Вялікая Мядзьвядка

Вялікая Мядзьвядка, трансьліт. Vialikaja Miadźviadka
Населены пункт
Краіна	Беларусь
Вобласьць	Гарадзенская
Раён	Карэліцкі
Сельсавет	Мірскі
Першыя згадкі	8 траўня 1636
Часавы пас	UTC+3
Каардынаты	53°22′46″ пн. ш. 26°21′48″ у. д.
Насельніцтва
Колькасьць	156 чал. (2010)
Лічбавыя ідэнтыфікатары
Тэлефонны код	+375 1596
Паштовы індэкс	231448
СААТА	4233857016
Нумарны знак	4
Вялікая Мядзьвядка на мапе Беларусі ± Вялікая Мядзьвядка Вялікая Мядзьвядка

Вялі́кая Мядзьвя́дка — вёска ў Мірскім сельсавеце Карэліцкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

Гісторыя

Вялікае Княства Літоўскае

Найранейшую пісьмовую згадку пра Мядзьвядку зьмяшчае рэестар дакумэнтаў па маёнтку, складзены 20 верасьня 1769 году. Першым у ім зафіксаваны «Падзел грунтоў маёнткаў Мядзьвядка і Астраўкі» паміж роднымі братамі Марцінам і Адамам Пратасовічамі, які адбыўся 8 траўня 1636 году.

9 красавіка 1679 году быў складзены акт перадачы маёнтку ў спадчыннае ўладаньне ад Яна і Соф’і (з Касакоўскіх) Пратасовічаў і пана Дуброва родным братам Мікалаю і Самуэлю Пратасовічам. У візытацыі ўніяцкай царквы ў вёсцы Астраўкі ад 12 сьнежня 1680 году ўпершыню дакумэнтальна фіксуецца існаваньне дзьвюх асобных вёсак — Вялікай і Малай Мядзьвядак.

У кастрычніку 1692 году маёнтак Малая Мядзьвядка быў набыты Тэафілам Рымшам і ягонай жонкай Тэадорай Цэдроўскай у Мікалая Пратасовіча за 14 тысячаў злотых. Паводле тагачаснага інвэнтару, двор меў вялікі дом зь сенцамі і ганкам, бровар, сырніцу і два гумны, а ў вёсцы налічвалася 20 хатаў.

На працягу XVIII ст. асобныя часткі маёнтку арандаваліся або знаходзіліся ў заставе Ваяводзкіх, Бачынскіх і Вольскіх. У 1761 годзе Мядзьвядку набыў Гіпаліт Корсак, а ў 1769 годзе — Францішак Ябланскі, чашнік наваградзкі. Пасьля 1769 году Ябланскі збудаваў у вёсцы брусаваную ўніяцкую капліцу Ўшэсьця Гасподняга з двума жалезнымі купаламі.

Пад уладай Расейскай імпэрыі

Пасьля падзелаў Рэчы Паспалітай маёнтак перайшоў да роду Дамейкаў. Тут 31 ліпеня 1802 году нарадзіўся сусьветна вядомы навуковец і нацыянальны герой Чылі Ігнат Дамейка. Пасьля сьмерці ягонага бацькі Антонія Гіпаліта ў 1809 годзе маёнткам валодалі браты Адам (Малая Мядзьвядка) і Казімер (Вялікая Мядзьвядка).

Пасьля паразы паўстаньня 1830—1831 гадоў, у якім актыўна ўдзельнічаў Ігнат Дамейка, маёнтак быў канфіскаваны расейскімі ўладамі. Уніяцкая капліца, дзе Ігнат у 9-гадовым узросьце прымаў першае прычасьце, была зачыненая, а мясцовых жыхароў прымусова перавялі ў праваслаўе.

У жніўні 1884 году Ігнат Дамейка вярнуўся ў родную вёску пасьля 53 гадоў выгнаньня. Ён амаль не пазнаў бацькоўскую сядзібу: пабудовы былі разбураныя альбо перабудаваныя, а на месцы старога саду разросся парк.

Найноўшы час

У 1921—1939 гадох вёска знаходзілася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі (Наваградзкае ваяводзтва, Стаўпецкі павет, гміна Жухавічы). У ліпені 1944 году падчас адступленьня нямецкіх войскаў у вёсцы адбыўся буйны пажар, у якім згарэла прыкладна палова хатаў.

У 1997 годзе ў вёсцы быў усталяваны памятны знак у гонар Ігната Дамейкі, а ў мясцовай школе адкрыты музэй, прысьвечаны ягонаму жыцьцю і дзейнасьці.

Насельніцтва

• 2010 год — 156 чалавек
• 1999 год — 234 чалавекі
• 1921 год — 528 чалавек
• 1793 год — 80 чалавек
• 1784 год — 110 чалавек

Вядомыя асобы

• Ігнат Дамейка (1802—1889) — навуковец, геоляг, мінэроляг, рэктар Чылійскага ўнівэрсытэту.

Славутасьці

• Свята-Ушэсцеўская царква (Вялікая Мядзвядка) (XIX ст.) — пабудаваная на аснове ўніяцкай капліцы Ушэсьця Гасподняга.
• Мядзвядкаўская сядзіба (XIX ст.).
• Мэмарыяльны камень і помнік Ігнату Дамейку (адкрыты ў 1997 годзе).
• Музэй Ігната Дамейкі ў школе (не працуе).

Галерэя

• 
  Вуліца Дамейкі і Вялікая Мядзьвядка
• 
  Від на маёнтак, сажалкі, стары парк і ў бок ракі Ўшы
• 
  Сядзібны дом Обух-Вашчатыньскіx, 2024
• 
  Вуліца І. Дамейкі
• 
  Вуліца І. Дамейкі
• 
  Вуліца І. Дамейкі
• 
  Вялікая Мядзьвядка. Царква
• 
  Сьвята-Ўшэсьцеўская царква
• 
  Сьвята-Ўшэсьцеўская царква, 2024
• 
  Сьвята-Ўшэсьцеўская царква, 2024
• 
  Вялікая Мядзьвядка. Могілкі
• 
  Вялікая Мядзьвядка. Могілкі
• 
  Вялікая Мядзьвядка. Могілкі
• 
  Вялікая Мядзьвядка. Могілкі
• 
  Вялікая Мядзьвядка. Могілкі
• 
  Вялікая Мядзьвядка. Від у бок Макашоў
• 
  Від у бок Жухавічаў
• 
  В. Дамейкі і Малая Мядзьвядка. Мядзьвядзкі лес
• 
  В. Дамейкі ў бок Малой Мядзьвядкі
• 
  Малая Мядзьвядка і Мядзьвядзкі лес
• 
  Дарога на Мір і 5-ая фэрма
• 
  Від на царкву і могілкі
• 
  Дарога ў бок Хлюпічаў
• 
  Дарога на Мір, старыя праваслаўныя могілкі і выезд зь Вялікай Мядзьвядкі
• 
  Дарога на Астраўкі
• 
  Над Мядзьвядзкім лесам. Від у бок Мядзьвядкі
• 
  Miadźviadka, Vuša. Мядзьвядка, Вуша (T. Boretti, 1900)
• 
  Мядзьвядка, Ўша (месца праз 120 гадоў)
• 
  Мядзьвядка. Ўша (Барэці праз 120 гадоў)

Літаратура

• Зміцер Яцкевіч Дакументы XVII-XVIII стст. па гісторыі радзімы І. Дамейкі Мядзвядкі ў НГАБ // Ігнат Дамейка – светач сусветнай цывілізацыі: Матэрыялы VI Карэліцкіх чытанняў. Мір, верасень 2002 г. / Рэдкал.: Л. Уладыкоўская-Канаплянік (гал. рэд.) і інш. — Мінск: Энцыклапедыкс, 2002. — С. 73-78. — 136 с. — ISBN 985-6599-64-4