—1831) 19 ліпеня 1832 году ўлады Расейскай імпэрыі ліквідавалі кляштар. Касьцёл пачаў дзейнічаць як парафіяльны, у кляштарным будынку разьмясьцілася плябанія. У жніўні 1853 году ў Смальянах здарыўся пажар, ад якога пацярпелі кляштарныя пабудовы. У 1877 годзе касьцёл на сваім малюнку адлюстраваў Напалеон Орда.

Да канца XIX ст. будынкі былога кляштару прыйшлі ў заняпад. У 1898 годзе праводзіўся рамонт коштам прыватных ахвяраваньняў. У 1899 годзе пад кіраўніцтвам архітэктара Даўкшы ўмацавалі падмуркі касьцёла і ўпрыгожылі яго інтэр’еры (алтары, вялікая люстра і іншае). У 1903 годзе на двары плябаніі збудавалі новыя вазоўню і лядоўню.

Найноўшы час[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Касьцёл на малюнку Н. Орды, 1877 г.

У 1920-я савецкія ўлады зачынілі касьцёл, у памяшканьнях былога кляштару разьмяшчалася польская школа. У 1930-я гады кляштарны будынак перадалі машынна-трактарнай станцыі і да 1989 году выкарыстоўвалі ў гаспадарчых мэтах, што прывяло да фактычнага яго зьнішчэньня. У наш час комплекс знаходзіцца ў занядбаным стане.

Архітэктура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Касьцёл[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Касьцёл — 3-нэфавая 2-вежавая базыліка з трансэптам і паўкруглай апсыдай з бакавымі закрысьціямі. 2-ярусная 3-восевая кампазыцыя галоўнага фасада падкрэсьліваецца пілястрамі, якія разьбіваюць яго на 3 зьлёгку ўвагнутыя паверхні. 2-ярусныя бакавыя вежы аб’ядноўваюцца на ўзроўні карнізнай цягі фігурным франтонам. Трансэпт вылучаецца толькі на ўзроўні 2-га яруса, у 1-м ярусе ён у адным аб’ёме з бакавымі капэламі, якія пераходзяць у 1-ярусныя закрысьціі. Крылы трансэпта таксама завяршаюцца фігурнымі франтонамі.

Унутры цэнтральны нэф перакрываецца цыліндрычнымі скляпеньнямі[1] на распалубках, абапёртымі на пілёны складанага сечыва. Дэкаратыўнае афармленьне інтэр’еру і алтароў не захаваліся.

Кляштар[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Кляштарны корпус — 1-павярховы прастакутны ў пляне будынак, які разьмяшчаецца паралельна паўночнаму фасаду касьцёла. Плян калідорны. Абапал калідора кельлі і гаспадарчыя памяшканьні. Будынак перакрываецца цыліндрычным скляпеньнем.

Галерэя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Гістарычныя здымкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Сучасныя здымкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Кулагін А. Каталіцкія храмы на Беларусі. — Менск, 2001.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Кулагін А. М. Каталіцкія храмы на Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; маст. І. І. Бокі. — 2-е выд. — Мн.: БелЭн, 2001. — 216 с.: іл. ISBN 985-11-0199-0.

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар дамініканаў (Смаляны)сховішча мультымэдыйных матэрыялаў