Ізі Харык

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Ізі Харык
Izi Charyk.jpg
Асабістыя зьвесткі
Нарадзіўся 6 сакавіка 1896
Зэмбін, Барысаўскі павет
Памёр 29 кастрычніка 1937 (41 год)
Менск, БССР
Літаратурная дзейнасьць
Род дзейнасьці паэт
Гады творчасьці 19201937
Мова ідыш

Ізі Харык (Ісак Давыдавіч Харык; 6 сакавіка 1896, паводле іншых крыніцаў 17 сакавіка 1898, мяст. Зэмбін, Барысаўскі павет, Менская губэрня, цяпер Барысаўскі раён Менскай вобласьці — 29 кастрычніка 1937, Менск, турма НКВД) — беларускі габрэйскі паэт.

Біяграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У 1919 добраахвотна ўступіў у Чырвоную армію, удзельнічаў у грамадзянскай вайне ў Расеі. У 19161923 — сябар арганізацыі «Паалей-Цыён». У другой палове 1920-х гадоў уступіў у ВКП(б).

Літаратурную дзейнасьць пачаў у 1920 публікацыямі ў габрэйскіх газэтах. У 19211923 вучыўся ў Вышэйшым літаратурным інстытуце імя В. Брусава ў Маскве. У 1922 у Менску выйшла першая кніжка вершаў «Трапятаньне». З 1925 друкаваўся ў габрэйскiм часопісе «Штэрн». У 1927 скончыў габрэйскае аддзяленьне пэдагагічнага факультэту 2-га Маскоўскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту. З 1928 пачалі зьяўляцца пераклады вершаў Харыка на беларускую мову. Пераехаў у Менск, працаваў рэдактарам часопіса «Штэрн». У 1931 абраны чальцом ЦВК БССР. Сябар Саюзу пісьменьнікаў Беларусі з 1934. Чалец прэзыдыюмаў СП БССР і СССР.

Да 1936 у Менску, Маскве і Кіеве выйшла 13 яго кніг на габрэйскай мове. З пачатку 1930-х гадоў выступаў з артыкуламі і нарысамі таксама ў беларускамоўных выданьнях. Перакладаў на габрэйскую мову творы Якуба Коласа, Міхася Чарота. Чалец-карэспандэнт Беларускай АН з 1936. Адзін з аўтараў «Пісьма беларускага народа вялікаму Сталіну» (1936). Вершы «Над Бярозай» і «Хлеб» былі пакладзеныя на музыку С. Палонскім.

З успамінаў перакладчыка Юркі Гаўрука (таксама рэпрэсаванага):

« Я ніколі не забуду той атмасфэры давер’я, зацікаўленасьці, любові і пашаны, якая адразу ж устанавілася паміж паэтам і яго слухачамі. Ізі Харык чытаў многа, зь вялікім уздымам. Яго гучны, выразны голас зь пявучай інтанацыяй, запал, аптымізм і публіцыстычная вастрыня вершаў літаральна зачаравалі вучняў (Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі ў Горках. — Л. М.). Твары іх гарэлі, вочы блішчалі. Яны гатовы былі слухаць яго бясконца… Фізычна моцны, з энэргічнымі рысамі твару і пышнай чорнай чупрынай, ён быў увасабленнем жыцьцярадаснасьці… »

Арыштаваны ў Менску ў Доме спэцыялістаў. Асуджаны пазасудовым органам НКВД 28 кастрычніка 1937 як «сябар трацкісцка-зіноўеўскай арганізацыі» да вышэйшай меры пакараньня з канфіскацыяй маёмасьці. Расстраляны 29 кастрычніка 1937. Рэабілітаваны ваеннай калегіяй Вярхоўнага суду СССР 13 чэрвеня 1956. Асабовая справа № 6870-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

5 лістапада 1937 у Менску па адрасе: вул. Савецкая, д. 148, кв. 52 была арыштаваная жонка Ізі Харыка - хатняя гаспадыня, маці дваіх сыноў (Юлія і Давыда) Дзіна Звулаўна Харык (Матліна) (нар. ў 1911 у Бабруйску). 28 лістапада 1937 асобай нарадай пры НКВД СССР асуджана як «чалец сям’і здрадніка радзімы» да 8 гадоў ППК і этапавана ў Карагандзінскі канцлягер НКВД Казаскай ССР. Вызвалена ў 1946. Вярнулася на радзіму. Працавала выхавацелькай у дзіцячым садзе, загадвала бібліятэкай Менскага аб’яднання габрэйскай культуры імя Ізі Харыка. Дзіне Харык не раз прапаноўвалі зьехаць за мяжу, у Ізраіль, ЗША, але яна адмаўлялася. Усё чакала сваіх сыноў. Рэабілітавана 14 жніўня 1956. Памерла 11 сакавіка 2003. Асабовая справа № 6846-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

Творы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Адданасць: [Выбр. тв]. М., 1970. Габр. (ідыш).
  • Пераклады: Выбр. тв. Мн., 1958.
  • Выбранае. Мн., 1969.
  • Стихи и поэмы. М., 1958. Рас.
  • «Отсель кричу в грядущие года…» Мн., 1998. Рас.
  • Туга па чалавеку. Мн., 2008. Ідыш, бел.

Глядзіце таксама[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • ХАРЫК Ізі // Маракоў Л.У. Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794—1991. Энц. даведнік. У 10 т. Т. 3. Кн. 2. — Мн:, 2003. ISBN 985-6374-04-9.
  • ХАРЫК Ізі // Маракоў Л.У. Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794—1991. Энц. даведнік. У 10 т. Т. 2. — Мн:, 2003. ISBN 985-6374-04-9.
  • Лынькоў М. Таленавіты паэт // Маладосць. 1958. № 6; Броўка П. Пра паэта і таварыша // ЛіМ. 1973. 23 сак.;
  • Хведаровіч М. Сугучнасць часу // Беларусь. 1976. № 3; БП. Т. 6; Наша Ніва. 2003. 18 крас.; Рэпрэсаваныя…