Ганна Базыленка

Ганна Базыленка
	Ганна Базыленка; лац. Hanna Bazylenka
Дата нараджэньня	4 красавіка 1908 (118 гадоў)
Месца нараджэньня	Арахі, Аршанскі раён, Віцебская вобласьць
Дата сьмерці	19 студзеня 1980
Месца сьмерці	Менск
Месца пахаваньня	Паўночныя могілкі[d];
Месца вучобы	Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт, Аршанскі пэдагагічны тэхнікум
Занятак	паэтка, мовазнаўка, пісьменьніца, выкладчык мовазнаўства
Навуковая сфэра	мовазнаўца
Месца працы	Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт, Філялягічны факультэт БДУ
Навуковая ступень	кандыдат філялягічных навук
Навуковы кіраўнік	Мікалай Касьпяровіч, Якуб Колас
Сайт	vsu.by/persons/1979-458.…
	Ганна Базыленка ў Вікісховішчы

Гэтая назва мае некалькі сэнсаў. Калі вас цікавяць іншыя сэнсы, глядзіце таксама Базыленка (неадназначнасьць).

Ганна Мартынаўна Базыленка (нар. 4 красавіка 1908, вёска Арахі, цяпер Арэхаўск, Аршанскі раён, Віцебская вобласьць — † 19 студзеня 1980, Менск) — беларуская пісьменьніца, мовазнаўца, аўтарка прац у галіне беларускай літаратурнай мовы.

Жыцьцяпіс

Скончыўшы Арахоўскую сельскую школу вучылася на падрыхтоўчых курсах Аршанскага рабфака. У 1924 годзе Ганна становіцца студэнткай Аршанскага пэдагагічнага тэхнікума, неўзабаве пераведзенага ў Віцебск. Маладая студэнтка, схільная да літаратуры, была прынята ў Віцебскаю філію Ўсебеларускага літаратурнага аб'яднаньня «Маладняк». Пісала вершы, апавяданьні й пʼесы, некаторыя зь іх надрукованы пад сваім прозьвішчам і пад псэўданімам Ганна Арахоўская ў зборніках Віцебскай маладнякоўскай філіі «Пачатак» (1926) і «Сьвітаньне» (1927), а таксама ў мясцовым пэрыядычным друку^[1]. На юную пісьменьніцу зьвярнуў увагу Якуб Колас. Менавіта ён параіў кіраўніцтву «Маладняка» рэкамэндаваць здольную выпускніцу на вучобу ў Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт, дзе сам тады выкладаў мэтодыку беларускай мовы.

Закончыла ў 1931 годзе Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт. Пасьля заканчэньня ўнівэрсытэта працавала выкладчыцай беларускай мовы спачатку ў Слуцкім, потым у Менскім беларускім пэдагагічным тэхнікумах, а з 1933 да 1939 году працавала ў Інстытуце мовы, літаратуры й мастацтва АН Беларусі. На працягу 1939—1941 навучальных гадоў выкладала расейскую мову ў Рэспубліканскім тэатральным вучылішчы й, калі пачалася вайна, эвакуіравалася на ўсход і адразу ж пасьля вызваленьня вярнулася ў Менск і пачала пэдагагічную дзейнасьць у Беларускім дзяржаўным унівэрсытэце ў 1944 гадзе старшым выкладчыкам філялягічнага факультэта БДУ, а з 1953 году дацэнтам катэдры рускай мовы й агульнага мовазнаўства яна працавала да выхаду на пэнсію ў 1970 годзе^[2].

Шырокі шлях перада мною,
Убраны пэрламі вясны.
Стаю я з думкаю нямою,
А навакол, як раньне, сны.

І шэпча ціха мне паветра,
Ідзі ўперад! К сонцу йдзі!…
Там казкі дзіўныя… Там сьветла…
Ты прыгарнеш усё к грудзі.

— Ганна Арахоўская, Пачатак

Памерла 19 студзеня 1980 году ў Менску, пахаваная на Паўночных могілках на Даўгінаўскім тракце^[3].

Навуковая дзейнасьць

Прымала ўдзел у стварэньні «Руска-беларускага слоўніка» 1937 году і «Практычнага беларуска-рускага слоўніка» (рукапіс загінуў падчас Вялікай Айчыннай вайны), абараніла дысэртацыю кандыдата філялягічных навук «Устойлівыя словазлучэньні ў мове твораў Якуба Коласа»^[4], манаграфія даследчыцы «Пабочныя і ўстаўныя словы, словазлучэнні і сказы ў беларускай літаратурнай мове» (1964) да сённяшняга дня не страціла навуковага значэння.

Ганна Базыленка – аўтар шэрагу навуковых артыкулаў па праблемах сучаснай беларускай мовы й тэорыі беларускай фразэалёгіі, у тым ліку па пытаньнях моўнага майстэрства Якуба Коласа: «Вобразы й кампазыцыя паэмы «Адплата» Якуба Коласа» (1946), «Роля Якуба Коласа ў разьвіцьці беларускай літаратурнай мовы» (1952), «Параўнальныя словазлучэньні ў сучаснай беларускай літаратурнай мове. Па матэрыялах творчасьці Якуба Коласа» (1957), «Намінатыўныя сказы ў творах Якуба Коласа» (1963). Апублікавала рад цікавых дасьледаваньняў «Да пытаньня аб фразэалягічных адзінках у беларускай мове», «Роля асноўнага слоўнікавага фонду ва ўтварэньні і разьвіцьці ўстойлівых фразэалягічных словазлучэньняў у беларускай мове» (1954), «Фразэалягічныя словазлучэньні таўталягічнага характару». Таксама напісала разьдзелы «Прыназоўнік», «Злучнік», «Часьціцы» у падручніку «Курс сучаснай беларускай літаратурнай мовы: Марфалёгія» (1957), разьдзелы «Прыназоўнік», «Часьціцы» і «Выклічнік» першага тома акадэмічнай «Граматыкі беларускай мовы» (1962)^[2].

Узнагароды

Яна была ўзнагароджана мэдалём «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», Граматай Вярхоўнага Савета БССР, тройчы граматамі рэктарата ўнівэрсытэта — 1950, 1953, 1955 гг.

Кнігапіс

Пачатак: зборнік Віцебскай філіі «Маладняка». — Віцебск: Выдавецтва «Зара Захаду», 1926. — 168 с. — 1600 ас.
- Язэп Мазуркевіч. Літаратурны рух на Віцібшчыне. // Маладняк : часопіс. — 1929. — № 4. — С. 93—98.
- Лісаў А.Г. Віцебскі «Маладняк» у зборніку «Пачатак» (да 90-годдзя першага беларускага літаратурнага альманаха ў Віцебску) // рэдкалегія: Т. М. Адамян (гал. рэд.) і інш. Віцебскі край : матэрыялы II Міжнароднай навукова-практычнай В54 канферэнцыі, прысвечанай 385-годдзю выхаду ў свет «Буквара» Спірыдона Собаля, 24 лістапада 2016 г., Віцебск. — Менск: Нацыянальная бібліятэка Беларусі, 2017. — Т. 2. — С. 173—179. — ISBN 978-985-7125-21-0.
Ганна Базыленка. «Чырвоная касынка» (п'еса ў 4-х дзеях). // Сьвітаньне : літаратурны зборнік Віцебебскай філіі «Маладняка» пад рэдкцыяй кіраўніка філіі Я. I. Мазуркевіча. — Віцебск: Выданьне Віцебскай філіі «Маладняка», 1927. — Т. 1 (2). — С. 74—95.
Ганна Арахоўская (Базыленна). Трыццаць шостая. // Маладняк : часопіс. — 1930. — № 6—7. — С. 101—128.
Ганна Базыленка. «Мова ранняй творчасці Якуба Коласа» / Пад рэдакцыяй Андрэя Александровіча // Пісьменнік і мова = The writer and the language : зборнік артукулаў, прысьвечаны барацьбе за культуру мовы. — Менск: Выдавецтва АН Беларусі, 1934.
- Адам Станкевіч. Пісьменнік і мова. // Калосьсе : часопіс. — 1935. — № 3. — С. 173—178.

А. М. Базыленка і інш. Курс сучаснай беларускай літаратурнай мовы: Марфалогія. Падручнік для філалагічных факультэтаў універсітэтаў і педагагічных інстытутаў / рэдкалегія: К. Крапіва і інш.. — Менск: Дзяржаўнае вучэбна-педагагічнае выдавецтва Міністэрства асветы БССР, 1957. — 304 с. — 5000 ас.
А. М. Базыленка і інш. Граматыка беларускай мовы: у 2 тамах / рэдактары: К. К. Атраховіч, М. Г. Булахаў. — Менск: Выдавецтва Акадэміі навук БССР, 1962. — Т. 1. Марфалогія. — 540 с. — 1600 ас.
А. М. Базыленка. Пабочныя і ўстаўныя словы, словазлучэнні і сказы ў сучаснай беларускай літаратурнай мове. — Менск: Вышэйшая школа, 1964. — 112 с. — 2000 ас.
Бліскавіцы. Анталогія беларускай жаночай паэзіі міжваеннага перыяду / Укладаньне, камэнтар Аксаны Данільчык, Віктара Жыбуля. — Менск: «Кнігазбор», 2017. — С. 132—135. — 448 с. — (Бібліятэка Саюза беларускіх пісьменнікаў «Кнігарня пісьменніка»; вып. 88). — 500 ас. — ISBN 978-985-7144-87-7
Выпускніцы філалагічнага факультэта. Пісьменніцы і паэтэсы. // Дзьмухавец : часопіс. — № Выпуск 23. — С. 54.

Крыніцы

↑ Янка Саламевіч. Слоўнік беларускіх псеўданімаў i крыптанімаў (XVI—XX стст.).. — Менск: Мастацкая літаратура, 1983. — С. 23, 168. — 207 с. — 4000 ас.
1 2 I. К. Германовіч. Памяці таварыша. Ганна Мартынаўна Базыленка. // Веснік Беларускага дзяржаўна універсітэта : часопіс. — 1980. — Т. Серыя 4. Філалогі. Журналістыка. Педагогіка. Псіхалогія. — № 1. — С. 77—78.
↑ Базыленка Ганна bellit.info. Міжнародны саюз беларускіх пісьменьнікаў (МСБП) (6 ліпеня 2023).
↑ Базыленка Г. М. Устойлівыя славазлучэнні ў мове Якуба Коласа: Дысэртацыя кандыдата філалагічных навук / Беларускі дзяржаўны універсытэт. Кафедра беларускай мовы і літаратуры. — Менск: 1951. — 330 с.

Літаратура

I. К. Германовіч. Беларускія мовазнаўцы: нарысы жыцця і навуковай дзейнасці. — Менск: 1985. — С. 241—250. — 254 с. — 965 ас.
I. К. Германовіч. Ганна Базыленка. // Роднае слова : часопіс. — 1998. — № 4(124). — С. 73—74.
Мікалай Півавар, Кацярына Півавар. Віцебск лінгвістычны: завочная экскурсія. // Роднае слова : часопіс. — 2016. — № 5. — С. 45—49.
Наш каляндар. Ганна Базыленка — 100. // Роднае слова : часопіс. — 2008. — № 4 (244). — С. 54.
Сцяпанава, А. Вучылася ў Якуба Коласа. // Аршанская газета] : газэта. — 12 траўня 1998. — С. 2.

Энцыкляпэдыі, даведнікі

Базыленка Ганна Мартынаўна. // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т.. — Мн.: 1996 Т. 2: Аршыца — Беларусцы. — С. 222.

Базыленка Ганна Мартынаўна. // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Оршы і Аршанскага р-на. У 2 кн. Кн. 2-я. — Мн.: БелЭн, 2000. — 528 с. ISBN 985-11-0170-2. С. 419.
Базыленка Ганна Мартынаўна. // рэдкалегія: Генадзь Пашкоў (гал. рэд.) і інш. Памяць. Мінск : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Менск: Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі, 2006. — Т. Кн. 5, ч. 1. — С. 322. — ISBN 985-11-0380-2.
Базыленка Ганна Мартынаўна // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі. У 5 т. / Рэд. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1984. — Т. 1: А капэле — Габелен. — 727 с. — 9500 ас. С. 283
I. К. Германовіч. Беларускія мовазнаўцы: у 2 тамах / прадм. М. Р. Прыгодзіча, І. С. Роўды. — Менск: БДУ, 2006. — Т. 1. — С. 35—43. — 237 с. — 100 ас. — ISBN 985-485-550-3
Каляндар Знамянальных памятных дат на 2018 год / Складальнікі: Г. В. Галімская, Н. В. Ціпанава. — Віцебск: Віцебская абласная бібліятэка, 217. — С. 165—167. — 212 с.

Вонкавыя спасылкі

Базыленка Ганна Мартынаўна: «Прадзьвінскі край — гісторыя, сучаснасьць»

Базыленка Ганна Мартынаўна: «Беларусь у асобах і падзеях»

[1] Янка Саламевіч. Слоўнік беларускіх псеўданімаў i крыптанімаў (XVI—XX стст.).. — Менск: Мастацкая літаратура, 1983. — С. 23, 168. — 207 с. — 4000 ас.

[Германовіч-2] 1 2 I. К. Германовіч. Памяці таварыша. Ганна Мартынаўна Базыленка. // Веснік Беларускага дзяржаўна універсітэта : часопіс. — 1980. — Т. Серыя 4. Філалогі. Журналістыка. Педагогіка. Псіхалогія. — № 1. — С. 77—78.

[3] Базыленка Ганна bellit.info. Міжнародны саюз беларускіх пісьменьнікаў (МСБП) (6 ліпеня 2023).

[4] Базыленка Г. М. Устойлівыя славазлучэнні ў мове Якуба Коласа: Дысэртацыя кандыдата філалагічных навук / Беларускі дзяржаўны універсытэт. Кафедра беларускай мовы і літаратуры. — Менск: 1951. — 330 с.

[1]

[2]

[3]

[4]